Góc nhìn pháp lý từ vụ đốt nhà trọ tại Hà Nội

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội vừa ra quyết định tạm giữ hình sự Nguyễn Văn Chúc (SN 1998, xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ) để điều tra hành vi cố ý làm hư hỏng tài sản. Chúc được xác định là người trực tiếp gây ra vụ hỏa hoạn tại khu nhà trọ trên địa bàn phường Hà Đông rạng sáng 14/1/2026. Ảnh: Công an Thành phố Hà Nội

Không chỉ là hành vi hủy hoại tài sản!

Đây không chỉ là hành vi xâm phạm quyền sở hữu tài sản của người khác mà còn trực tiếp đe dọa đến tính mạng, sức khỏe của nhiều người dân đang sinh sống tại khu vực đông dân cư.

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân, đối tượng đã sử dụng lửa - một nguồn nguy hiểm cao độ - để đốt chăn, màn trong khu nhà trọ. Hậu quả là đám cháy bùng phát nhanh, khói độc lan rộng, khiến nhiều người không kịp thoát thân và bị mắc kẹt bên trong. Chỉ nhờ sự vào cuộc kịp thời của lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về người mới không xảy ra.

Về mặt pháp lý, theo Luật sư Hoàng Văn Hà – Công ty Luật ARC Hà Nội (HNLAW) hành vi nêu trên đã đầy đủ dấu hiệu cấu thành Tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017. Cụ thể, Điều 178 Bộ luật Hình sự quy định người nào huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự, kể cả trong trường hợp giá trị tài sản không lớn nhưng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến xã hội.

Đáng chú ý, điểm c khoản 1 Điều 178 Bộ luật Hình sự, được sửa đổi, bổ sung tại Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2017, quy định rõ: người thực hiện hành vi huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản “gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội” thì vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự, không phụ thuộc hoàn toàn vào giá trị tài sản bị thiệt hại.

Luật sư Hà cũng cho rằng, trong vụ việc này, hành vi đốt nhà trọ diễn ra tại khu vực đông người sinh sống, tiềm ẩn nguy cơ cháy lan, gây hoảng loạn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của nhiều người thuê trọ và người dân xung quanh. Do đó, yếu tố “gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội” đã thể hiện rõ ràng và là căn cứ pháp lý quan trọng để xử lý hình sự đối tượng theo quy định nêu trên.

Bên cạnh đó, việc đối tượng sử dụng lửa để thực hiện hành vi phạm tội còn là tình tiết nguy hiểm, có thể được xem xét áp dụng khoản 2 Điều 178 Bộ luật Hình sự, trong trường hợp cơ quan điều tra xác định hành vi có tính chất côn đồ hoặc sử dụng thủ đoạn nguy hiểm. Khung hình phạt trong trường hợp này có thể lên tới từ 02 năm đến 07 năm tù, tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả thực tế gây ra.

Cần đặc biệt nhấn mạnh rằng, việc lực lượng chức năng kịp thời khống chế đám cháy, không để xảy ra thiệt hại về người không phải là căn cứ để giảm nhẹ hay loại trừ trách nhiệm hình sự.

Pháp luật hình sự Việt Nam xử lý dựa trên tính chất nguy hiểm của hành vi và nguy cơ gây hậu quả, không chỉ dựa vào hậu quả đã xảy ra. Trong trường hợp này, hành vi đốt nhà trọ đã đặt nhiều người vào tình thế nguy hiểm đến tính mạng, do đó vẫn phải bị xử lý nghiêm theo đúng quy định pháp luật.

Từ vụ việc trên, có thể thấy việc xử lý nghiêm minh các hành vi cố ý đốt phá tài sản tại khu dân cư là cần thiết, không chỉ nhằm trừng trị người vi phạm mà còn mang ý nghĩa răn đe, phòng ngừa chung, bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn tính mạng cho cộng đồng.

Khi nào hành vi đốt nhà cấu thành tội "Giết người"?

Thực tiễn đã xảy ra nhiều vụ đối tượng phóng hỏa đốt nhà người khác nhằm trả thù cá nhân và hành vi trong tình huống đó được xác định đã phạm vào tội "Giết người". Vậy khi nào hành động đốt nhà xác định không phải hủy hoại tài sản, mà là hành vi giết người?

Chuyên gia pháp lý cho rằng, muốn xác định hành vi đốt nhà trong tình huống nào là "Giết người" phải căn cứ vào các yếu tố cấu thành tội phạm, trong đó chủ yếu căn cứ xác định đối tượng có động cơ mục đích giết người hay không, có lỗi cố ý trực tiếp với hậu quả chết người hay không, có buộc phải biết trước sẽ xảy ra hậu quả chết người nhưng vẫn cố tình thực hiện hoặc để mặc hậu quả xảy ra hay không, cũng như mức độ quyết liệt, hung hãn, nguy hiểm khi thực hiện hành vi?..

Ví dụ đối tượng nửa đêm tẩm xăng đốt nhà người khác để trả thù thì hành vi đó phải là "Giết người" - dù thực tế có thể chưa xảy ra thiệt hại về người (do gia chủ đi vắng, hoặc nhờ phát hiện, chạy thoát trước khi đám cháy bùng phát). Theo chuyên gia pháp lý, ở tình huống này, người thực hiện hành đổ xăng đốt nhà người khác giữa đêm khuya buộc phải biết trước hậu quả chết người hoàn toàn có thể xảy ra với những người đang ở trong ngồi nhà đó, và việc họ thoát chết chỉ là may mắn..

Hay như một vụ án mới đây tại Hà Nội, một người đàn ông say rượu, trong tình trạng không tỉnh táo nhớ ra mối hiềm khích với nhân viên quán cà phê nên đổ xăng đốt quán cà phê đang giờ cao điểm đông khách; hậu quả làm 11 người tử vong. Thì dù đối tượng có khai động cơ mục đích chỉ là đốt quán cho bõ tức, không cố ý giết ai nhưng rõ ràng đối tượng phải chịu trách nhiệm hình sự về tội "Giết người"; vì hung thủ buộc phải biết trước, buộc phải thấy rõ hậu quả đặc biệt nghiêm trọng (làm chết nhiều người) mà hành vi phóng hỏa quán gây ra.
Từ những phân tích pháp lý nêu trên, chuyên gia pháp lý khuyến cáo mọi người phải bình tĩnh, kiềm chế, hiểu biết pháp luật và hành xử đúng mực. Mọi hành vi giải quyết mâu thuẫn cá nhân bằng bạo lực, lửa hoặc các phương thức nguy hiểm đều có thể phải trả giá bằng trách nhiệm hình sự nghiêm khắc.