Vụ tranh chấp đất rừng tại xã Bến Quan: Tỉnh Quảng Trị chỉ đạo sớm trả đất cho dân, cấp dưới thực thi trì trệ

Vừa qua, các bài viết của Pháp luật Việt Nam về việc tranh chấp đất rừng tại xã Bến Quan (Quảng Trị) đã thu hút sự nhiều sự quan tâm, theo dõi từ dư luận với mong muốn: “Nút thắt” pháp lý từ vụ việc kiến nghị kéo dài từ chính quyền tỉnh cũ sang tỉnh mới sẽ sớm được tháo gỡ. Quyền lợi chính đáng cho người nông dân trồng rừng sẽ kịp thời được bảo vệ.

UBND tỉnh, Thanh tra chỉ đạo sát thực tế

Trước thực trạng tranh chấp đất rừng tại xã Bến Quan kéo dài nhiều năm qua giữa người dân và Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bến Hải (Công ty Bến Hải), địa chỉ: Số 11 - Nguyễn Du (xã Vĩnh Linh), UBND tỉnh Quảng Trị và Thanh tra tỉnh này đã thể hiện tinh thần chỉ đạo quyết liệt, sâu sát với thực tế, nguyện vọng chính đáng của người dân.

Tại Báo cáo số 155/BC-TTr ngày 15/4/2026, Thanh tra tỉnh Quảng Trị đã thẳng thắn kiến nghị: “Cần kiểm tra, rà soát nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất làm cơ sở xem xét bóc, tách diện tích đủ điều kiện của các hộ dân ra khỏi diện tích đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) cho Công ty Bến Hải để xem xét công nhận QSDĐ cho người dân”.

Đồng ý với kiến nghị này, ông Lê Văn Bảo – Ủy viên Ban Thường vụ tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đã ký ban hành Công văn số 2035/UBND-NC (ngày 23/4/2026) yêu cầu nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị gồm: Thanh tra tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Công ty Bến Hải và UBND xã Bến Quan.

Văn bản 2035 của UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo giải quyết dứt điểm kiến nghị của người dân Bến Quan. Ảnh: Nguyên Phong

“Yêu cầu cơ quan, đơn vị, địa phương thực hiện nghiêm túc, hoàn thành và báo cáo kết quả về UBND tỉnh (qua Thanh tra tỉnh) trong tháng 5/2026” và “Yêu cầu Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị, địa phương chỉ đạo thực hiện nghiêm túc; đồng thời chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh và UBND tỉnh trong vai trò là người đứng đầu nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, dứt điểm” – Công văn 2035 nêu rõ.

Theo tìm hiểu của phóng viên, thực tế việc thu hồi đất từ Công ty Bến Hải để trả về cho địa phương quản lý đã được HĐND tỉnh Quảng Trị (cũ) quyết sách từ năm 2017 bằng Nghị quyết số 29/NQ-HĐND. Nhưng riêng địa bàn xã Vĩnh Hà (cũ), nay thuộc xã Bến Quan còn tồn đọng tới 400ha đất thuộc diện phải rà soát, thu hồi bàn giao về địa phương để giải quyết nhu cầu sản xuất cho nhân dân. Nhưng chủ trương gần 10 năm qua vẫn “nằm trên giấy” vì Công ty Bến Hải chậm trễ hoàn thiện phương án sử dụng đất trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, chính quyền cơ sở thiếu quyết liệt trong khâu kiểm tra thực địa.

Nhiều hộ dân trồng rừng ở Bến Quan đã được cấp GCNQSDĐ hoặc các giấy tờ xác nhận nguồn gốc sử dụng đất trước năm 2008. Ảnh: Nguyên Phong

Với tinh thần giải quyết dứt điểm, các văn bản của Thanh tra và UBND tỉnh vừa qua đã nhận diện đúng “nút thắt” pháp lý cho tình cảnh của người nông dân trồng rừng. Việc gỡ “nút thắt” này được chỉ đạo bằng chủ trương đúng đắn: Diện tích đất người dân đã khai hoang, sử dụng ổn định trước thời điểm cấp GCNQSDĐ cho Công ty Bến Hải, thì bắt buộc phải bóc tách để cấp GCN cho người dân.

