Sắp có cơ chế riêng cho doanh nghiệp thực hiện dự án PPP
Theo đó, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo nghị định cho phép doanh nghiệp làm dự án PPP phát hành trái phiếu ra công chúng theo cơ chế riêng, nhằm mở thêm kênh huy động vốn cho cao tốc, metro, đường sắt và nhiều công trình hạ tầng lớn trong giai đoạn tới.
Theo dự thảo, cơ quan quản lý cho rằng nhu cầu đầu tư hạ tầng của Việt Nam đang tăng rất mạnh trong khi khả năng cung cấp vốn dài hạn của hệ thống ngân hàng ngày càng hạn chế.
Giai đoạn 2025-2040, nhu cầu vốn cho hạ tầng ước tính khoảng 30-40 tỷ USD mỗi năm, trải rộng từ giao thông, năng lượng đến hạ tầng số.
Trong bối cảnh đó, mô hình hợp tác công - tư (PPP) được xem là hướng đi quan trọng để kéo thêm nguồn lực tư nhân vào các dự án lớn. Tuy nhiên, Bộ Tài chính đánh giá doanh nghiệp thực hiện dự án PPP hiện vẫn khó tiếp cận kênh trái phiếu do nhiều quy định được thiết kế cho doanh nghiệp truyền thống thay vì doanh nghiệp dự án hạ tầng.
Theo đó, phần lớn doanh nghiệp thực hiện dự án PPP chỉ được thành lập để triển khai một dự án duy nhất, thời gian hoàn vốn thường kéo dài hàng chục năm. Giai đoạn đầu xây dựng và vận hành, doanh thu chưa cao nhưng áp lực chi phí vốn lại lớn do tỷ lệ vay nợ cao.
Điều này khiến nhiều đơn vị khó đáp ứng các điều kiện phát hành trái phiếu hiện hành như lịch sử hoạt động, kết quả kinh doanh hay năng lực tài chính.
Đây cũng là lý do Bộ Tài chính đề xuất xây dựng cơ chế riêng cho trái phiếu PPP, thay vì áp dụng hoàn toàn cơ chế phát hành của doanh nghiệp thông thường.
Doanh nghiệp dự án PPP có thể được nới một số điều kiện phát hành nếu có hợp đồng dự án hợp pháp, phương án tài chính rõ ràng và cơ chế bảo đảm thanh toán trái phiếu.
Đổi lại, siết mạnh phần quản trị rủi ro. Toàn bộ trái phiếu PPP phát hành ra công chúng phải là trái phiếu có bảo đảm, không chuyển đổi và không kèm chứng quyền.
Với dự án chưa đi vào khai thác, trái phiếu phải được ngân hàng hoặc tổ chức tài chính bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc và lãi.
Khi dự án đã vận hành, doanh nghiệp có thể dùng quyền thu phí, quyền kinh doanh công trình hoặc tài sản hạ tầng để làm tài sản bảo đảm.
Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo cho phép dùng chính quyền khai thác công trình hạ tầng làm tài sản bảo đảm cho trái phiếu.
Điều này cho thấy cơ quan quản lý đang muốn tiếp cận theo mô hình “project finance (tài trợ dự án)” phổ biến ở nhiều nước, tức đánh giá dự án dựa trên dòng tiền tương lai thay vì chỉ nhìn vào báo cáo tài chính hiện tại.
Bộ Tài chính cũng yêu cầu trái phiếu PPP phải được xếp hạng tín nhiệm độc lập, hoặc tổ chức bảo lãnh thanh toán phải có xếp hạng tín nhiệm. Doanh nghiệp phát hành phải công bố định kỳ tiến độ dự án, tình hình sử dụng vốn và các thông tin ảnh hưởng khả năng trả nợ.
Nếu xuất hiện sự cố liên quan tới tài sản bảo đảm hoặc dòng tiền dự án, đơn vị phát hành phải công bố thông tin trong vòng 24 giờ.
Phần quản lý dòng tiền sau phát hành cũng được thiết kế khá chặt. Tiền huy động chỉ được dùng cho dự án PPP hoặc cơ cấu nợ của dự án.
Trong thời gian chưa giải ngân hết, doanh nghiệp chỉ được gửi ngân hàng, mua trái phiếu Chính phủ hoặc chứng chỉ tiền gửi, không được cho vay hay dùng làm tài sản bảo đảm cho nghĩa vụ của bên thứ ba.
