Siêu dự án sân bay Long Thành- Bài 2: Hạ tầng đi trước, đón đầu sân bay

Hạ tầng Đồng Nai chạy đua với tiến độ sân bay Long Thành

Trước thời điểm sân bay Long Thành giai đoạn 1 đi vào vận hành (2026), hệ thống giao thông kết nối trực tiếp với sân bay đang đối mặt với nhiều thách thức về tiến độ, quy hoạch và đồng bộ.

Theo đánh giá của Chính phủ và Bộ Xây dựng, tình trạng các tuyến giao thông quan trọng như T1, T2, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Vành đai 3, các tuyến 25B, 25C, 769, 770B, 773, quốc lộ 51 đều đang thiếu đồng bộ trong kết nối.

Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng giao thông, do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì vào tháng 2/2025, nhấn mạnh: "Tiến độ hạ tầng giao thông kết nối phải song hành, thậm chí đi trước tiến độ xây dựng sân bay Long Thành. Không thể để có sân bay hiện đại nhưng giao thông kết nối lại chậm trễ."

Sau đó, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định 692/QĐ-TTg (29/3/2025) phê duyệt điều chỉnh dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1, giao nhiều hạng mục liên quan hạ tầng kết nối cho địa phương lựa chọn nhà đầu tư.

Bộ Xây dựng cũng đã có văn bản đề nghị Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu đẩy nhanh quy hoạch và đề xuất nâng cấp quốc lộ 51 thành đường cao tốc đô thị.

Đồng thời, để giảm tải cho quốc lộ 51, tuyến huyết mạch kết nối vùng công nghiệp, cảng biển và sân bay Long Thành, Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM (CII) đã đề xuất xây dựng tuyến đường trên cao dài hơn 5km, từ ngã tư Vũng Tàu đến Cổng 11, kết nối trực tiếp với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu.

Dự án gồm cầu cạn 6 làn xe, xây dựng trên nền QL51 hiện hữu, giúp mở rộng tổng số làn xe lên 14 làn mà không cần giải phóng mặt bằng lớn. Tổng mức đầu tư ước tính hơn 12.000 tỷ đồng theo hình thức PPP.

Hai phương án kết nối được đề xuất: (1) gián tiếp qua đường Võ Nguyên Giáp, tiết kiệm chi phí; (2) trực tiếp vào cao tốc bằng cầu vượt tầng 3, cho phép lưu thông liên tục nhưng cần điều chỉnh kỹ thuật và thêm quỹ đất. Ưu điểm của phương án 2 là giảm xung đột giao thông tại các nút giao.

Ngoài ra, nhà đầu tư cũng đề xuất xây dựng các nút giao hiện đại như nút “bóng đèn” tại ngã tư Vũng Tàu và đảo xuyến kết hợp cầu vượt tại Cổng 11.

Tuyến “cao tốc trên cao” này không chỉ phục vụ nhu cầu di chuyển hiện tại, mà còn đóng vai trò chiến lược trong liên kết vùng Đông Nam Bộ, tạo hành lang phát triển công nghiệp - logistics từ Biên Hòa đến Cái Mép - Thị Vải.

Tại Đồng Nai, hiện đang thi công nhiều tuyến, nhưng nhiều đoạn chưa được bàn giao mặt bằng. Đặc biệt, các tuyến như T1, T2, đường trên cao dọc quốc lộ 51, và đường Bùi Văn Hòa cần cơ chế đặc thù trong bố tháp, tái định cư và chỉ định thầu.

Lãnh đạo Tỉnh Đồng Nai đã cam kết trước Chính phủ sẽ hoàn tất toàn bộ bàn giao mặt bằng vào quý II/2025 cho các tuyến kết nối chính.

Đối với tuyến cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu tỉnh Đồng Nai hoàn thành giải phóng mặt bằng dự án cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu trước ngày 15/4/2025, kiên quyết không lùi tiến độ.

Trong khi đó, tại dự án thành phần 2 (quản lý bay), tháp không lưu đang được tổng công ty 36 đẩy nhanh tiến độ, dự kiến hoàn thành kết cấu vào tháng 9/2025. Hệ thống radar, thiết bị ILS, dẫn đường, kiểm soát bay cũng đạt mốc triển khai song song.

Với quyết tâm của Chính phủ và các Bộ, ngành, địa phương trong việc đưa Long Thành không chỉ là sân bay hiện đại, mà cần sự đồng bộ cho một hệ thống giao thông tổng thể, đồng bộ và bền vững.

Tăng tốc giải phóng mặt bằng, tháo gỡ điểm nghẽn đầu tiên

Theo báo cáo của UBND tỉnh Đồng Nai, đến cuối quý I/2025, địa phương đã bàn giao gần 85% mặt bằng cho các dự án giao thông trọng điểm như đường T1, T2 và tuyến cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu.

Đến ngày 15/4, đã có 1.466/1.514 hộ dân đã đồng thuận bàn giao mặt bằng thực hiện Dự án Đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đoạn qua thành phố Biên Hòa, đạt tỷ lệ gần 99%. Hiện chỉ còn 48 hộ dân chưa đồng thuận bàn giao mặt bằng, chiếm hơn 1% diện tích còn lại cần thu hồi.

