Kiên quyết xử lý gian lận thuế qua báo cáo tài chính, hành vi “2 sổ kế toán” bị siết chặt

Tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính ngày 9/4, Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long nhấn mạnh, việc duy trì hai hệ thống sổ kế toán – một phục vụ nội bộ, một cung cấp cho cơ quan quản lý – là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, tiềm ẩn rủi ro gian lận thuế và làm sai lệch báo cáo tài chính.

Theo ông Lê Long, cần khẳng định việc sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán - một để theo dõi thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh, một để cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng để gian lận thuế hoặc gian lận trong công tác lập, phát hành báo cáo tài chính nhằm mục đích xấu (tham gia thầu, vay vốn ngân hàng...). Điều này thể hiện ý thức trách nhiệm xã hội yếu kém của chủ DN.

“Đây không chỉ là vấn đề thất thu NSNN, mà còn gây ảnh hưởng lâu dài cho nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Điểm đáng lo ngại của hành vi này đó là có thể diễn ra có hệ thống, hết sức tinh vi, dễ che dấu và khó phát hiện nếu không có kỹ năng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc nghiệp vụ điều tra của cơ quan chức năng” - Phó Cục trưởng Cục Thuế nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, các vụ việc liên quan đến gian lận thuế thông qua “2 sổ kế toán” không còn mang tính đơn lẻ. Vụ Công ty Hoàng Long lập hai sổ sách kế toán để che giấu doanh thu, hay Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng hai hệ thống phần mềm kế toán để kê khai thuế là những ví dụ điển hình, phản ánh mức độ phức tạp ngày càng gia tăng.

Theo lãnh đạo Cục Thuế, ngoài áp lực lợi nhuận, một nguyên nhân đáng chú ý là nhận thức chưa đầy đủ về rủi ro pháp lý khi thao túng số liệu báo cáo tài chính để giảm nghĩa vụ thuế. Không ít doanh nghiệp vẫn cho rằng hành vi này khó bị phát hiện trong ngắn hạn.

Trước thực trạng này, cơ quan thuế đang tăng tốc thu thập và chuẩn hóa dữ liệu phục vụ quản lý. Các đơn vị cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán được yêu cầu cung cấp danh sách khách hàng, qua đó phục vụ việc phát hiện dấu hiệu sử dụng nhiều hệ thống sổ kế toán.

Đến ngày 7/4/2026, dữ liệu từ 42 tổ chức với 12.809 khách hàng đã được tiếp nhận. Trên nền tảng này, cơ quan thuế sẽ triển khai các cảnh báo rủi ro liên quan đến gian lận thuế và sai lệch báo cáo tài chính từ tháng 4/2026.

Cùng với đó, việc ứng dụng Big Data và AI trong phân tích dữ liệu thuế đang được đẩy mạnh, giúp nhận diện các bất thường về doanh thu, chi phí, biên lợi nhuận – những dấu hiệu điển hình của hành vi gian lận thuế thông qua hệ thống sổ sách kế toán.

Kiểm soát dòng tiền, hạn chế thanh toán tiền mặt và tăng cường kết nối với hệ thống ngân hàng cũng là giải pháp trọng tâm, đặc biệt đối với các giao dịch lớn có nguy cơ bị “ẩn” khỏi báo cáo tài chính.

Trong các trường hợp có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, cơ quan thuế sẽ phối hợp với cơ quan chức năng để điều tra, xử lý theo quy định, không loại trừ khả năng xử lý hình sự đối với hành vi gian lận thuế có tổ chức.

“Cục Thuế tin tưởng với vai trò tiên phong và trách nhiệm xã hội, cùng sự đồng hành của các tổ chức sẽ là tiền đề quan trọng để cùng nỗ lực xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng và minh bạch, góp phần vào tiến trình chuyển đổi số quốc gia”, Phó Cục trưởng Lê Long một lần nữa chia sẻ.

Theo quy định, mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phải được ghi chép đầy đủ trên một hệ thống sổ kế toán duy nhất. Việc duy trì “2 sổ kế toán” để làm sai lệch báo cáo tài chính không chỉ dẫn tới gian lận thuế mà còn phá vỡ nguyên tắc minh bạch, tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh.