Ngày 3/7, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về các luật, pháp lệnh đã được Quốc hội khóa XV thông qua.
Tại họp báo, Thượng tướng Lê Quốc Hùng, Thứ trưởng Bộ Công an, đã giới thiệu về các điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự. Theo đó, luật lần này sửa đổi, bổ sung 39 điều của Bộ luật Hình sự, trong đó bổ sung 1 điều về Tội sử dụng trái phép chất ma túy; quy định bỏ hình phạt tử hình với 8 tội danh và sửa đổi theo hướng tăng mức hình phạt tù, phạt tiền với một số tội khác.
Bỏ tử hình 8 tội danh
Về việc bỏ khung hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, ông Lê Quốc Hùng cho biết, đối với Tội tham ô tài sản" và Tội nhận hối lộ, sau khi bỏ hình phạt tử hình, nhằm bảo đảm thu hồi tài sản do phạm tội mà có và khuyến khích người phạm tội tích cực khai báo trong quá trình giải quyết vụ án, Luật đã sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng: “Người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ chỉ có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đã chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn".
Thượng tướng Lê Quốc Hùng cũng cho biết thêm, việc giảm số lượng tội danh có hình phạt tử hình nhằm tiếp tục thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về tiếp tục thu hẹp hình phạt tử hình.
Cùng với đó, trên cơ sở kế thừa tinh thần thu hẹp dần hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự qua các lần sửa đổi, bổ sung. Tại Bộ luật Hình sự năm 1985 có 44 tội có hình phạt tử hình đến 2025 còn 10 tội có hình phạt tử hình. Việc này dựa trên tham khảo kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiện nay, xu hướng về việc giảm hình phạt tử hình trong quy định của pháp luật cũng như thực tế thi hành trên thế giới là phổ biến. Trong 193 nước là thành viên của Liên Hợp Quốc chỉ còn hơn 50 nước quy định về hình phạt tử hình.
 |
| Thượng tướng Lê Quốc Hùng - Thứ trưởng Bộ Công an. |
Trong điều khoản chuyển tiếp của luật đã hướng dẫn xử lý tình huống phát sinh với người đã bị tuyên án tử hình về các tội đã bỏ hình phạt tử hình trong luật trước ngày 1/7 nhưng chưa thi hành.
Các quy định của luật này nếu không có lợi cho người phạm tội thì không áp dụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trước 0h00 phút ngày 1/7 mà sau thời điểm đó mới bị phát hiện hoặc đang bị điều tra, truy tố, xét xử, trừ trường hợp người phạm tội tham ô tài sản và tội nhận hối lộ của Bộ luật Hình sự mà theo quy định của Luật này (bỏ hình phạt tử hình đối với các tội này) được chuyển thành tù chung thân. Tuy nhiên, vẫn áp dụng quy định về việc chỉ được xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đáp ứng được các tiêu chí đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.
Hình phạt tử hình đã tuyên trước ngày 1/7 với người phạm tội về các tội đã bỏ hình phạt tử hình hoặc thuộc trường hợp không thi hành án tử hình vì bị ung thư giai đoạn cuối mà chưa thi hành án thì không thi hành và Chánh án TAND Tối cao quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.
Hình phạt tử hình đã tuyên trước ngày 1/7 với người phạm tội sản xuất trái phép chất ma túy và tội mua bán trái phép chất ma túy mà khối lượng, thể tích chất ma túy được xác định trong bản án để quyết định hình phạt tử hình đối với họ lớn hơn khối lượng, thể tích chất ma túy thấp nhất quy định tại điều sửa đổi, bổ sung của luật nhưng người phạm tội không phải là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy hoặc không có 2 tình tiết tăng nặng trở lên mà chưa thi hành án thì không thi hành và Chánh án TAND Tối cao quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.
Nâng gấp 2 lần hình phạt tiền với 24 tội danh
Thượng tướng Lê Quốc Hùng cho biết, luật cũng nâng gấp 2 lần hình phạt tiền đối với 24 tội danh. Việc nâng mức hình phạt tập trung vào nhóm tội về hàng giả, môi trường, an toàn thực phẩm, tham nhũng.
Theo ông, thực tiễn phòng ngừa và đấu tranh với các loại tội phạm hàng giả, môi trường, an toàn thực phẩm, tham nhũng cho thấy đây là những loại tội phạm thu lợi nhuận bất chính rất lớn từ hành vi phạm tội.
Hiện nay, mức phạt tiền đối với tội này tương đối thấp, chưa thực sự tương xứng với tính chất của tội phạm, chưa bảo đảm tính răn đe cần thiết, nhiều đối tượng sẵn sàng thực hiện hành vi phạm tội để thu được lợi nhuận, dẫn đến tình trạng “nhờn luật”.
Cũng theo lãnh đạo Bộ Công an, việc nâng mức phạt tiền này cũng phù hợp tình hình phát triển kinh tế, xã hội, có tính đến các yếu tố biến động của giá cả, thu nhập bình quân đầu người (có tham chiếu mức lương cơ sở tăng 2,04 lần, thu nhập bình quân đầu người tăng 2,02 lần) tại thời điểm năm 2015 với thời điểm hiện tại.
Đồng thời, luật cũng quy định tăng mức phạt tù tại 8 điều luật trong Bộ luật Hình sự hiện hành. Việc tăng mức hình phạt tù tập trung vào các nhóm tội về môi trường, ma túy, an toàn thực phẩm.
Thượng tướng Hùng nêu thực tế những loại tội phạm này đang diễn biến phức tạp, gây bức xúc trong nhân dân, gây nhiều hệ lụy xấu song mức hình phạt khởi điểm của các tội này lại tương đối thấp, chưa bảo đảm tính răn đe và chưa tương xứng với mức độ nguy hiểm của tội phạm. Do đó, Luật đã nâng mức phạt tù ở các nhóm tội này.
Theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền, để giảm áp dụng thi hành hình phạt tử hình nhân kỷ niệm 80 năm ngày thành lập nước, và để đồng bộ, thống nhất về hiệu lực thi hành với các quy định của các luật liên quan, luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.
