Sở hữu trí tuệ là “hộ chiếu xanh” phát triển công nghiệp văn hóa

Làm gì để phát triển công nghiệp văn hóa?

Để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa không thể thiếu vai trò truyền thông, quảng bá. Xung quanh vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với nhà báo Nguyễn Phúc Anh, người sáng lập và là Admin chuyên trang phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

PV: Công nghiệp văn hóa đã trở thành một ngành công nghiệp phổ biến ở nhiều nước phát triển trên thế giới. Nhưng ở Việt Nam, công nghiệp văn hóa gần như chỉ mới manh nha và còn khá xa lạ với nhiều người. Xin cho biết nhìn nhận của ông về lĩnh vực công nghiệp văn hóa mới mẻ này?

+ Nguyễn Phúc Anh: Chẳng phải riêng Việt Nam mà nói chung ở nhiều nước trên thế giới, cho đến nay công nghiệp văn hóa vẫn được xem là một trong những lĩnh vực mới mẻ. Bởi thuật ngữ công nghiệp văn hóa chỉ mới bắt đầu được thảo luận từ khoảng những năm 40 của thế kỷ 20. Cũng phải đến năm 1976, thuật ngữ công nghiệp văn hóa mới được UNESCO lần đầu tiên sử dụng. Hiện thuật ngữ này vẫn được định danh với nhiều tên gọi khác nhau như công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo, kinh tế sáng tạo…

Nhưng nhìn chung nội hàm của thuật ngữ này cùng sự phân rạch các ngành công nghiệp văn hóa đã được định hình khá rõ nét. Quan trọng hơn là sự định hình của lĩnh vực công nghiệp văn hóa đã đánh dấu sự xoay chiều trong cách nhìn nhận vai trò của văn hóa, từ một lĩnh vực mang giá trị tinh thần thuần túy, bao cấp và phi lợi nhuận sang một lĩnh vực đóng vai trò mũi nhọn cho tăng trưởng kinh tế, làm nền tảng và là động lực của phát triển kinh tế…

PV: Trước lĩnh vực mới mẻ này, chúng ta có những thuận lợi và khó khăn gì để thúc đẩy, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, bắt kịp với thời xu thế của thế giới?

+ Nguyễn Phúc Anh: Trước hết là Việt Nam chúng ta đã sớm có chủ trương, định hướng vĩ mô để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Trong Quyết định số 581/QĐ – TTg ngày 06/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020”, công nghiệp văn hóa đã được khẳng định là xu thế lớn và quan trọng trong chính sách phát triển văn hóa, là xu thế tất yếu phải phát triển công nghiệp văn hóa…

Nghị quyết 33 – NQ/TW ngày 09/06/2014 của Hội nghị Trung ương 9 khóa XI cũng đã đề ra mục tiêu xây dựng thị trường văn hóa lành mạnh, đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa… Cấu trúc ngành nghề và đề ra các giải pháp cụ thể nhằm phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam cũng đã đề cập cụ thể tại Quyết định số 1755/QĐ – TTg ngày 8/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030…

Với thị trường nội địa có hơn 90 triệu dân, Việt Nam cũng là một đất nước có lợi thế phát triển công nghiệp văn hóa. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng là quốc gia có vốn di sản văn hóa đa dạng, phong phú với nhiều di sản được UNESCO ghi danh ở nhiều danh sách khác nhau. Hà Nội được UNESCO đưa vào mạng lưới Thành phố sáng tạo chính là thành quả tích cực trong lĩnh vực phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam trong những năm gần đây…

PV: Nói như vậy, chúng ta có nhiều lợi thế để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Vậy những thách thức, khó khăn trên con được thúc đẩy, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa là gì thưa ông?

+ Nguyễn Phúc Anh: Điểm yếu hay thử thách trong việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam thì nhiều lắm (cười). Nhìn chung, chúng ta chia ra 12 ngành nghề chính trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa nhưng thực khó để xác định ngành nào là ngành mũi nhọn để tập trung đầu tư, phát triển. Việt Nam cũng gần như chưa có các thương hiệu, sản phẩm công nghiệp văn hóa mang tầm cỡ thế giới, đã được thị trường nội địa và thị trường quốc tế đón nhận, đem đến doanh thu lớn.

Nói đến công nghiệp văn hóa là nói đến những sản phẩm được sản xuất hàng loạt, với khối lượng lớn và tạo thành thị trường rộng lớn… Muốn vậy, phải ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ trong khi công nghệ số, phương tiện và kỹ thuật số cũng như hệ thống thiết chế, cơ sở vật chất của Việt Nam còn rất nhiều hạn chế…

PV: Là một trong những người sáng lập và hiện là người quản trị chuyên trang phát triển văn hóa, ông đánh giá như thế nào về công tác tuyên truyền, quảng bá công nghiệp văn hóa những năm qua?

