Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang góp ý kiến dự án Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi)

Đại biểu Lý Anh Thư – Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách khóa XVI tỉnh An Giang góp ý kiến đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Đại biểu nhận định, sau gần 8 năm thi hành, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đã bộc nhiều hạn chế như: Phạm vi trợ giúp pháp lý chưa bao phủ toàn diện; nguồn lực luật sư công còn hạn chế, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan và tổ chức trợ giúp pháp lý chưa đồng bộ; nhiều người dân, nhất là nhóm thu nhập thấp, người khuyết tật hay dân di cư, chưa được tiếp cận đầy đủ dịch vụ pháp lý.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 là hết sức cần thiết, nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu quả thực thi, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý.

Đại biểu Lý Anh Thư đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung “chế định giảm phí dịch vụ pháp lý” bên cạnh cơ chế miễn phí hiện hành, theo hướng: Mở rộng đối tượng được tiếp cận dịch vụ pháp lý với mức chi phí phù hợp; đối tượng cần trợ giúp pháp lý rất đa dạng. Ngoài những người thu nhập thấp được miễn phí hoàn toàn, còn có nhóm thu nhập trung bình, lao động di cư hay đồng bào dân tộc thiểu số, họ cũng cần hỗ trợ một phần chi phí để tiếp cận công lý một cách công bằng.

Bảo đảm tính bền vững của hệ thống trợ giúp pháp lý; tăng cường xã hội hóa, khuyến khích luật sư, tổ chức hành nghề luật tham gia cung cấp dịch vụ.

Từ những vấn đề trên, việc bổ sung cơ chế giảm phí dịch vụ pháp lý là cần thiết, vừa giúp người dân tiếp cận pháp luật với chi phí hợp lý, vừa đảm bảo bền vững cho hệ thống trợ giúp pháp lý, đồng thời khuyến khích luật sư và tổ chức tham gia một cách chủ động.

Đại biểu Lý Anh Thư đề nghị lồng ghép “vấn đề bình đẳng giới, bảo vệ phụ nữ, trẻ em gái” trong xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý như việc bổ sung nội dung “Nhà nước có chính sách bảo đảm quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý cho phụ nữ và trẻ em, đặc biệt là trẻ em gái và phụ nữ trong các tình huống dễ bị tổn thương” vào Điều 4 có ý nghĩa rất quan trọng, bởi đây là điều khoản nền tảng định hướng chính sách, tạo cơ sở pháp lý để triển khai đồng bộ các quy định cụ thể trong toàn bộ luật trên thực tế.

Khi được ghi nhận ngay từ chính sách của Nhà nước, các nội dung về bảo vệ phụ nữ, trẻ em gái và thúc đẩy bình đẳng giới sẽ không chỉ dừng lại ở định hướng chung, mà có điều kiện được cụ thể hóa, tổ chức thực hiện và phân bổ nguồn lực một cách hiệu quả.

Việc bổ sung này cũng thể hiện tinh thần chủ động trong xây dựng pháp luật, kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối, quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về bình đẳng giới, gắn với yêu cầu thực tiễn hiện nay khi phụ nữ và trẻ em gái vẫn là nhóm dễ bị tổn thương, gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Đại biểu Nguyễn Danh Tú - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh, trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.

Đây là một chế định pháp luật thể hiện tính nhân văn sâu sắc của chế độ ta. Đại biểu nhất trí cao với nhiều nội dung trong tờ trình, báo cáo thẩm tra và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Đại biểu có một số ý kiến đóng góp cụ thể như sau:

Về người được trợ giúp pháp lý: Điều 7 dự thảo luật sửa đổi, bổ sung quy định về người được trợ giúp pháp lý, theo đó có 11 nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý. Đại biểu nhất trí với việc mở rộng diện người được trợ giúp pháp lý.

Trải qua 20 năm từ 4 nhóm đối tượng được trợ giúp tại Luật Trợ giúp pháp lý đầu tiên năm 2006, lên đến 7 nhóm đối tượng tại Luật năm 2017 và nay nâng lên 11 nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí.

Đây không chỉ thể hiện việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý mà còn thể hiện sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ta trong thời gian qua. Người dân được thụ hưởng những thành quả của sự phát triển, trong đó tăng cường hỗ trợ việc tiếp cận pháp luật, tiếp cận công lý.

Về bổ nhiệm, cấp thẻ trợ giúp viên pháp lý: Điểm b, Khoản 1, Điều 21 dự thảo Luật quy định “Không bổ nhiệm trợ giúp viên pháp lý đối với người đã bị kết án mà chưa được xóa án tích về tội phạm do vô ý”.

Quy định này có nghĩa, người bị kết án về tội phạm do vô ý mà đã được xóa án tích, đáp ứng đủ điều kiện, tiêu chuẩn thì có thể được xem xét bổ nhiệm làm trợ giúp viên pháp lý. Tuy nhiên, theo quy định tại Khoản 2, Điều 69 Bộ luật Hình sự, người bị kết án do lỗi vô ý về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng và người được miễn hình phạt không bị coi là có án tích.

Những người này không bị coi là có án tích thì cũng không đặt vấn đề xóa án tích đối với họ. Do đó, đề nghị cân nhắc chỉnh lý lại quy định tại Điểm b, Khoản 1, Điều 21, tương tự tại Điểm a, Khoản 2, Điều 24 dự thảo luật để bảo đảm thống nhất với quy định của Bộ luật Hình sự và thống nhất thuận tiện trong quá trình triển khai thi hành.

Về tiêu chuẩn, điều kiện cấp thẻ của cộng tác viên trợ giúp pháp lý: Điểm a, Khoản 2, Điều 24 dự thảo luật quy định “Không cấp thẻ cộng tác viên pháp lý đối với người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự”,...

Đại biểu đề nghị cân nhắc, bổ sung trường hợp không cấp thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý đối người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính như đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, những người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính thì không nên và cũng không thể làm cộng tác viên trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật cho người được trợ giúp pháp lý.

Việc bổ sung này cũng thống nhất với quy định tại Điểm b, Khoản 2, Điều 24 dự thảo luật là không cấp thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý cho viên chức đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc.

Về yêu cầu thụ lý vụ việc trợ giúp pháp lý: Điểm d, Khoản 3, Điều 30 dự thảo luật bổ sung trường hợp tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, từ chối thụ lý khi yêu cầu trợ giúp pháp lý đã được giải quyết và không phát sinh tình tiết mới.

Đại biểu nêu có trường hợp bản án quyết định trong vụ việc dân sự đã có hiệu lực pháp luật mặc dù không phát sinh tình tiết mới là căn cứ tái thẩm nhưng bị kháng nghị giám đốc thẩm do phát hiện kết luận trong bản án, quyết định không phù hợp với tình tiết khách quan của vụ án, có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, có sai lầm trong áp dụng pháp luật.

Trong trường hợp này, nếu đương sự là người thuộc diện trợ giúp pháp lý có đề nghị thì tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý cần thụ lý để tiếp tục trợ giúp pháp lý cho họ. Đại biểu đề nghị nghiên cứu, chỉnh lý quy định tại điểm đ khoản 3 Điều 30 dự thảo luật để đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thuộc diện trợ giúp pháp lý được trợ giúp pháp lý khi có căn cứ xem xét lại vụ việc.

Trợ giúp pháp lý có vai trò, ý nghĩa quan trọng, như chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư phát huy vai trò của trợ giúp pháp lý trong thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Trợ giúp pháp lý không chỉ là nghề mà còn là sứ mệnh bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý, hỗ trợ người yếu thế.

Cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, đồng thời đại diện cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội bấm nút thông qua./.