Từ thuế khoán sang tự khai: Những câu hỏi pháp lý hộ kinh doanh cần biết từ năm 2026

Hỏi: Vì sao phải bỏ thuế khoán, chuyển sang tự khai từ năm 2026?

Đáp: Theo quy định mới, cơ chế thuế khoán sẽ được thay thế bằng phương thức tự khai, tự tính, tự nộp nhằm minh bạch hóa doanh thu, đồng bộ dữ liệu quản lý thuế và xóa bỏ cơ chế “xin – cho” trong việc ấn định nghĩa vụ thuế. Đây là nội dung trọng tâm của Luật Quản lý thuế 2025, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số của ngành thuế.

Hỏi: Khi kê khai doanh thu thực tế cao hơn trước đây, có bị truy thu các năm cũ không?

Đáp: Đây là băn khoăn lớn nhất của nhiều hộ kinh doanh. Vấn đề này đã được Cục Thuế làm rõ tại Công văn số 307/CT-PC ngày 19/1/2026 với thông điệp xuyên suốt: không hồi tố để xử lý bất lợi cho người dân.

Căn cứ Nghị quyết 198/2025/QH15 và các quy định hiện hành, đối với hộ kinh doanh đã nộp thuế khoán từ năm 2025 trở về trước và đã được ấn định thuế theo đúng quy định, cơ quan thuế cam kết không sử dụng dữ liệu kê khai mới để truy thu nghĩa vụ thuế của các năm đã qua.

Hỏi: Cụ thể, cơ quan thuế “không hồi tố” theo những nguyên tắc nào?

Đáp: Theo Công văn 307/CT-PC, khi chuyển sang kê khai từ ngày 1/1/2026, cơ quan thuế áp dụng ba nguyên tắc quan trọng.

Thứ nhất, không kiểm tra lại hồ sơ thuế của giai đoạn áp dụng thuế khoán nếu việc ấn định thuế trước đó đã đúng quy định.

Thứ hai, không sử dụng doanh thu kê khai của năm 2026 để suy diễn, áp đặt lại doanh thu cho các năm trước.

Thứ ba, không xử lý hồi tố đối với nghĩa vụ thuế đã hoàn thành theo phương thức khoán, kể cả trong trường hợp doanh thu thực tế có biến động lớn trên 50%.

Các nguyên tắc này được xem là cơ sở pháp lý quan trọng, giúp hộ kinh doanh yên tâm minh bạch hóa doanh thu khi bước sang phương thức quản lý mới.

Hỏi: Không hồi tố có đồng nghĩa với “miễn trách nhiệm” nếu từng gian lận thuế?

Đáp: Câu trả lời là không. Cơ quan thuế nhấn mạnh, cơ chế không hồi tố không phải là sự dung túng cho các hành vi vi phạm pháp luật về thuế.

Theo đó, nếu phát hiện hành vi cố tình gian lận, che giấu doanh thu dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc trốn thuế có hệ thống theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, cơ quan chức năng vẫn sẽ xử lý nghiêm theo quy định.

Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng, chủ hộ kinh doanh có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Hỏi: Từ năm 2026, hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý những thay đổi nào?

Đáp: Luật Quản lý thuế 2025 (có hiệu lực toàn văn từ ngày 1/7/2026, riêng quy định về kê khai áp dụng từ ngày 1/1/2026) mang đến nhiều thay đổi căn bản.

Trước hết, hộ kinh doanh phải tự khai, tự tính, tự nộp thuế, hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính chính xác của doanh thu và số thuế phải nộp.

Bên cạnh đó, mã số thuế sẽ được thống nhất với số định danh cá nhân, tức là số căn cước công dân hoặc số định danh cá nhân, nhằm đồng bộ hóa quản lý dữ liệu.

Đáng chú ý, yêu cầu minh bạch doanh thu được áp dụng cả đối với hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế, hộ kinh doanh vẫn phải thông báo doanh thu thực tế theo quy định.

Hỏi: Hộ kinh doanh cần chuẩn bị gì để tránh rủi ro pháp lý?

Đáp: Việc nắm rõ các quy định mới, chủ động kê khai trung thực, minh bạch doanh thu và tuân thủ đúng phương thức tự khai, tự nộp là yếu tố then chốt giúp hộ kinh doanh hạn chế rủi ro pháp lý trong giai đoạn chuyển đổi. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để hộ kinh doanh tiếp cận các chính sách hỗ trợ và thích ứng với tiến trình chuyển đổi số mạnh mẽ của ngành thuế.