Câu chuyện cổ tích viết bằng đất sét và đôi tay những người thợ Hà Nhì
Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam mời chính nghệ nhân Hà Nhì từ Y Tý về sửa nhà trình tường bằng đất sét Lào Cai, gìn giữ di sản trước biến động hiện đại.
Vào lúc 14h00 ngày 28/04/2026, tại không gian nhà Hà Nhì thuộc khu trưng bày ngoài trời, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (đường Nguyễn Văn Huyên, phường Nghĩa Đô, Hà Nội) đã tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề: “Hành trình di sản: câu chuyện bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì”.
Sự kiện là không gian đối thoại chuyên sâu giữa các nhà nghiên cứu và chính chủ thể văn hóa đến từ Y Tý (Lào Cai) về hành trình bảo tồn kiến trúc nhà trình tường trước những biến chuyển của đời sống đương đại.
Tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, các công trình kiến trúc dân gian đều là những ngôi nhà nguyên gốc được người dân nhượng lại và phục dựng, với hồ sơ học riêng biệt.
Để duy trì tính chân xác, Bảo tàng luôn ưu tiên sử dụng vật liệu truyền thống. Đơn cử như trong đợt tu sửa tổng thể từ ngày 13-28/4/2026, Bảo tàng đã vận chuyển đất sét từ chính núi rừng Lào Cai để tái hiện kỹ thuật trình tường, đảm bảo công trình giữ trọn vẻ thẩm mỹ và độ bền vững.
Điểm nhấn trong công tác bảo tồn lần này là sự tham gia trực tiếp của 5 người thợ Hà Nhì đến từ xã Y Tý. PGS.TS Lê Hải Đăng - Giám đốc Bảo tàng nhấn mạnh, người Hà Nhì không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà giữ vị trí trung tâm trong toàn bộ quy trình.
Việc mời chính người dân tham gia chỉnh trang không chỉ thể hiện sự tôn trọng đối với chủ thể văn hóa mà còn đáp ứng yêu cầu khắt khe về tính trung thực, đồng thời khuyến khích người dân chủ động lan tỏa giá trị di sản mà họ kiến tạo nên.
Đặc biệt, bên cạnh những nghệ nhân dày dạn kinh nghiệm, đợt tu sửa còn có sự góp mặt của các thợ trẻ như anh Ly Xe Xá (SN 1990) và anh Phà Thó Suy (SN 1980).
Cách đây hơn 20 năm, chính cha của họ là những người đã đặt nền móng phục dựng ngôi nhà này tại Bảo tàng.
Anh Phà Thó Suy xúc động chia sẻ, trong bối cảnh nhà truyền thống tại Y Tý dần mai một, việc thực hành kỹ thuật của cha ông không chỉ là công việc, mà là trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn bản sắc cho mai sau.
Trong buổi tọa đàm, TS. Vi Văn An cùng các chủ thể văn hóa đã thảo luận sâu sắc về các giải pháp thích ứng của di sản trước áp lực đô thị hóa và sự khan hiếm nguyên liệu tự nhiên.
Sự kết nối giữa tri thức khoa học và kinh nghiệm thực tiễn đã góp phần định hình phương thức bảo tồn có sự tham gia của cộng đồng mang lại hiệu quả cao.
Việc nhóm thợ người Hà Nhì trở lại chăm sóc mái nhà truyền thống của dân tộc mình tại Bảo tàng đã gửi đi thông điệp: Di sản sẽ sống mãi khi được trao truyền qua đôi tay của các thế hệ.
Đây cũng là sứ mệnh bền bỉ mà Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam thực hiện trong suốt nhiều thập kỷ qua: Bảo tồn di sản trong sự vận động không ngừng của đời sống.
