Quy định mới về chống lãng phí: Làm rõ hành vi vi phạm, siết trách nhiệm người đứng đầu

Làm rõ hàng loạt hành vi gây lãng phí trong quản lý bộ máy, nhân sự

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 266/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí. Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể các hành vi được coi là gây lãng phí, làm căn cứ để xem xét trách nhiệm đối với tổ chức, cá nhân có liên quan.

Theo Nghị định, ngoài các hành vi đã được quy định tại Điều 4 Luật số 110/2025/QH15, nhiều hành vi cụ thể trong tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng lao động trong khu vực nhà nước được xác định là hành vi gây lãng phí.

Trong đó, việc thành lập hoặc tổ chức lại cơ quan, tổ chức, đơn vị không bảo đảm điều kiện, tiêu chí, trình tự, thủ tục và thẩm quyền theo quy định của pháp luật, gây lãng phí sẽ bị xem xét xử lý.

Nghị định cũng xác định việc bố trí số lượng cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị vượt mức quy định của pháp luật, trừ trường hợp được phép bố trí nhiều hơn theo quy định, là hành vi gây lãng phí.

Bên cạnh đó, các hành vi giao biên chế không đúng căn cứ pháp luật; tuyển dụng hoặc tiếp nhận công chức không đúng thẩm quyền, không căn cứ vào vị trí việc làm, chỉ tiêu biên chế và nhu cầu thực tế; ký hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức trái quy định về thẩm quyền, tiêu chuẩn, loại hợp đồng hoặc thời hạn hợp đồng cũng thuộc nhóm hành vi gây lãng phí.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, Nghị định quy định rõ các hành vi như tuyển dụng viên chức không đúng thẩm quyền, không căn cứ vào nhu cầu thực tế, quỹ tiền lương và nguồn thu hợp pháp; ký hợp đồng làm việc với viên chức không đúng quy định; ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ không phù hợp với tính chất nhiệm vụ, nguồn tài chính và nhu cầu nhân lực đều bị coi là hành vi gây lãng phí.

Ngoài ra, việc áp dụng không đúng quy định về chính sách tuyển chọn, thu hút, trọng dụng người có tài năng; điều động, luân chuyển, biệt phái công chức không phù hợp với năng lực hoặc nhu cầu công việc dẫn đến không phát huy hiệu quả sử dụng nhân lực; đào tạo, bồi dưỡng không gắn với vị trí việc làm, nhu cầu sử dụng và phát triển nguồn nhân lực cũng thuộc diện bị xem xét là hành vi gây lãng phí.

Siết trách nhiệm trong đầu tư công, quản lý tài sản và tài nguyên

Nghị định cũng quy định hành vi cố ý đầu tư xây dựng, quản lý hoặc sử dụng tài sản công, vốn đầu tư công không đúng quy định, dẫn đến kéo dài thời gian hoặc tiến độ thực hiện dự án so với kế hoạch đã được phê duyệt, là hành vi gây lãng phí.

Đối với lĩnh vực quản lý tài nguyên và năng lượng, hành vi khai thác nước vượt hạn ngạch được cơ quan có thẩm quyền cho phép, gây ra tình trạng hạn hán hoặc thiếu nước cũng được xác định là hành vi gây lãng phí.

Đáng chú ý, Nghị định còn quy định việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất khi nhà đầu tư không bảo đảm năng lực, dẫn đến đất không được đưa vào sử dụng hoặc chậm tiến độ sử dụng đất thuộc trường hợp phải thu hồi theo quy định của pháp luật về đất đai, cũng là hành vi gây lãng phí.

Có cơ chế xem xét miễn, giảm hoặc loại trừ trách nhiệm

Bên cạnh việc xác định rõ các hành vi vi phạm, Nghị định 266/2026/NĐ-CP cũng quy định tổ chức, cá nhân có hành vi gây lãng phí được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm trong các trường hợp thuộc khoản 3 Điều 37 của Luật số 110/2025/QH15 và theo quy định của pháp luật có liên quan.

Việc cụ thể hóa các hành vi gây lãng phí được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng của khung pháp lý về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong quản lý bộ máy nhà nước, sử dụng ngân sách, tài sản công và các nguồn lực quốc gia, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để xử lý trách nhiệm đối với các trường hợp vi phạm.