Giáo viên ồ ạt rời trường tư về trường công: Lỗ hổng quản lý, trách nhiệm thuộc về ai?

Sự chuyển dịch gây thế mất cân bằng đối với hai hệ thống giáo dục

Sự song hành của hai hệ thống trường công lập và dân lập đã góp phần đa dạng hóa giáo dục. Tuy nhiên, trong lĩnh vực tuyển dụng giáo viên, sự khác biệt về cơ chế, chính sách và cách tiếp cận đang bộc lộ nhiều bất cập, tạo ra những xung đột lợi ích và ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo dục lâu dài.

Về cơ chế tuyển dụng, tại các trường công lập, tuyển dụng giáo viên chủ yếu thông qua hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển viên chức. Quy trình này được đánh giá là chặt chẽ, minh bạch về mặt thủ tục nhưng lại nặng về hồ sơ, bằng cấp, chứng chỉ, trong khi việc đánh giá năng lực giảng dạy thực tế còn hạn chế.

Không ít giáo viên có năng lực sư phạm tốt nhưng không vượt qua được “hàng rào” thủ tục, trong khi một số trường hợp trúng tuyển lại chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Ngược lại, các trường tư có cơ chế tuyển dụng linh hoạt hơn, đặt nặng yếu tố năng lực thực tiễn, khả năng thích ứng và hiệu quả giảng dạy.

Hình ảnh minh hoạ.

Dẫn lời của một vị Phó hiệu trưởng một ngôi trường tư trên địa bàn TP Hà Nội khi nói về công tác tuyển dụng giáo viên cho nhà trường nhấn mạnh rõ những tiêu chí cụ thể, cơ bản "công tác tuyển dụng giáo viên được thực hiện theo một quy trình tương đối chặt chẽ và nhiều vòng, với quan điểm xuyên suốt là tuyển đúng người – phù hợp văn hóa – có tiềm năng phát triển lâu dài, chứ không chỉ dừng ở bằng cấp hay kinh nghiệm giảng dạy".

Vị Phó hiệu trưởng nhấn mạnh rõ, nhà trường luôn "ưu tiên tuyển giáo viên có năng lực chuyên môn, tinh thần đổi mới và mong muốn gắn bó lâu dài". Giáo viên được hưởng mức thu nhập cạnh tranh, đầy đủ chế độ bảo hiểm, phúc lợi; có cơ hội đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng trong môi trường làm việc chuyên nghiệp, tôn trọng và khuyến khích sáng tạo. Chúng tôi quan niệm: giữ chân giáo viên bằng sự tôn trọng và cơ hội phát triển, không chỉ bằng thu nhập".

Tuy nhiên, đánh giá về công tác tuyển dụng từ hệ thống trường công đã có những tác động cụ thể đến nguồn nhân lực của hệ thống trường tư. "Việc tuyển dụng viên chức thường diễn ra vào các tháng 11-12, giữa năm học, đã gây ra nhiều bất cập. Không ít giáo viên trường tư khi trúng tuyển viên chức phải chấm dứt hợp đồng giữa chừng, khiến các trường tư bị xáo trộn nhân sự, gián đoạn dạy học và công tác chủ nhiệm; học sinh cũng chịu ảnh hưởng khi phải thay đổi giáo viên trong năm học".

"Sự dịch chuyển giáo viên đột ngột khiến các trường tư gặp khó khăn trong việc ổn định đội ngũ, sắp xếp giáo viên thay thế và đảm bảo chất lượng dạy học liên tục, đặc biệt là với các lớp chủ nhiệm và khối cuối cấp", vị Phó hiệu trưởng cho hay.

Trước những sự tác động thực tế nêu trên, vị Phó hiệu trưởng cũng đưa ra những giải pháp nhằm cân đối, đảm bảo tính “cạnh tranh” công bằng trong công tác tuyển dụng nhận sự giữ hệ thống trường công và trường tư hiện nay "Cần điều chỉnh thời điểm tuyển dụng viên chức cho phù hợp hơn với năm học; hoàn thiện cơ chế tuyển dụng dựa trên năng lực; tạo hành lang pháp lý minh bạch để giáo viên dịch chuyển hợp lý giữa hai hệ thống, đồng thời đặt quyền lợi học sinh và sự ổn định giáo dục lên hàng đầu".

Một trong những bất cập lớn nhất nằm ở chính sách đãi ngộ, khi giáo viên trường công lập được hưởng biên chế, chế độ ổn định lâu dài nhưng mức lương và phụ cấp nhìn chung thấp, khó tạo động lực đổi mới, nói cách khác, hệ thống trường công được "bao bọc" bằng cơ chế cụ thể.

Trong khi đó, trường tư có thể trả lương cao hơn, thưởng theo hiệu quả công việc, song áp lực công việc lớn, dù các chính sách đãi ngộ cao, nhưng vẫn không "giữ chân" nguồn nhân lực trước những "sức hút" từ những kỳ tuyển dụng đến từ hệ thống trường công.

