Quảng Ninh trước “bài toán” giải phóng mặt bằng: Gần 17.000 tổ chức, cá nhân và áp lực pháp lý từ 22 dự án

Gần 17.000 tổ chức, cá nhân liên quan, áp lực GPMB từ những đại dự án

Quảng Ninh đang đồng thời triển khai hàng loạt dự án trọng điểm thuộc các lĩnh vực giao thông, đô thị, công nghiệp và khu công nghiệp.

Riêng năm 2026, địa phương phải thực hiện giải phóng mặt bằng (GPMB) cho 22 dự án, công trình và khu công nghiệp, liên quan tới gần 17.000 tổ chức, cá nhân.

Khối lượng đất dự kiến thu hồi cũng rất lớn, với gần 79ha đất ở, 1.276ha đất lúa và hơn 7.100ha đất nông nghiệp.

Những con số trên cho thấy GPMB không đơn thuần là câu chuyện về tiến độ. Đằng sau hàng nghìn héc-ta đất phải thu hồi là hàng nghìn hồ sơ có nguồn gốc, quá trình sử dụng và tình trạng pháp lý khác nhau; cùng với đó là bài toán xác định đối tượng, diện tích, điều kiện bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư.

Áp lực càng lớn khi Quảng Ninh đang mở rộng không gian phát triển theo định hướng quy hoạch mới.

Tháng 6/2026, tỉnh công bố Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 cùng các quy hoạch chiến lược khác.

Theo định hướng này, quy hoạch chung đô thị bao trùm toàn bộ địa giới tỉnh, phát triển theo mô hình đô thị đa trung tâm, kết nối các đô thị, khu kinh tế, khu công nghiệp, khu du lịch và các hành lang hạ tầng.

Trong bối cảnh đó, tiến độ GPMB trở thành một trong những mắt xích quan trọng quyết định khả năng triển khai dự án cũng như tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Đáng chú ý, trong nhóm dự án đang thực hiện GPMB có những dự án quy mô lớn như Khu đô thị phức hợp Hạ Long Xanh, Cảng và Khu công nghiệp Bắc Tiền Phong, Khu công nghiệp Sông Khoai, Khu công nghiệp Đông Triều và tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Hạ Long.

Đây cũng là nhóm dự án còn khối lượng GPMB lớn, được xác định phải ưu tiên nguồn lực trong những tháng cuối năm.

Sau 9 tháng, 10 dự án trên địa bàn đã hoàn thành toàn bộ công tác GPMB, với tổng diện tích 1.794ha. Phần việc còn lại tại các dự án đang tiếp tục được rà soát để xác định cụ thể những khâu còn vướng và tiến độ xử lý.

“Mổ xẻ” từng hồ sơ: Không thể lấy áp lực tiến độ thay thế trình tự pháp luật

Trước khối lượng GPMB lớn, thay vì chỉ theo dõi bằng những con số tổng thể, Quảng Ninh yêu cầu các địa phương có dự án đi qua phải chia nhỏ công việc đến từng dự án, từng khu vực, từng nhóm hồ sơ và từng trường hợp cụ thể.

Tiến độ được xây dựng theo tuần, theo tháng; đồng thời gắn nhiệm vụ với trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.

Các xã, phường, đặc khu được yêu cầu chủ động thành lập hoặc kiện toàn ban chỉ đạo, tổ công tác và hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Một trong những khâu đặc biệt quan trọng là rà soát hồ sơ địa chính, xác minh nguồn gốc và quá trình sử dụng đất để có căn cứ thực hiện những thủ tục tiếp theo.

Việc “chia nhỏ” từng nhóm hồ sơ cũng cho thấy tính chất phức tạp của GPMB.

Đối với trường hợp chưa xác minh được nguồn gốc sử dụng đất, nhiệm vụ trước hết là phải hoàn thiện hồ sơ địa chính.

Trường hợp đã kiểm đếm nhưng chưa lập hoặc chưa phê duyệt phương án bồi thường phải tiếp tục hoàn thiện thủ tục. Với hồ sơ đã được phê duyệt phương án nhưng chưa chi trả, cơ quan có trách nhiệm phải chủ động bố trí kinh phí.

Riêng những trường hợp vướng mắc liên quan đến tái định cư, yêu cầu đặt ra là phải tập trung giải quyết quỹ đất và hạ tầng tái định cư.

Đây là những công đoạn có quan hệ trực tiếp với quyền và lợi ích của người có đất bị thu hồi. Bởi vậy, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ không đồng nghĩa với việc có thể giản lược những trình tự, thủ tục cần thiết.

