Từ chối nhận chuyển khoản, chỉ thu tiền mặt để "lách luật" trốn thuế: Coi chừng bị xử lý hình sự!

Hành vi trốn thuế được xác định như thế nào?

Hành vi trốn thuế là việc không nộp thuế cho nhà nước theo quy định của pháp luật, tùy vào tính chất và mức độ vi phạm mà người thực hiện hành vi trốn thuế có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo Điều 143 Luật Quản lý thuế 2019, hành vi trốn thuế được xác định khi cá nhân, doanh nghiệp thực hiện những việc sau:

Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định.

Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.

Không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán.

Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không khai bổ sung hồ sơ khai thuế sau khi hàng hóa đã được thông quan.

Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế.

Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế.

Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.

Bên cạnh đó, người nộp thuế không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà bị xử phạt theo quy định tại Khoản 1 Điều 141 của Luật này, đối với trường hợp sau đây: Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế, nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp; Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày có phát sinh số tiền thuế phải nộp và người nộp thuế đã nộp đủ số tiền thuế, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế, thanh tra thuế hoặc trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.

Theo quy định, doanh thu tính thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh là doanh thu bao gồm thuế (trường hợp thuộc diện chịu thuế) của toàn bộ tiền bán hàng, cung ứng dịch vụ mà hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được hưởng không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền.

Do đó, “Hành vi treo biển 'chỉ nhận tiền mặt' hoặc ghi nội dung chuyển khoản mập mờ như trả tiền mượn, tiền cafe, tiền ship… để cơ quan chức năng gặp khó khăn khi xác định doanh thu không làm giảm nghĩa vụ thuế, mà ngược lại có thể trở thành dấu hiệu nghi ngờ cho hành vi che giấu doanh thu”, Chi cục Thuế khu vực I khẳng định trong Thư ngỏ gửi người nộp thuế ngày 04/6.

Chi cục Thuế khu vực I cho biết thêm, một số trường hợp người bán còn yêu cầu thu thêm tiền của người mua thanh toán bằng hình thức chuyển khoản không những ảnh hưởng đến quyền lợi của người mua mà còn là hành vi vi phạm pháp luật.

Mức xử phạt hành chính đối với hành vi trốn thuế

Căn cứ theo quy định tại Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP thì việc xử phạt vi phạm hành chính theo hình thức phạt tiền đối với hành vi trốn thuế của người nộp thuế được chia thành các mức cụ thể như sau:

Mức 1: Phạt tiền 1 lần số thuế trốn đối với người nộp thuế có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên khi có các hành vi được coi là trốn thuế nêu trên.

Mức 2: Phạt tiền 1,5 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi trốn thuế mà không có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.

Mức 3: Phạt tiền 2 lần số thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi trốn thuế nêu trên có một tình tiết tăng nặng.

Mức 4: Phạt tiền 2,5 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi có hai tình tiết tăng nặng.

Mức 5: Phạt tiền 3 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên.

Khung hình phạt tội trốn thuế theo Bộ luật Hình sự

Tội trốn thuế được quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 có sự khác biệt giữa đối tượng phạm tội là cá nhân với doanh nghiệp.

Cụ thể, đối với cá nhân có thể bị phạt tiền từ 100 - 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm nếu trốn thuế sau đây với số tiền từ 100 dưới 300 triệu đồng hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng tái phạm hoặc bị kết án mà chưa được xóa án tích.

Cá nhân có thể bị phạt tiền từ 500 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 đến 3 năm nếu phạm tội có tổ chức, số thuế trốn từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng, lợi dụng chức vụ/quyền hạn trốn thuế, phạm tội từ 2 lần trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm.

Phạt tiền từ 1,5 đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 đến 7 năm nếu số thuế trốn từ 1 tỷ đồng trở lên.

Ngoài ra, có thể bị phạt bổ sung từ 20 đến 100 triệu đồng, bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, cấm hành nghề từ 1 đến 5 năm.

Đối với pháp nhân khi phạm tội có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đến 1 tỷ đồng nếu số thuế trốn từ 200 đến dưới 300 triệu đồng hoặc từ 100 đến dưới 200 triệu đồng nhưng tái phạm.

Phạt tiền từ 1 đến 3 tỷ đồng nếu vi phạm nghiêm trọng; Phạt tiền từ 3 đến 10 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động 6 tháng - 3 năm nếu vi phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn nếu vi phạm theo Điều 79 Bộ luật Hình sự. Ngoài ra, pháp nhân bị phạm tội còn có thể bị phạt bổ sung từ 50 đến 200 triệu đồng, cấm kinh doanh hoặc huy động vốn 1 đến 3 năm.

Bởi vậy, tại Thư ngỏ gửi người nộp thuế, Chi cục Thuế khu vực I đưa ra khuyến nghị các hộ, cá nhân kinh doanh tìm hiểu quy định pháp luật, không nghe và làm theo những hành vi trái pháp luật như che giấu doanh thu, không minh bạch trong giao dịch kinh tế; thực hiện kê khai đúng và đầy đủ doanh thu khi bán hàng hoá dịch vụ.

Theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP, từ ngày 1/6, cá nhân, hộ kinh doanh kinh doanh đang nộp thuế khoán, có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên phải áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế. Doanh thu sẽ được tính đúng, tính đủ, sát với thực tế hơn, theo đó, mức thuế khoán có thể bị điều chỉnh.

Áp dụng quy định tại Thông tư 40/2021, cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng mỗi năm trở lên, bắt buộc phải đóng 3 loại thuế, phí bao gồm: Lệ phí môn bài, thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế thu nhập cá nhân.