Xuất phát từ thực tế cho thấy, không ít giáo viên giỏi rời bỏ trường công để sang trường tư vì thu nhập, trong khi giáo viên trẻ lại coi trường tư như “bước đệm” chờ cơ hội vào biên chế. Sự dịch chuyển này khiến đội ngũ giáo viên ở cả hai hệ thống đều thiếu ổn định. Sự cạnh tranh không cân xứng trên thị trường lao động khi những trường công được Nhà nước bảo trợ về ngân sách và biên chế, trong khi trường tự phải tự chủ hoàn toàn.

Có thể thấy, mỗi đợt tuyển dụng diễn ra tại các trường công đã tạo ra “làn sóng” dịch chuyển giáo viên từ trường tư sang trường công, khiến nhiều trường tư, đặc biệt ở là các hệ thông trường tư ở các đô thị lớn như Hà Nội và TP HCM rơi vào thế bị động, thiếu hụt nhân lực.

Sự mất cân bằng nhân sự giữ hai hệ thống giáo dục đang tồn tại song hành, trách nhiệm thuộc về ai?

Một câu hỏi đặt ra hiện nay, trước sự tác động của công tác tuyển dụng nhân sự tại các trường công dẫn đến hệ quả nguồn giáo viên tại các trường tư "bất ổn" thì trách nhiệm sẽ thuộc về ai?
Về vấn đề này, một số ý kiến cho rằng câu chuyện nhân sự ví như dòng chảy, có người đến và có người đi, việc dịch chuyển là hết sức bình thường. Vấn đề là nhà tuyển dụng có đủ năng lực cũng như cơ chế, chính sách thu hút nhân tài trong ngành hay không? Không phủ nhận việc này chỉ có hệ thống các trường dân lập ở phân khúc cao cấp chiếm ưu thế.
Bên cạnh đó, đa số ý kiến của các chuyên gia nhà quản lý giáo dục nhận định, điều này không thể quy trách nhiệm cho giáo viên hay hệ thống giáo dục mà có nguyên nhân bắt nguồn từ cơ chế chính sách.

Các chuyên gia cho rằng, trách nhiệm lớn nhất thuộc về cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở GD&ĐT tại các địa phương. Theo đó, cơ chế tuyển dụng giáo viên ồ ạt vào trường công (theo chỉ tiêu, biên chế) đã không tính đến tác động dây chuyên đến hệ thống giáo dục tại các trường tư.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nước chưa có quy hoạch tổng thế nguồn nhân lực giáo viên giữa hai hệ thống trường công và trường tư. Trong khi đó, luật hiện hành đang coi trường tư là doanh nghiệp, nhà nước gần như đứng ngoài guồng quay tuyển dụng của hệ thống trường tư.

"Khi nhà nước vấn duy trì mô hình biên chế suốt đời cho giáo viên trường công, còn giáo viên trường tư bị coi là lao động doanh nghiệp thông thường, thì dòng chuyển dịch nhân lực là tất yếu. Đây là hệ quả của "thiết kế chính sách". Chính sách biên chế công lập đã tạo ra "lực hút" quá lớn khiến công tác tuyển dụng giáo viên tại các trường tư khó cạnh tranh.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia quản lý giáo dục cho thấy, công tác tuyển dụng nguồn nhân lực giữa hệ thống trường công và trường tư đã và đang tạo ra một sự cạnh tranh không cân xứng, điều này không chỉ gây khó cho trường hệ thống trường tư mà còn làm xáo trộn thị trường lao động giáo dục, ảnh hưởng đến tính bền vững của hệ thống.

Một bất cập khác là sự khác nhau trong đánh giá giáo viên giữ trường tư và trường công, khi trường công thường coi trọng thâm niên, hồ sơ thì trường tư đánh giá dựa trên kết quả giảng dạy, phản hồi của phụ huynh và học sinh.

Điều này dẫn đến nghịch lý, có giáo viên giỏi thực tế nhưng khó bước chân vào trường công, khi đội ngũ giáo viên thiếu ổn định, chênh lệch về chất lượng và động lực làm việc, chất lượng giáo dục khó có thể đồng đều và bền vững.

Nhiều ý kiến cho rằng, để khắc phục bất cập, cần từng bước cải cách cơ chế tuyển dụng giáo viên theo hướng coi trọng năng lực thực chất, tăng tính cạnh tranh lành mạnh, đồng thời có chính sách đãi ngộ hợp lý để giữ chân giáo viên giỏi ở cả hai hệ thống.

Việc thu hẹp khoảng cách giữa “cứng nhắc” và “linh hoạt” trong tuyển dụng không chỉ giúp cân bằng lợi ích giữa trường công và trườn tư, mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực giáo dục trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay.

Bài toán đặt ra không phải "giữ" giáo viên cho trường tư mà là "thiết kế, định hình" lại toàn bộ hệ sinh thái nghề giáo theo hướng cân đối, bền vững và thống nhất để cả hai hệ thống trường công và trường tư cùng chung một mục đích xây dựng, phát triển đội ngũ nhân lực cho hệ thống trường công và trường tư nói riêng cũng như nền giáo dục nói chung.