Đề xuất mở rộng áp dụng phạt tiền thay thế án tù trong Bộ luật Hình sự sửa đổi
Dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự do Bộ Công an xây dựng đang đưa ra nhiều đề xuất đáng chú ý, trong đó có việc mở rộng các trường hợp được áp dụng hình phạt tiền thay cho phạt tù và điều chỉnh tăng mức phạt để đảm bảo tính răn đe.
Bộ Công an vừa công bố hồ sơ dự thảo chính sách xây dựng Bộ luật Hình sự (sửa đổi) để lấy ý kiến rộng rãi, với nhiều nội dung mới liên quan đến việc áp dụng hình phạt tiền trong xử lý tội phạm.
Mở rộng điều kiện áp dụng phạt tiền
Theo cơ quan soạn thảo, pháp luật hiện hành đã quy định phạt tiền là một trong những hình phạt chính, có thể áp dụng đối với một số tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng thuộc các nhóm tội nhất định.
Tuy nhiên, trên thực tế, phạm vi áp dụng vẫn còn hạn chế, chưa bao phủ hết những trường hợp có thể xem xét xử phạt bằng tiền, chẳng hạn một số tội rất nghiêm trọng trong lĩnh vực chức vụ.
Từ thực tiễn này, Bộ Công an cho rằng cần thiết phải mở rộng danh mục các tội danh có thể áp dụng hình phạt tiền.
Đề xuất này nhằm cụ thể hóa chủ trương tăng cường áp dụng hình phạt tiền theo Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp, đồng thời phù hợp với định hướng phòng, chống tham nhũng được nêu trong các văn kiện Đại hội Đảng XIII và XIV.
Cơ quan soạn thảo cũng chỉ ra rằng quy định hiện hành chủ yếu dừng ở mức “có thể phạt tiền” hoặc “phạt tiền hoặc phạt tù”, chưa hình thành nguyên tắc rõ ràng về việc trong một số trường hợp nhất định chỉ áp dụng phạt tiền thay cho án tù.
Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất trong quyết định hình phạt, đồng thời chưa tạo được cơ chế đầy đủ để thu hồi tài sản, khắc phục hậu quả và bồi hoàn thiệt hại.
Ngoài ra, việc chưa mở rộng hợp lý hình phạt tiền cũng làm gia tăng áp lực đối với hệ thống giam giữ và thi hành án.
Vì vậy, dự thảo đề xuất bổ sung quy định cho phép tòa án áp dụng hình phạt tiền thay thế hình phạt tù đối với một số tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, trong trường hợp người phạm tội có thái độ hợp tác, thành khẩn, đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường thiệt hại.
Điều chỉnh mức phạt để tăng tính răn đe
Bên cạnh việc mở rộng phạm vi áp dụng, Bộ Công an nhận định mức phạt tiền tối thiểu hiện nay còn thấp so với bối cảnh kinh tế - xã hội.
Cụ thể, mức tối thiểu 1 triệu đồng đối với cá nhân và 50 triệu đồng đối với pháp nhân chưa phản ánh đúng sự thay đổi về thu nhập và mặt bằng kinh tế.
Đặc biệt, ở một số lĩnh vực như sản xuất, kinh doanh, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm hay công nghệ thông tin, hành vi phạm tội có thể mang lại khoản lợi bất chính rất lớn, thậm chí lên tới hàng nghìn tỉ đồng.
Trong khi đó, mức xử phạt tiền hiện hành chưa đủ sức răn đe, khiến chế tài hình sự có nguy cơ mất hiệu lực nếu khoản thu lợi vượt xa mức phạt.
Do đó, dự thảo đề xuất nâng mức tiền phạt để phù hợp hơn với thực tế phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đáp ứng các khuyến nghị quốc tế trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cũng lưu ý việc điều chỉnh này cần được thực hiện đồng bộ với các quy định liên quan như ngưỡng định tội, khung hình phạt, cơ chế truy thu, tịch thu tài sản và buộc hoàn trả lợi ích bất hợp pháp, nhằm tránh tình trạng chồng chéo hoặc mất cân đối giữa chế tài hình sự và nghĩa vụ dân sự.
