Trường công, trường tư: Cần đối xử bình đẳng, tạo môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch

Hệ thống các trường tư thục đã làm giảm được ngân sách đầu tư của Nhà nước vào giáo dục. Nhà nước đóng vai trò điều tiết giáo dục với cả 2 loại hình tư thục và công lập và chỉ gánh vác một phần của giáo dục công lập tại các thành phố lớn và nhà nước luôn chăm lo cho giáo dục ở các nơi vùng sâu, vùng xa, nơi các nhà đầu tư tư nhân không vào.

Nhà đầu tư tư nhân sẽ đầu tư mạnh mẽ nếu có “Bảo đảm đối xử bình đẳng và tạo môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch; không phân biệt cơ sở giáo dục công lập và cơ sở giáo dục tư thục”.

Hơn nữa, Nghị quyết 68-NQ-TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và đặc biệt ngày 19/7/2025, Ban Chấp hành Trung ương khẳng định: Cải cách thể chế là khâu đột phá, là động lực then chốt để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững.

Do đó, yêu cầu các cấp, các ngành “chủ động rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật còn bất cập, mâu thuẫn…”

Chính vì vậy mà một số chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục cũng như các nhà đầu tư muốn rót vốn vào hệ thống giáo dục tư cho rằng, có 2 Quy định chưa phù hợp của cấp Trung học phổ thông (THPT):

Một là, học sinh THPT đang học trường ngoài công lập mà muốn chuyển sang trường công lập thì không được chuyển trong cả 3 năm học THPT.

Hai là học sinh lớp 9 đã đăng ký vào trường THPT ngoài công lập thì khi thi đỗ trường Công lập thì cũng không được vào trường Công lập.

Các quy định này đã hạn chế quyền bình đẳng, hạn chế cơ hội, vô tình gây sự phân biệt không được tôn trọng và mâu thuẫn với Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 năm 2019:

Cụ thể, tại Điều 13 quy định Quyền và nghĩa vụ học tập của công dân:

“Học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân. Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, đặc điểm cá nhân, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập”.

Điều 83 cũng quy định:

“Quyền của người học được tôn trọng; bình đẳng về cơ hội giáo dục và học tập; được phát triển tài năng, năng khiếu, sáng tạo, phát minh; được cung cấp đầy đủ thông tin về việc học tập, rèn luyện của mình”

Vì vậy một số chuyên gia giáo dục đề nghị bỏ 2 quy định trên và nêu giải pháp (như các cấp Tiểu học và Trung học cơ sở đang thực hiện), cụ thể:

Học sinh THPT trường Công lập/trường Ngoài công lập sẽ được chuyển trường nếu được Trường THPT mới đồng ý nhận vào và trường THPT cũ đồng ý cho chuyển đi khi hết học kỳ hoặc hết năm học.

Học sinh lớp 9 xếp thi ở Hội đồng thi vào trường Công lập nào thì khi đỗ cũng được xét vào trường Công lập đó/ trường Ngoài công lập

Còn đối với loại hình Trường Công lập tự chủ có thu tiền (Trường CLTC) cũng thu tiền của học sinh, cũng học tập chương trình như trường tư thục: tăng cường chương trình tiếng Anh, cũng cho liên kết nước ngoài (tuy nhiên luôn đi sau trường tư thục và học trường tư thục),… nhưng loại hình này được nhà nước cấp ngân sách đầu tư từ đất đai, xây cơ sở vật chất và trang thiết bị,…trong khi trường tư thục do nhà đầu tư tư nhân phải bỏ toàn bộ chi phí rất lớn này nên học phí không thể thu thấp như Trường CLTC và bị Trường CLTC lấn át, khó tuyển sinh được.

Vì vậy để đảm bảo công bằng các thành phần kinh tế, một số ý kiến đề xuất giải pháp với loại hình trường CLTC như:

Trường CLTC cũng phải trả khoản tiền chi thường xuyên, và chi cơ sở vật chất công khai, bao gồm:

Đầu tư ban đầu về đất đai (đấu giá đất); Nhà nước cho vay tiền xây dựng cơ sở vật chất, đất đai; Trả lãi tiền đầu tư theo lãi suất của ngân hàng hàng năm; Khấu hao tài sản cố định hàng năm; Nộp thuế như trường tư; lương và chi các khoản chi hàng tháng, hàng năm của nhà trường.

Vì Mục 3 của Kế hoạch 267-KH-UBND/2024 của UBND TP Hà Nội, đã nêu: “Mức thu bảo đảm bù đắp chi phí hợp lý, có tích lũy để thu hút nhà đầu tư thuộc các thành phần kinh tế ngoài nhà nước tham gia cung ứng dịch vụ” và “tăng cường quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục để từng bước tăng nguồn thu đảm bảo chi thường xuyên”.

Trường CLTC thu học phí ngang bằng với trường tư trong cùng khu vực với mức đầu tư cơ sở vật chất tương đương.

Trường CLTC là 1 trường Công lập bình thường và không thu tiền của học sinh như các trường Công lập khác.

Vì nhà nước đầu tư cho giáo dục không phải mục đích làm kinh tế. Chính vì vậy mà Bộ Giáo dục và Sở giáo dục Hà Nội cũng như các thành phố lớn cần có kế hoạch cũng như giải pháp để các trưởng tư thục không bị “phân biệt đối xử” so với các trưởng công lập, mà phải đối xử một cách bình đẳng, chỉ có vậy thì các doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư vào hệ thống giáo dục, các học sinh cũng được tiếp cận với môi trường giáo dục một cách minh bạch, góp phần nâng cao chất lượng trong hệ thống giáo giáo dục, yên tâm bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.