Cấp cơ sở thực thi chậm trễ

Mặc dù chỉ đạo phía tỉnh đã rất rõ ràng, nhưng việc thực thi tại cơ sở lại rơi vào trì trệ. Với nhiệm vụ được giao theo dõi đôn đốc, Thanh tra tỉnh Quảng Trị đã trực diện chỉ ra yếu kém này bằng Công văn số 1645/TTr-NV (ngày 19/6) phê bình gay gắt: “đến nay UBND xã Bến Quan và Công ty Bến Hải chưa thực hiện đầy đủ ý kiến chỉ đạo của UBND tỉnh”; “việc thực hiện kiểm tra, rà soát nguồn gốc, thời điểm sử dụng còn mang tính hình thức, chưa chặt chẽ, chưa kiểm tra thực địa...”.

Để giải quyết dứt điểm, Thanh tra tỉnh yêu cầu UBND xã Bến Quan và Công ty Bến Hải phải khẩn trương thu thập hồ sơ xác nhận qua các thời kỳ của xã Vĩnh Hà (cũ), làm việc trực tiếp với từng hộ dân, kiểm tra tại thực địa, lấy ý kiến khu dân cư và ra văn bản kết luận nguồn gốc đất gửi cho từng hộ. Các đơn vị phải báo cáo kết quả về Thanh tra tỉnh trong tháng 7/2026. “Trường hợp các cơ quan, đơn vị không thực hiện đầy đủ thì Thanh tra tỉnh báo cáo UBND tỉnh xử lý trách nhiệm theo quy định” – công văn này cảnh báo.

Công văn 1645 của Thanh tra tỉnh Quảng Trị thẳng thắn phê bình: “việc thực hiện kiểm tra, rà soát nguồn gốc, thời điểm sử dụng còn mang tính hình thức, chưa chặt chẽ, chưa kiểm tra thực địa”. Ảnh: Nguyên Phong

Đến ngày 29/7, UBND xã Bến Quan gửi UBND tỉnh và Thanh tra bản Báo cáo số 334/BC-UBND. Nội dung báo cáo hé lộ những con số “biết nói”: Có 13 hộ dân có giấy xác nhận nguồn gốc sử dụng đất trước năm 2008 do chính quyền xã qua các thời kỳ cấp; 6 hộ đã được cấp GCNQSDĐ và 9 hộ có giấy tờ chuyển nhượng, viết tay trước năm 2008.

Căn cứ pháp lý đã có, chỉ đạo của tỉnh đã mở đường. Tuy nhiên báo cáo số 334 cho thấy, đến cuối tháng 7/2026, đơn vị tư vấn mới đo đạc ngoài thực địa được 90 ha/377 ha (chưa đầy 24% khối lượng). UBND xã Bến Quan viện dẫn hàng loạt lý do về bộ máy, nhân lực, khối lượng công việc quá lớn sau sắp xếp đơn vị hành chính để xin gia hạn thời gian thực hiện đến ngày 30/9/2026.

Trở lại với Công ty Bến Hải, Phó TGĐ Trần Hậu Ngự thừa nhận: “Việc cấp sổ đỏ cho công ty thì có chồng lấn lên đất của một số người dân” và “người dân không sai mà sai là ở cơ quan quản lý Nhà nước”, nhưng doanh nghiệp này lại không chủ động bóc tách đất khắc phục mà đẩy khó sang cơ sở: “Nhưng việc này sớm hay muộn nằm ở trách nhiệm của chính quyền địa phương chứ công ty không chủ động được”.

Lập luận trên mâu thuẫn với tinh thần chỉ đạo quyết liệt của UBND tỉnh Quảng Trị. Đáng nói hơn, ranh giới sở hữu đất rừng đang chưa rõ ràng và phương án sử dụng đất vẫn chưa được Công ty Bến Hải hoàn thiện để trình cấp thẩm quyền phê duyệt, nhưng công ty này lại có nhiều động thái ép người dân phải ký tiếp các hợp đồng liên doanh.

Hiện tất cả vẫn phải chờ đợi vào quy trình bóc tách vẫn đang trì trệ. Nhưng thiên tai mưa bão hàng năm ở Quảng Trị, liệu có chờ người nông dân ở Bến Quan với hàng trăm hecta rừng keo đã quá tuổi khai thác hay không?