Tranh chấp đất rừng tại xã Bến Quan, tỉnh Quảng Trị: Nhiều diện tích người dân sử dụng lâu nay nằm trong "sổ đỏ" của doanh nghiệp
Gần 400 hecta đất rừng của mấy chục hộ dân tại xã Bến Quan (Quảng Trị) đã khai khẩn, canh tác ổn định hàng chục năm qua, trong số này nhiều hộ đã được cấp "sổ đỏ", bỗng nhiên bị "cấp nhầm" trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bến Hải.
Thực trạng trên dẫn đến việc người dân không muốn, vẫn phải ký vào bản hợp đồng liên doanh và nộp 25% sản lượng (hoặc 18 triệu đồng/ha) cho Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bến Hải (Công ty Bến Hải), địa chỉ: Số 11 - Nguyễn Du (xã Vĩnh Linh, Quảng Trị) để đổi lấy quyền khai thác, vận chuyển keo tràm do chính mình bỏ 100% vốn, công sức đầu tư canh tác lâu nay.
Khổ sở trên đất... mình khai hoang
Theo tìm hiểu của phóng viên Pháp luật Việt Nam, từ những năm trước 2008, hàng chục hộ dân trên địa bàn xã Bến Quan (trước đây thuộc xã Vĩnh Hà, huyện Vĩnh Linh cũ) đã đổ công sức và vốn liếng khai hoang phục hóa các vùng đất trống đồi trọc để sản xuất. Người dân tự đầu tư 100% kinh phí từ cây giống, phân bón, công cày xới cho đến khâu bảo vệ và canh tác ổn định liên tục qua nhiều chu kỳ sản xuất.
Theo báo cáo số 155/BC-TTr ngày 15/4/2026 của Thanh tra tỉnh Quảng Trị, trong phần phụ lục Kết quả làm việc liên quan đến tranh chấp đất giữa người dân và Công ty Bến Hải tại Bến Quan, thì nhiều hộ dân đã có GCNQSDĐ hoặc giấy xác nhận về nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất do cơ quan có thẩm quyền cấp từ trước từ trước năm 2008.
Điển hình như trường hợp của hộ ông Hồ Văn Miên (người dân tộc Vân Kiều, thôn Bãi Hà Mới, xã Bến Quan) được UBND huyện Vĩnh Linh (cũ) cấp GCNQSDĐ vào ngày 4/8/2005, với diện tích 37.365m² (thửa đất số 2, tờ bản đồ số 26) tại địa chỉ Khe Trổ, thôn Xóm Mới.
Cùng đợt này tại Khe Trổ, một hộ Vân Kiều khác là ông Hồ Văn Điền (thôn Bãi Hà Mới) cũng được UBND huyện Vĩnh Linh (cũ) cấp GCNQSDĐ chung cùng 2 hộ dân khác trên diện tích 38.172m² tại thửa đất số 3, tờ bản đồ số 26. Nay đứng trên chính mảnh đất rừng của mình, ông Điền khẳng định: “Đất rừng của gia đình tôi và các hộ dân được khai hoang từ năm 1997 để làm rẫy lúa và trồng cây sản xuất. Đến năm 2006, chấp hành nghĩa vụ quân sự, tôi lên đường nhập ngũ để bảo vệ Tổ quốc”.
Năm 2008, xuất ngũ trở về quê hương để tiếp tục sản xuất thì ông Điền bàng hoàng phát hiện một phần diện tích đất của gia đình được cấp GCNQSDĐ bị Công ty Bến Hải đưa máy móc đến san ủi, cải tạo đất. “Thấy đất mình bị xâm phạm, gia đình tôi mang cây giống lên trồng lại thì bị người của công ty ập đến đe dọa, ngăn cản và hành hung khiến 2 người thân của tôi bị gãy tay” – ông Điền uất ức nhớ lại. Và diện tích đất này, hiện Công ty Bến Hải vẫn đang sử dụng.
Cùng với đó, ông Trương Bình (thôn Trường Tiên), bà Nguyễn Thị Ánh Linh (Thôn 5), ông Trần Văn Tuất (Thôn 1) cùng nhiều hộ dân khác ở xã Bến Quan cũng đã được cấp GCNQSDĐ hoặc có xác nhận từ UBND xã (cũ) về nguồn gốc đất, lịch sử canh tác.
Bi kịch xảy ra vào năm 2008, khi Công ty Bến Hải được UBND tỉnh Quảng Trị (cũ) cấp GCNQSDĐ với ranh giới bao trùm lên nhiều diện tích khai hoang và chồng lên các GCNQSDĐ đã cấp, cũng như các giấy xác nhận cho bà con ở Bến Quan. Việc cấp GCN mới đè lên GCN cũ này không một hộ dân nào hay biết.
Từ đây, hàng trăm hecta rừng keo tràm – tài sản tích góp, gây dựng hàng chục năm của các hộ dân - bỗng chốc trở thành tâm điểm của những tranh chấp pháp lý căng thẳng với Công ty Bến Hải.