Ông Hồ Văn Hà - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai khẳng định tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Dự án Long Thành ngày 25/3/2025: “Tinh thần chung là không để giao thông chậm hơn sân bay. Chúng tôi đang rà soát từng trường hợp, phân công rõ người phụ trách và cam kết đến tháng 6/2025 sẽ hoàn thành mặt bằng các dự án kết nối.”

Tỉnh Đồng Nai cũng đã đề xuất Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù trong xác định giá đất, hỗ trợ sinh kế cho người dân tái định cư, cho phép tách dự án giải phóng mặt bằng ra khỏi tổng dự án hạ tầng để đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Theo Bộ Xây dựng, nếu không hoàn thiện đồng bộ mạng lưới giao thông kết nối, Long Thành có nguy cơ lặp lại bài toán tắc nghẽn của Tân Sơn Nhất nơi mà mỗi hành khách phải mất hơn một giờ di chuyển vào trung tâm thành phố.

Đặc biệt, áp lực lên các nút giao như ngã tư Vũng Tàu, Cổng 11, quốc lộ 51 đoạn qua Biên Hòa sẽ tăng đột biến khi cao tốc và sân bay cùng vận hành.

Để khắc phục, UBND tỉnh Đồng Nai đề xuất đầu tư xây dựng tuyến đường trên cao dọc quốc lộ 51 dài 5,5 km, vốn đầu tư hơn 12.800 tỷ đồng theo hình thức PPP.

Đồng thời, địa phương kiến nghị Bộ Xậy dựng đẩy nhanh tiến độ mở rộng quốc lộ 1A, tuyến đường tỉnh 25B, 25C và xem xét kéo dài tuyến metro số 1 đến sân bay Long Thành.

Chính phủ cũng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành trong Quyết định số 692/QĐ-TTg. Theo đó, UBND tỉnh Đồng Nai là đầu mối triển khai các công trình như khu công nghiệp hàng không, hệ thống ống dẫn nhiên liệu, trung tâm điều hành hãng hàng không.

Bộ Xây dựng phụ trách lựa chọn nhà đầu tư cho khu bảo trì, nhà ga hàng hóa, trong khi ACV tập trung xây dựng hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hành khách và kho hàng số 1 đến số 4.

Từ điểm nghẽn phát triển thành động lực tăng trưởng vùng

Theo các chuyên gia giao thông, đầu tư hạ tầng kết nối không chỉ để phục vụ riêng sân bay Long Thành mà còn là điều kiện để phát triển các chuỗi đô thị, công nghiệp, logistics phụ cận.

Trong bán kính 30-50 km tính từ sân bay, hàng chục khu công nghiệp, cảng biển, đô thị vệ tinh đang hình thành, đòi hỏi hệ thống giao thông không chỉ nhanh mà còn thông minh, tích hợp.

TS. Trần Du Lịch - Thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng nhận định: “Sân bay không chỉ cần nhà ga hiện đại, mà còn phải có hệ thống kết nối hạ tầng hiệu quả. Nếu thiếu trục giao thông đồng bộ, suất đầu tư lớn sẽ khó tạo ra hiệu quả kinh tế tương xứng.”

Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính, nếu được đầu tư đồng bộ, mỗi USD đổ vào hạ tầng kết nối có thể tạo ra 1,8 - 2,5 USD giá trị lan tỏa. Ngược lại, nếu thiếu quy hoạch tổng thể, Long Thành có thể đối diện với nghịch lý, sân bay hiện đại nhưng đường vào lại là điểm nghẽn.

Từ thực tế triển khai, nhiều chuyên gia và đại biểu Quốc hội đã đề xuất thành lập “Cơ quan điều phối hạ tầng vùng sân bay Long Thành” trực thuộc Chính phủ hoặc do Bộ Xây dựng chủ trì.

Cơ quan này sẽ có quyền phân bổ vốn, tổng hợp tiến độ, giải quyết xung đột quy hoạch giữa các bộ ngành, địa phương và đôn đốc việc giải ngân.

Đồng thời, cần khẩn trương xây dựng khung pháp lý riêng cho đầu tư hạ tầng vùng sân bay bao gồm cả hình thức PPP, phát hành trái phiếu, quỹ đầu tư hạ tầng và xã hội hóa các trạm trung chuyển, logistics.

Việc thành lập một đầu mối chuyên trách sẽ giúp tránh tình trạng “trên bảo dưới không nghe”, đảm bảo nhất quán trong điều hành và tăng tính chủ động cho địa phương.

Sân bay Long Thành là giấc mơ ba thập kỷ, là cú huých mang tính biểu tượng của hạ tầng Việt Nam. Nhưng để giấc mơ đó thành hiện thực, hạ tầng giao thông phải song hành thậm chí phải đi trước để dọn đường.

Không thể có một sân bay triệu đô hiện đại mà lại kết nối bằng những con đường kẹt xe, chắp vá. Bài toán không còn ở tầm kỹ thuật, mà là thử thách điều hành, tư duy tổ chức và năng lực thực thi của cả hệ thống chính trị.