Vụ cháy ô tô chở pin khiến 2 người tử vong: Ai là người phải bồi thường?

Chiều 1/5, tài xế Nguyễn Võ Duy An (24 tuổi) điều khiển ôtô 5 chỗ vào cây xăng tiếp nhiên liệu. Lúc này, sau cốp xe chứa khoảng 20-25 khối pin 24V và 9 bình ắc quy xe điện trẻ em đã sạc đầy. Dù rời xe, tài xế vẫn để máy nổ.

Khi nhân viên chuẩn bị bơm xăng, phần cốp xe bất ngờ phát nổ và bốc cháy dữ dội. Hai thiếu niên 16 và 17 tuổi ngồi hàng ghế sau tử vong do mắc kẹt trong xe.

Công an Đà Nẵng đã khởi tố, bắt giam An về hành vi Vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy, đồng thời củng cố hồ sơ xử lý Nguyễn Quốc Vin (32 tuổi), người thuê An vận chuyển hàng.

Từ góc độ pháp lý, vấn đề đặt ra không chỉ là ai gây ra sự cố mà là ai phải chịu trách nhiệm bồi thường khi rủi ro xuất phát từ "nguồn nguy hiểm cao độ".

Luật sư Nguyễn Chí Tường (Đoàn Luật sư TP Đà Nẵng) cho biết, theo Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015, phương tiện giao thông vận tải cơ giới và các chất nổ, chất cháy được xếp vào nhóm "nguồn nguy hiểm cao độ", ngoài ra có một số hàng hóa có thể xem là nguồn nguy hiểm cao như pin, ắc quy, hóa chất. Đây là nhóm có nguy cơ gây thiệt hại lớn nên pháp luật áp dụng cơ chế trách nhiệm nghiêm ngặt.

Điểm mấu chốt không nằm ở việc ai có mặt tại hiện trường mà ở việc ai chiếm hữu, sử dụng và kiểm soát nguồn nguy hiểm tại thời điểm xảy ra sự cố. "Trong các vụ việc liên quan nguồn nguy hiểm cao độ, câu hỏi quan trọng không phải là 'ai gây ra', mà là 'ai đang kiểm soát rủi ro'", luật sư nói.

Khác các quan hệ dân sự thông thường phải chứng minh yếu tố lỗi, trong trường hợp này, nghĩa vụ bồi thường có thể phát sinh ngay cả khi không có lỗi trực tiếp. Nghĩa vụ đó chỉ được miễn trừ trong những trường hợp rất hạn hữu như thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của bên bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng (Khoản 3 Điều 601: Chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ một số trường hợp).

Dẫn Nghị quyết 03/2006 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, luật sư cho rằng nếu tài xế chỉ là người làm công, hưởng tiền công và thực hiện theo chỉ đạo, thì về mặt pháp lý không phải là người chiếm hữu phương tiện. Khi đó, chủ sở hữu vẫn có thể được coi là bên chiếm hữu, quản lý nguồn nguy hiểm cao độ và đứng ra bồi thường thiệt hại.

Điều này là không mặc nhiên, trong mỗi sự việc, nhà chức trách sẽ xem xét toàn bộ vai trò của các bên liên quan, bao gồm cả người điều khiển và bên giao hàng.

Trong trường hợp quyền chiếm hữu đã được chuyển giao rõ ràng - chẳng hạn cho thuê, cho mượn có thỏa thuận thì người được giao có thể là bên phải chịu trách nhiệm.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế "truy đòi". Theo đó, ngay cả khi chủ xe đứng ra bồi thường trước để đảm bảo quyền lợi cho người bị thiệt hại, họ vẫn có quyền yêu cầu người có lỗi hoàn trả lại khoản tiền tương ứng.

Ví dụ, nếu nguyên nhân sự cố xuất phát từ việc tài xế vi phạm quy trình an toàn, chủ xe có thể yêu cầu hoàn trả. Ngược lại, nếu rủi ro đến từ khâu chuẩn bị như hàng hóa không được đóng gói đúng quy chuẩn, không đảm bảo an toàn thì trách nhiệm có thể được xem xét từ phía chủ xe hoặc chủ hàng.

Tuy nhiên, luật sư nhấn mạnh việc làm theo chỉ đạo không phải là căn cứ để loại trừ trách nhiệm của người điều khiển. "Tài xế có quyền và nghĩa vụ từ chối vận hành nếu nhận thấy nguy cơ mất an toàn. Nếu biết hàng hóa không đảm bảo nhưng vẫn vận chuyển, hoặc không kiểm tra trong điều kiện có rủi ro thì trách nhiệm vẫn có thể được đặt ra", ông nói.

Theo đó, ranh giới trách nhiệm trong các vụ việc tương tự thường nằm ở hai khâu: chuẩn bị (thuộc chủ xe, chủ hàng) và vận hành (thuộc tài xế). Khi sai sót xuất hiện ở cả hai, trách nhiệm có thể được phân chia tương ứng.

Thực tế, việc xác định cụ thể trách nhiệm dân sự và hình sự sẽ phụ thuộc vào kết quả điều tra, chứng cứ và đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.