+ Nguyễn Phúc Anh: Tại Quyết định số 581/QĐ – TTg ngày 06/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020”, trong các nhiệm vụ và giải pháp chung phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam thì công tác đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức được đề cập đến đầu tiên.

Công nghiệp văn hóa cũng ít nhiều đem đến cho các nhà nghiên cứu, giới sáng tạo ít nhiều những hy vọng, quan tâm nhưng xem ra rất hời hợt và kém mặn mà. Trong một cuộc tọa đàm về Phát triển công nghiệp văn hóa được tổ chức tại Hà Nội mới đây, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch CLB Doanh nhân Sáng tạo đã phải sửng sốt khi nhận thấy ngay cả “công nghiệp sáng tạo, công nghiệp văn hóa là gì cũng rất nhiều người chưa hiểu đúng”…

Điều đó cho thấy, vấn đề nhận thức, tuyên truyền, quảng bá về công nghiệp văn hóa thực sự cần phải hành động ngay. Dù chúng ta thực hiện các chủ trương, chính sách gì mà ngay cả công chúng ở Việt Nam, thị trường nội địa của chúng ta cũng chưa nhận thức đầy đủ, chưa được quảng cáo, phố biến thì công nghiệp văn hóa rất khó chiếm lĩnh “sân nhà” chứ chưa nói phát triển, vươn xa…

PV: Không chỉ là một nhà báo kinh nghiệm đã có nhiều năm theo dõi mảng văn hóa, anh cũng được biết đến là Trưởng Ban tổ chức đã tổ chức thành công cuộc thi Miss Capital Việt Nam 2019... Những sự kiện đó đem lại cho ông những chiêm nghiệm gì khi trải nghiệm thực tế với công nghiệp văn hóa?

+ Nguyễn Phúc Anh: Tôi may mắn trải nghiệm nhiều lĩnh vực trong các ngành công nghiệp văn hóa chứ không riêng gì lĩnh vực thời trang, thi người đẹp, người mẫu. Nhiều chương trình có ý nghĩa như Festival đánh tri thức bản địa ­ Tôi tin tôi có thể hay Dự án Tổng kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể Hà Nội… Nhưng có các cuộc thi người đẹp, người mẫu lắm scandal hay vì cái đẹp được quan tâm mà tôi lại thường được nhớ đến với vai trò Trưởng Ban tổ chức thi sắc đẹp…

Đối với tôi, đó là những trải nghiệm thú vị đầy thách thức. Tạo được một sản phẩm văn hóa cần sự chung sức của nhiều phía mà nhìn chung chúng ta chưa có thói quen làm việc nhóm. Để tạo sản phẩm văn hóa được sản xuất hàng loạt và có thị trường lớn lại khó hơn khi những người sáng tạo một lúc phải đảm trách nhiều vai trò mà vận hành cả một bộ máy, cả một hệ thống không chỉ cần tâm huyết, sự lao động mà cần cả tài năng và cả tư duy hệ thống. Quan trọng hơn, để có thể đi xa thì vấn đề sở hữu trí tuệ đóng vai trò tiên quyết. Đó cũng chính là “hộ chiếu xanh” để các ngành công nghiệp văn hóa có thể phát triển, vươn ra chiếm lĩnh thị trường ngày càng rộng lớn hơn.

PV: Gần đây, kênh youtube Phúc Anh ít nhiều đã “gây bão trên cộng đồng mạng”. Ông có gặp phải những vấn đề gì về sở hữu trí tuệ khi trở thành đối tác của Youtube hay không?

+ Nguyễn Phúc Anh: Youtube được xếp vào loại hình phần mềm và các trò chơi giải trí trong sự phân ngành công nghiệp văn hóa. Nhưng thực tế thì vấn đề sở hữu trí tuệ lại đóng vai trò quan trọng khi trở thành đối tác của Youtube.

Ngay từ khi thành lập kênh và công bố những sản phẩm trên Youtube cũng có thể coi như bước công bố sở hửu trí tuệ với đầy đủ các quy trình thủ tục sở hữu trí tuệ. Nhưng đa phần người tham gia Youtube ở Việt Nam đều chưa xem trọng bước tuyên bố quyền này.

Nhiều Youtuber khi gặp khó khăn thường cho rằng Youtube có luật lệ riêng nhưng thực tế Youtube chỉ thực hiện theo pháp luật của các Quốc gia và các thông lệ quốc tế… Mỗi sản phẩm sẽ do công chúng đón nhận và định vị sức sống của nó nhưng với người sáng tạo các vấn đề sở hữu trí tuệ chính là bệ phóng để vững tin đi tới.

- Xin cám ơn ông