Đề xuất chuyển thẩm quyền điều tra của VKSND tối cao sang Bộ Công an

Bên cạnh những vấn đề được thống nhất cao, vẫn còn ý kiến về một số vấn đề khác như: việc áp dụng hình phạt đối với pháp nhân thương mại và cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại; thu hẹp hình phạt tử hình; quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt…

Theo Đại tướng Lương Tam Quang, tiếp thu ý kiến, cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu, đánh giá để chỉnh lý các nội dung liên quan đến hình phạt của pháp nhân thương mại và hình phạt của cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại theo hướng bỏ hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn, giảm mức phạt tiền đối với pháp nhân thương mại ở một số tội danh để tránh xử lý quá nặng và làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và người lao động.

Bên cạnh đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã chỉnh lý, bổ sung quy định về nguyên tắc khoan hồng và về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để thống nhất với dự thảo của Bộ luật Tố tụng Hình sự.

Với dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Đại tướng Lương Tam Quang cho biết dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan điều tra.

Cụ thể, dự thảo quy định về tổ chức cơ quan điều tra và giao Bộ trưởng Công an, Bộ trưởng Quốc phòng quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của CAND và trong QĐND.

Khi không tổ chức cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, bổ sung quy định chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an; chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

Bổ sung thẩm quyền điều tra của các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân đối với các tội phạm khác theo phân công của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng để giải quyết các vụ án trên thực tế nhằm bảo đảm tính khách quan.

Thứ hai, sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và Công an cấp xã. Sửa đổi, bổ sung tên các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, Công an nhân dân và Quân đội nhân dân phù hợp với tổ chức, bộ máy mới.

Sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan Kiểm lâm, Hải quan, Kiểm ngư theo hướng chỉ giữ lại thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 7 ngày.

Sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin về hành vi vi phạm pháp luật của Công an cấp xã khi tiếp nhận thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân để phân loại, xác định tố giác, tin báo về tội phạm.

Thứ ba, sửa đổi, bổ sung các quy định về Điều tra viên. Sửa đổi theo hướng quy định cụ thể về tiêu chuẩn của các ngạch Điều tra viên và giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết.

Hoàn thiện quy định về cơ chế ủy quyền, phân công của Thủ trưởng Cơ quan điều tra cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã.

Bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã khi được Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra phân công giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra.

Thứ tư, sửa đổi quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra hình sự Bổ sung nguyên tắc và các quy định có liên quan đến ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức, hoạt động điều tra hình sự.

Trình bày báo cáo ý kiến của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu cho biết với Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Thường trực Ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Tuy nhiên, việc xem xét bỏ hình phạt tử hình ở tội nào cần được cân nhắc kỹ.

Về tổ chức Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân (Điều 4 và Điều 5), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị quy định cụ thể về tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Quân đội nhân dân ngay tại Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự để bảo đảm phù hợp Kết luận số 277-KL/UBTVQH16 ngày 28/9/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, phù hợp với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, với quy định tại Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và khoản 2 Điều 5 của Luật Tổ chức Quốc hội, thống nhất, đồng bộ với quy định về tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng đối với việc bỏ thẩm quyền điều tra toàn bộ vụ án hình sự trong thời hạn 1 tháng đối với tội phạm ít nghiêm trọng trong trường hợp phạm tội quả tang, chứng cứ và lai lịch người phạm tội rõ ràng đối với người có thẩm quyền của các cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư.

Ngoài ra, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát để đảm bảo đồng bộ, thống nhất về thẩm quyền của các lực lượng này với quy định tại dự thảo của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Về tiêu chuẩn đối với các ngạch điều tra viên, điều tra viên là chức danh tư pháp không những cần được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tiễn mà cần qua cơ chế kiểm tra, sàng lọc, đáp ứng tiêu chuẩn đầu vào trước khi trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định.

Do đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị giữ lại quy định về thi tuyển đầu vào khi bổ nhiệm vào ngạch điều tra viên, tương tự như quy định đối với kiểm sát viên, thẩm phán trong Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.