Đề xuất cơ chế khoan hồng với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt

Thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, chiều 17/10, Đại tướng Lương Tam Quang – Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến đối với dự án Bộ Luật Hình sự (sửa đổi) và tóm tắt tờ trình dự án Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) là bổ sung quy định về nguyên tắc khoan hồng và quy định về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để thống nhất với dự thảo của Bộ luật Tố tụng Hình sự.

Trình bày báo cáo thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Điều 3 và Điều 57 dự thảo bổ sung quy định người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội và những tình tiết của vụ án mà mình biết trong giai đoạn điều tra; đồng thời chấp nhận hình phạt được đề nghị ở giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm, có thể được Tòa án quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt áp dụng, nhưng không bắt buộc phải thuộc khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật.Đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc bổ sung trường hợp “người bị buộc tội tự nguyện nhận tội” là trường hợp được hưởng chính sách khoan hồng và chỉ quy định áp dụng ở giai đoạn điều tra mà không áp dụng ở các giai đoạn khác của quá trình tố tụng.

Với đề xuất bổ sung chính sách khoan hồng “chấp nhận hình phạt” tại giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm, các ý kiến vẫn còn khác nhau.

Đa số ý kiến đề nghị không bổ sung điều kiện này, vì cho rằng việc bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội đã đủ cơ sở để xem xét khoan hồng.

Theo quan điểm này, việc “chấp nhận hình phạt” không phải là quyền mà là nghĩa vụ của bị can, bị cáo, đây không thể là điều kiện để thương lượng với cơ quan có thẩm quyền để hưởng chính sách khoan hồng.

Ở chiều ngược lại, một số ý kiến ủng hộ dự thảo, cho rằng cần kết hợp cả hai điều kiện “tự nguyện nhận tội” và “chấp nhận hình phạt” mới được áp dụng chính sách khoan hồng.

Cách tiếp cận này, nếu được thiết kế đồng bộ với thủ tục tố tụng rút gọn trong Bộ luật Tố tụng hình sự đối với vụ án bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt sẽ góp phần bảo đảm giải quyết vụ án nhanh chóng, kịp thời nhưng vẫn bảo đảm tính khách quan, đồng thời rút ngắn quy trình, đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ án, tiết kiệm chi phí nguồn lực cho hoạt động tố tụng.

Liên quan đến một nội dung được quan tâm là việc “thu hẹp hình phạt tử hình” – tức là bỏ hình phạt tử hình ở một số tội, ông Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Tuy nhiên, việc xem xét bỏ hình phạt tử hình ở tội nào cần được cân nhắc kỹ.

Một số ý kiến đề nghị cân nhắc việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội: Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142) nhằm tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm và cần đặt trong mối tương quan về tính chất nguy hiểm của các tội phạm cũng như tính hiệu quả trong tổng thể các biện pháp phòng, chống các tội phạm đặc biệt nguy hiểm, phù hợp với pháp luật quốc tế.

Ông Phan Chí Hiếu cũng cho biết, một số ý kiến tán thành với định hướng bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh như quy định của dự thảo bộ Luật Hình sự với các lý do như đã nêu trong tờ trình và báo cáo giải trình, tiếp thu của Chính phủ.

Một vấn đề khác được Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý liên quan đến hình sự hóa và phi hình sự hóa các tội danh, các hành vi trong Bộ luật Hình sự.

Theo Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp, dự thảo bổ sung 11 tội danh mới; 63 hành vi, tình tiết làm căn cứ xác định tội danh hoặc khung hình phạt trong các tội hiện hành; bổ sung xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội ở 10 tội danh và bổ sung trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại ở 24 tội danh.

Dự thảo cũng bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh; bỏ 38 hành vi khỏi các tội danh hiện hành và bỏ 3 tội danh; một số chế định mới được sửa đổi, bổ sung theo hướng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Thường trực Ủy ban nhận định dự thảo "đã hình sự hóa nhiều hơn phi hình sự hóa" và cho rằng “việc điều chỉnh chính sách hình sự theo hướng hình sự hóa rộng hơn và tăng nặng hơn ở một số hình phạt là vấn đề lớn, có tác động nhiều mặt đến hệ thống pháp luật cũng như về kinh tế - xã hội”.

Do đó, Thường trực Uỷ ban đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc việc bổ sung các tội danh mới và hình sự hóa một số hành vi phạm tội mới.