Luật sư Vũ Xuân Hải – Giám đốc Công ty Luật Đông Dương - đại diện theo uỷ quyền của các hộ dân đang tranh chấp đất, nhận định: “Việc giao đất, cấp GCNQSDĐ cho Công ty Bến Hải đè lên đất đã cấp cho nhiều hộ dân trước đó mà không qua thủ tục thu hồi, bồi thường, xác định ranh giới... là dấu hiệu vi phạm Điều 32, Điều 50 và Khoản 2 Điều 49 Luật Đất đai 2003 (hiệu lực thời điểm đó)”.
Kỳ lạ những bản hợp đồng liên doanh
Cùng với bất cập trong cấp đất, mối quan hệ hợp tác giữa Công ty Bến Hải và các hộ dân cũng phát sinh nhiều rạn nứt xuất phát từ cái gọi là mô hình liên doanh. Đối với hàng trăm hecta đất rừng do người nông dân ở Bến Quan tự khai hoang canh tác ổn định qua nhiều chu kỳ, Công ty Bến Hải buộc người dân ký hợp đồng liên doanh và phải nộp 25% sản lượng (hoặc 18 triệu đồng/ha) rừng trồng.
Bà Nguyễn Thị Trâm – một hộ dân có rừng trồng ở Thôn 1, xã Bến Quan ngậm ngùi nói: “Công ty không hề bỏ ra đồng tiền giống, phân bón, cũng chẳng tốn một ngày công chăm sóc, bảo vệ. Họ để mặc bà con tự chạy vạy, xoay xở bỏ vốn đầu tư trồng keo tràm, đổ mồ hôi công sức suốt 4 - 5 năm trời. Đến khoảng năm thứ 5, rừng keo đã khép tán, sắp đến kỳ thu hoạch thì lại đưa ra hợp đồng buộc người dân phải ký vào mới xác nhận cho để khai thác”.
Oái oăm hơn là bản hợp đồng đưa cho dân ký không hề có nội dung đầy đủ mà chỉ sơ sài vài thông tin. “Để bà con ký xong, người của Công ty Bến Hải mang về điền thêm thông tin, lùi thời gian xác lập hợp đồng về trước, sau đó mới trình lên lãnh đạo công ty ký. Điều lạ là công ty không tổ chức họp phổ biến hay tổ chức một buổi ký chung mà đưa hồ sơ đến riêng lẻ từng hộ. Hợp đồng ghi rõ lập thành 3 bản, người dân giữ 1 bản nhưng khi ký rồi thì họ giữ hết toàn bộ, không giao lại chúng tôi bản nào” – ông Trần Văn Tuất (Thôn 1) cho hay.
Ngày 21/8/2026 vừa qua, bà Nguyễn Thị Trâm – người có 14,2ha đất rừng đang tranh chấp với Công ty Bến Hải và đang chờ kết quả giải quyết - lại bị công ty yêu cầu phải ký vào hợp đồng liên doanh. Thấy bất công, bà Trâm đã từ chối.
Cuối chu kỳ trồng rừng vừa rồi (năm 2025), bà Trâm phải đóng cho công ty hơn 380 triệu đồng mới được thu hoạch. Đây là mảnh đất bà Trâm sản xuất ổn định từ năm 2009, tự bỏ 100% chi phí, nhưng muốn trồng mới thì phải ký hợp đồng và đóng khoản tiền lớn như trên.
Cũng như bà Trâm, nhiều hộ trồng rừng khác cũng từ chối ký hợp đồng mới với Công ty Bến Hải, dù rừng keo lai đã quá kỳ khai thác. Nhưng, "chúng tôi không ký thì Công ty Bến Hải không xác nhận nguồn gốc lâm sản, Kiểm lâm địa bàn không thể cấp phép vận chuyển. Hình thức như kiểu “phong tỏa” tài sản của chúng tôi vậy đó" - ông Tuất bức xúc nói thêm.
Hiện tại, hàng trăm hecta rừng trồng của các hộ dân đã quá tuổi khai thác (6 - 7 năm, có nơi đã hơn 10 năm) như bị “đóng băng”. Tất cả đứng trước nguy cơ mục ruột, chết khô. Dân có thể trắng tay vì cây gãy đổ, hư hại khi mùa mưa bão đến.
Theo báo cáo của Thanh tra tỉnh Quảng Trị về xử lý việc tranh chấp đất đai ở xã Bến Quan, tổng số trường hợp phát sinh tranh chấp đất rừng là 46; Tổng số diện tích đất tranh chấp: Theo kê khai của các hộ dân là hơn 381ha, theo số liệu Công ty Bến Hải là gần 287ha. Số chênh lệch gần 100ha giữa dân và doanh nghiệp phần nào đã thể hiện tính chất phức tạp của vụ việc này.
Bài tới: Công ty Bến Hải nói gì?
