Ba mươi hai năm trước, vợ chồng ông Bùi Xuân Tài và bà Nguyễn Thị Hương Bưởi bắt đầu cuộc sống trên mảnh đất rộng hơn 6.000m² ở tổ dân phố 8, thị trấn Kiến Đức, huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông. Năm 1993, ông Tài có đơn xin cấp đất làm vườn, được UBND xã Kiến Đức xác nhận và lập sơ đồ vị trí rõ ràng. Từ đó đến nay, gia đình ông Tài canh tác, trồng trọt, dựng nhà ở ổn định, chưa từng bị ai tranh chấp.
Trong quá trình sử dụng, Nhà nước hai lần thực hiện giải tỏa đất để xây đập Đắk Blao và đường vào Nghĩa trang Liệt sĩ huyện, nhưng không có bất kỳ quyết định thu hồi chính thức nào. Gia đình ông Tài luôn hợp tác với chính quyền, chấp hành quy định, được chính quyền địa phương công nhận là hộ sử dụng đất hợp pháp, ổn định.
Mâu thuẫn chỉ nảy sinh khi vào năm 2003, ông Lê Hữu Hương cùng vợ là bà Trần Thị Kim Duyên nhận chuyển nhượng một lô đất bằng giấy viết tay từ ông Phạm Ngọc Nhứt, người mà ông Hương cho là đã mua lại đất của ông Nguyễn Quang Bá từ năm 1988. Ông Hương cho rằng phần đất này trùng với đất ông Tài đang sử dụng, từ đó phát sinh tranh chấp.
Thực tế, giấy tờ chuyển nhượng của ông Hương có nhiều điểm bất thường. Giấy sang nhượng ghi năm 2003 nhưng lại đề địa danh “khối 9, thị trấn Kiến Đức” – trong khi năm đó thị trấn này chưa hề có khối 9. Giấy giữa ông Bá và ông Nhứt ghi năm 1993 nhưng được viết trên loại giấy học sinh “Vibook” chỉ được sản xuất từ năm 1998. Cả hai giấy tờ đều không thể hiện diện tích cụ thể, ranh giới, hay xác nhận của chính quyền, nên không có giá trị pháp lý chứng minh quyền sử dụng đất.
 |
| Vợ chồng ông Bùi Xuân Tài và bà Nguyễn Thị Hương Bưởi. |
Theo hồ sơ địa chính, phần đất của ông Nhứt nằm ở thửa 26, tờ bản đồ số 10, giáp hồ Đắk Blao, trong khi đất của ông Tài nằm ở thửa 27. Giữa hai khu đất này có một con đường mòn tự nhiên làm ranh giới rõ ràng. Khi Nhà nước mở đường Hai Bà Trưng năm 2003, phần đất của ông Tài bị cắt nhỏ, còn lại hơn 2.000m², nhưng ông vẫn quản lý, trồng cây và sinh sống liên tục.
Trước những chứng cứ rõ ràng, UBND huyện Đắk R’Lấp năm 2013 đã ban hành Quyết định số 2480/QĐ-UBND, công nhận quyền sử dụng đất hợp pháp của hộ ông Tài – bà Bưởi và không công nhận quyền của ông Hương. Quyết định được ban hành đúng thẩm quyền theo khoản 2 Điều 136 Luật Đất đai 2003, sau khi đã tiến hành hòa giải tại xã, kiểm tra thực địa, đo đạc, lấy ý kiến các hộ giáp ranh và xác minh nguồn gốc sử dụng đất.
Tuy nhiên, đến năm 2020 – tức sau bảy năm kể từ khi có quyết định – ông Hương mới khởi kiện yêu cầu hủy Quyết định 2480, với lý do “đến nay mới biết”. Trong khi đó, hồ sơ cho thấy vợ ông Hương là bà Duyên đã nộp đơn tố cáo kèm bản sao chứng thực Quyết định 2480 từ năm 2019, chứng minh họ đã biết từ trước. Theo Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015, thời hiệu khởi kiện chỉ là một năm, nên yêu cầu khởi kiện đã hết thời hiệu. Dù vậy, vụ án vẫn được TAND tỉnh Đăk Nông và TAND cấp cao TP. HCM thụ lý và xét xử, trái với điểm g khoản 1 Điều 143 Luật này.
Không chỉ bỏ qua vấn đề thời hiệu, các cấp xét xử trước đó còn nhận định rằng UBND huyện Đắk R’Lấp giải quyết tranh chấp là sai thẩm quyền, từ đó hủy Quyết định 2480. Tuy nhiên, nhận định này không phù hợp pháp luật đất đai tại thời điểm ban hành quyết định, bởi tranh chấp giữa ông Hương và ông Tài là tranh chấp đất không có giấy tờ, nên thuộc trách nhiệm giải quyết của UBND cấp huyện theo Luật Đất đai 2003 và Thông tư liên tịch số 01/2002 giữa TAND Tối cao – VKSND Tối cao – Tổng cục Địa chính.
Đáng chú ý, yêu cầu của ông Nguyễn Quang Thiêm (tức ông Thuận) cũng được tòa án cấp dưới đưa vào xem xét trong cùng vụ kiện, dù ông Thuận không phải là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong Quyết định 2480. Quyết định này không đề cập đến quyền sử dụng đất của ông Thuận, vì vậy việc chấp nhận yêu cầu của ông Thuận là không đúng đối tượng khởi kiện theo Điều 115 Luật Tố tụng hành chính 2015.
Từ những vi phạm nêu trên, Chánh án TAND Tối cao đã kháng nghị giám đốc thẩm. Ngày 10/12/2024, Tòa án nhân dân Tối cao ra Quyết định số 66/2024/HC-GĐT, hủy toàn bộ hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm, giao hồ sơ cho TAND tỉnh Đắk Nông (nay là TAND tỉnh Lâm Đồng) xét xử lại.
Luật sư Dương Lê Ước An - Công ty Luật Hợp danh Đại An Phát, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho ông Tài và bà Bưởi, cho biết: “Việc hủy hai cấp bản án cho thấy nhận định của Tòa án Tối cao là có căn cứ. Quyết định 2480 của UBND huyện Đắk R’Lấp được ban hành đúng thẩm quyền, đúng trình tự, có cơ sở pháp lý và thực tiễn. Gia đình ông Tài là người khai hoang hợp pháp, sử dụng đất ổn định hơn 30 năm, cần được pháp luật bảo vệ.”
Ông Bùi Xuân Tài chia sẻ: “Vợ chồng tôi chỉ mong Nhà nước xem xét khách quan, đúng pháp luật, để trả lại sự công bằng. Từng gốc cây, từng mét đất ở đây là mồ hôi, công sức hơn ba mươi năm của chúng tôi.”
Hiện vụ án đang được TAND tỉnh Lâm Đồng thụ lý xét xử lại. Người dân xã Kiến Đức và dư luận địa phương đều kỳ vọng một bản án công tâm, đúng pháp luật, qua đó bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân khai hoang hợp pháp và khẳng định nguyên tắc thượng tôn pháp luật trong quản lý, giải quyết tranh chấp đất đai ở địa phương.
12 °C
26 °C
