Từ việc xử phạt công ty vận hành nền tảng Zalo: Người dùng nhấn "Đồng ý" trước đây sẽ ra sao?

Xử phạt vi phạm hành chính 810 triệu đồng công ty vận hành nền tảng Zalo

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết đã xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG, đơn vị vận hành nền tảng Zalo.

Theo đó, qua công tác kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG (địa chỉ trụ sở tại số Z06 Đường số 13, phường Tân Thuận, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam) với số tiền 810 triệu đồng về các hành vi vi phạm:

Không thiết lập phương thức để người tiêu dùng lựa chọn phạm vi thông tin đồng ý cung cấp và bày tỏ sự đồng ý hoặc không đồng ý theo quy định đối với một số thông tin.

Không có cơ chế để người tiêu dùng lựa chọn việc cho phép hoặc không cho phép thực hiện việc sử dụng thông tin của người tiêu dùng để quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và hoạt động có tính chất thương mại khác.

Quy định điều khoản không được phép quy định trong điều kiện giao dịch chung theo quy định.

Điều kiện giao dịch chung không quy định cụ thể thời điểm áp dụng.

Không công khai quy trình tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng theo hình thức niêm yết ở vị trí dễ nhìn thấy tại trụ sở, địa điểm kinh doanh và đăng tải trên trang thông tin điện tử, phần mềm ứng dụng theo quy định.

Không công khai cho người tiêu dùng dễ bị tổn thương các nội dung, cơ chế, chính sách áp dụng với người tiêu dùng dễ bị tổn thương theo quy định.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết đã yêu cầu Công ty chấm dứt các hành vi vi phạm, chủ động rà soát và hoàn thiện các nội dung, chính sách, bảo đảm tuân thủ đầy đủ, chính xác các quy định của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Những người nhấn vào “Đồng ý” giờ ra sao?

Trước đấy, Zalo đã đề ra những điều khoản đề thu thập dữ liệu cá nhân của người dùng, việc người dân hết sức quan tâm, là những người đã nhấn vào “Đồng ý” cung cấp trước đây đang được lưu giữ, sử dụng và kiểm soát như thế nào?.

Trao đổi với PV báo Pháp luật Việt Nam, dưới góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Văn Hà, Công ty Luật ARC Hà Nội cho rằng: Việc người dùng đã nhấn “OK” hoặc “Đồng ý” với điều khoản sử dụng và chính sách bảo mật của Zalo không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được “miễn trừ trách nhiệm” trong trường hợp các điều khoản đó bị cơ quan có thẩm quyền xác định là vi phạm pháp luật.

“Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, đặc biệt là các điều 117, 122 và 123, một giao dịch dân sự chỉ có hiệu lực khi nội dung và mục đích không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Nếu điều khoản về thu thập, xử lý, chia sẻ dữ liệu cá nhân vi phạm quy định bắt buộc của pháp luật về bảo vệ dữ liệu, thì dù người dùng đã “đồng ý”, phần nội dung vi phạm đó vẫn có thể bị tuyên vô hiệu”, luật sư Hoàng Văn Hà nói.

Bên cạnh đó, theo Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, sự đồng ý của chủ thể dữ liệu chỉ có giá trị pháp lý khi bảo đảm các điều kiện: tự nguyện, cụ thể, rõ ràng, có thể chứng minh và được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi đồng ý.

Trong trường hợp cơ quan chức năng xử phạt Zalo vì vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu, điều đó đồng nghĩa với việc xác định rằng quá trình thu thập, xử lý hoặc cơ chế xin ý kiến người dùng đã không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn pháp lý này. Khi đó, sự “đồng ý” của người dùng có thể bị xem là không hợp lệ hoặc chỉ có giá trị hình thức.

Cũng theo luật sư Hà: Về nguyên tắc, pháp luật Việt Nam không thừa nhận việc doanh nghiệp sử dụng điều khoản hợp đồng để hợp pháp hóa hành vi vi phạm.

“Do đó, việc người dùng đã nhấn “OK” không làm mất đi trách nhiệm pháp lý của nền tảng nếu hành vi xử lý dữ liệu bị xác định là trái luật.

Trách nhiệm này bao gồm trách nhiệm hành chính, dân sự và trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý khác theo quy định”, luật sư Hà cho hay.

Bên cạnh đó, luật sư Hoàng Văn Hà cũng cho biết: Đối với người dùng, khi Zalo bị xử phạt, quyền và lợi ích hợp pháp của họ vẫn được pháp luật bảo vệ.

Thứ nhất, người dùng có quyền yêu cầu doanh nghiệp chấm dứt hành vi vi phạm, điều chỉnh chính sách, minh bạch lại việc xử lý dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin cá nhân.

Thứ hai, người dùng có quyền rút lại sự đồng ý đã từng đưa ra, yêu cầu hạn chế, ngừng xử lý hoặc xóa dữ liệu cá nhân, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Thứ ba, nếu chứng minh được thiệt hại thực tế do việc xử lý dữ liệu trái pháp luật gây ra, người dùng có quyền yêu cầu bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Trong thực tiễn, nhiều người lo ngại rằng “đã bấm đồng ý thì coi như chịu”. Cách hiểu này là chưa đúng với tinh thần pháp luật hiện đại về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Pháp luật đặt trách nhiệm chính lên vai doanh nghiệp – bên có lợi thế về công nghệ, dữ liệu và khả năng kiểm soát thông tin. Người dùng được xem là bên yếu thế và cần được bảo vệ trước các điều khoản bất lợi, thiếu minh bạch.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận khách quan rằng, khi người dùng đã đồng ý với điều khoản hợp lệ, rõ ràng và phù hợp pháp luật, thì họ phải chịu trách nhiệm đối với phạm vi chia sẻ dữ liệu mà mình đã chấp thuận. Pháp luật không bảo vệ sự chủ quan, thiếu thận trọng của người sử dụng.

Vì vậy, việc đọc kỹ điều khoản, cân nhắc quyền riêng tư trước khi nhấn “OK” là nghĩa vụ tự bảo vệ quan trọng của mỗi cá nhân trong môi trường số.

“Từ góc độ cung cấp thông tin cho cơ quan báo chí, có thể khẳng định rằng: nếu Zalo bị xử phạt vì vi phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, thì sự “đồng ý” trước đây của người dùng không làm hợp pháp hóa hành vi sai phạm.

Người dùng vẫn có đầy đủ quyền yêu cầu bảo vệ dữ liệu, rút lại sự đồng ý, khiếu nại, khởi kiện và yêu cầu bồi thường nếu có căn cứ.

Đồng thời, vụ việc cũng là lời cảnh báo mạnh mẽ đối với các nền tảng số về trách nhiệm tuân thủ pháp luật, minh bạch hóa chính sách và tôn trọng quyền riêng tư của công dân”, luật sư Hà nhấn mạnh.