Giải pháp gỡ rối bất cập về bảo hiểm y tế

Tín hiệu vui

Ngày 16/10, Hội thảo khoa học quốc tế được tổ chức bởi Trường Đại học (ĐH) Luật Hà nội và Viện Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) Vietnam, với chủ đề “Pháp luật Bảo hiểm y tế của Đức và Việt Nam – Tiếp cận từ góc độ so sánh và những đề xuất cho Việt Nam” trong khuôn khổ “Tuần lễ pháp luật Việt – Đức”.

Tại đây, các nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách trong và ngoài nước đã có những tranh luận sát sao về những bất cập và giải pháp về chế độ bảo hiểm y tế tại Việt Nam hiện nay, nhằm góp ý, đề xuất cho dự thảo sửa đổi Luật Bảo hiểm Y tế sắp tới.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hiền Phương – Trường Đại học Luật Hà Nội, nhìn lại nhiều thập kỷ thực hiện BHYT, hệ thống văn bản pháp luật y tế ngày càng hoàn thiện về số lượng và chất lượng. Quy định về đối tượng tham gia BHYT đã bao quát khá toàn diện hướng tới bao quát toàn dân với tốc độ đáng kể. Cụ thể, tỷ lệ người tham gia BHYT vào năm 2006 là 42%, đến hết năm 2019 đã lên tới gần 89%, ước tính khoảng 85,6 triệu người.

Theo đó, chế độ hưởng, quyền lợi hưởng BHYT liên tục được mở rộng, bảo đảm cho người dân được tiếp cận các dịch vụ y tế, hươngs đến cải thiện chất lượng sức khoẻ của người dân. Nếu như năm 2000 mới chỉ có 28,1 triệu lượt người khám, chữa bệnh, thì đến năm 2019 đã là trên 186 triệu lượt người. Mặt khác, 100% cơ sở khám, chữa bệnh đã ký hợp đồng khám, chữa bệnh, góp phần cải cách hành chính y tế ở Việt Nam, tăng thêm lợi ích cho người bệnh.

Để người dân được thuận tiện trong trong việc tham gia, hưởng BHYT, BHXH Việt Nam đã thực hiện công tác cải cách hành chính ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các hoạt động nghiệp vụ. Theo thống kê, 90% đơn vị, doanh nghiệp thực hiện kê khai đóng BHXH, BHYT qua mạng Internet. Thời gian thực hiện thủ tục hành chính trong giao dịch với các doanh nghiệp, cá nhân về kê khai tham gia BHXH, BHYT được rút ngắn từ 335 giờ/năm xuống còn 147 giờ/năm. Số thời gian đi lại, chờ đợi tiết kiệm được lên tới hơn 3 triệu giờ/năm. Việc quản lý thẻ BHYT bằng công nghệ thông tin góp phần tích hợp thông tin, giảm hiện tượng trùng thể, một người có từ 2 thẻ trở lên.

Nhìn chung, từ góc độ xã hội, BHYT là một hình thức tương trợ cộng đồng có ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhằm bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ cho các thành viên trong xã hội và được xã hội hoá theo nguyên tắc “số đông bù số ít”. Theo đó, các thành viên trong xã hội đóng góp một phần thu nhập để tạo ra quỹ chung, không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm chăm sóc y tế cho chính mình và cho các thành viên khác.

Cũng có mặt tại buổi hội thảo, thầy Thích Chân Quang – Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhấn mạnh, BHYT không chỉ là một nghĩa vụ về mặt pháp luật của mỗi người dân mà còn là một nghĩa vụ về mặt đạo đức. Đó là sự đóng góp để giúp đỡ những người nghèo khó, người yếu thế trong xã hội.

Do đó, các chuyên gia tại hội thảo đều đồng ý việc hoàn thiện các thể chế, chính sách liên quan đến BHYT nói riêng và BHXH nói chung là nền tảng cho một nền kinh tế - xã hội bền vững, phục vụ hội nhập quốc tế.

Theo ông Axel Blaschke - Trưởng đại diện Viện Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) Việt Nam: Tại Đức, BHYT là bắt buộc đối với gia đình. Ông giải thích: “Khi tôi sinh con, chỉ cần thông báo cho nhà nước để được hưởng BHYT. Bởi lẽ, việc có thêm con cái khiến gia đình có thể rơi vào cảnh nghèo khó, việc con cái được nhận BHYT mà không phải đóng phí là một trong những biện pháp giúp giảm gánh nặng tài chính trong các gia đình”.

Gỡ rối bất cập trong dự thảo luật mới

Nhìn ra thế giới, đơn cử tại Đức, mức đóng BHYT tại nước ta còn thấp, nhưng quyền lợi thì tương đối rộng. Dù vậy, trên thực tế, có một khoảng “vênh” giữa chính sách pháp luật và thực tiễn tổ chức thực hiện.

TS. BS. Đặng Hồng Nam - Phó Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế nhận định: “BHYT tại Việt Nam hiện vẫn còn nhiều bất cập trên thực tế, từ góc độ ngành quản lý, chúng tôi xin nhận trách nhiệm này. Đơn cử, văn bản hướng dẫn còn hạn chế, thiếu đồng bộ, chưa kịp thời. Tỉ lệ chưa tham ra còn hơn 10%, nhưng lại không có chế tài xử lý những trường hợp này, trong khi việc nộp BHYT là bắt buộc theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó, nhiều người dân đang có tư duy ngược, tức là khi ốm đau mới tham gia BHYT. Hoặc nhiều người dân không nghiêm túc trong việc đóng BHYT ví như khai giảm mức lương, trốn nộp”.

Mặt khác, ông Nam cũng chỉ ra, chất lượng ở nhiều tổ chức cung ứng dịch vụ chưa thực sự đáp ứng bởi con người, trang thiết bị hạn chế. Hiện tượng quá tải bệnh viện nhức nhối. Đơn cử, bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức … một ngày có thể tiếp từ 5-6 ngàn người, bởi hầu như người dân không quá tin tưởng vào các bệnh viện tuyến dưới, mà chỉ muốn lên tuyến trên để khám. Điều này phần nào là do biến tướng của chính sách thông tuyến, khiến hệ thống y tế cơ sở gần như “tê liệt” vì ai cũng muốn và có thể chuyển lên tuyến trên.

Một nhức nhối khác là trong việc thực hiện hợp đồng khám chữa bệnh BHYT, đến nay các nhà làm luật vẫn chưa xác định được loại hình hợp đồng, khiến quá trình giải quyết tranh chấp trở nên vòng vèo, khó khăn. Ngoài ra, có nhiều quy định chưa rõ ràng, thiếu khả thi như một số quy định về phương thức thanh toán, gói dịch vụ y tế cơ bản, về quản lý sử dụng quỹ, tham gia BHYT theo hộ gia đình.

Tại hội thảo, rất nhiều chuyên gia trong và ngoài nước đã đưa ra các ý kiến đồng tình, phản biện, góp ý, đề xuất với đại diện các cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng, hoàn thiện dự thảo sửa đổi Luật Bảo hiểm Y tế sắp tới.

Theo đó, dự thảo sửa đổi Luật Bảo hiểm Y tế sắp tới hướng tới khắc phục tất cả những bất cập nhức nhối trong xã hội thời gian qua, hướng xây dựng một chế bảo hiểm y tế, và rộng hơn là chế độ an sinh xã hội, thực sự công bằng, hiệu quả, đúng bản chất.