Đặc biệt, công tác GPMB năm 2026 được thực hiện trong bối cảnh nhiều quy định mới về đất đai được áp dụng.

Luật Đất đai năm 2024, Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội cùng các nghị định, quyết định và văn bản hướng dẫn liên quan đang được cụ thể hóa trong quá trình thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Điều này đồng nghĩa với việc mỗi hồ sơ không chỉ cần được giải quyết nhanh mà còn phải bảo đảm căn cứ pháp lý, xác định đúng nguồn gốc đất, đúng đối tượng, đúng chính sách và đúng thẩm quyền.

Một quyết định hành chính liên quan đến đất đai nếu thiếu căn cứ hoặc không bảo đảm trình tự có thể tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân, đồng thời làm phát sinh kiến nghị, khiếu nại, kéo dài thời gian GPMB và cuối cùng chính tiến độ dự án cũng bị ảnh hưởng.

Vì vậy, cùng với việc xử lý hồ sơ, chính quyền cơ sở được yêu cầu tăng cường đối thoại với người dân về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giá đất; tập trung giải quyết những kiến nghị, khiếu nại thuộc thẩm quyền.

Đây được xem là một trong những khâu có ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian hoàn thành từng hồ sơ, nhất là tại các dự án thu hồi diện tích lớn, liên quan đến nhiều hộ dân.

Chạy đua tiến độ cuối năm: Trách nhiệm phải được “định danh” đến từng khâu

Những tháng cuối năm 2026 được xem là giai đoạn chịu áp lực lớn đối với công tác GPMB khi hàng loạt dự án trọng điểm vẫn còn khối lượng công việc đáng kể.

Trọng tâm tiếp tục được đặt vào Khu đô thị phức hợp Hạ Long Xanh, Cảng và Khu công nghiệp Bắc Tiền Phong, Khu công nghiệp Sông Khoai, Khu công nghiệp Đông Triều và tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Hạ Long.

Điểm đáng chú ý là tiến độ GPMB không chỉ được cập nhật theo từng dự án mà còn theo từng địa phương. Đối với những dự án chậm tiến độ, yêu cầu đặt ra là kiểm điểm, xác định rõ phần việc tồn đọng và trách nhiệm liên quan.

Cách thức này tương đồng với yêu cầu trong điều hành đầu tư công: không dừng ở việc xác định một dự án “chậm”, mà phải rà soát đến từng dự án, từng gói thầu, kiểm tra tiến độ thực tế và nhận diện chính xác điểm nghẽn để xử lý.

Với GPMB, điểm nghẽn có thể nằm ngay ở một hồ sơ chưa xác minh được nguồn gốc đất; một phương án bồi thường chưa được phê duyệt; kinh phí đã có phương án nhưng chưa được bố trí; hoặc quỹ đất tái định cư chưa đáp ứng yêu cầu.

Do đó, trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và cá nhân thực hiện từng công đoạn cần được xác định rõ. Việc kiểm điểm tiến độ chỉ thực sự có ý nghĩa khi trả lời được câu hỏi: Dự án đang vướng ở đâu, thuộc trách nhiệm của cơ quan nào, nguyên nhân vì sao và thời hạn cuối cùng để xử lý là khi nào?

Trong “cuộc đua” tiến độ, yêu cầu đặt ra không chỉ là bàn giao mặt bằng đúng kế hoạch, mà còn phải bảo đảm chặt chẽ trình tự thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Ở chiều ngược lại, với những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân như nguồn gốc sử dụng đất, điều kiện bồi thường, giá đất, hỗ trợ và tái định cư, yêu cầu tuân thủ pháp luật phải được đặt song hành với yêu cầu tiến độ.

Khối lượng GPMB của Quảng Ninh trong năm 2026 là rất lớn. Nhưng với gần 17.000 tổ chức, cá nhân liên quan, thước đo hiệu quả không thể chỉ là bao nhiêu héc-ta đất đã được bàn giao.

Quan trọng hơn, quá trình thu hồi đất phải bảo đảm đúng quy định, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải được thực hiện minh bạch, quyền lợi chính đáng của người dân phải được bảo đảm; đồng thời trách nhiệm đối với từng hồ sơ chậm trễ cũng cần được xác định cụ thể.

Bởi chỉ khi từng “nút thắt” pháp lý và từng hồ sơ cụ thể được tháo gỡ, áp lực GPMB mới có thể chuyển thành mặt bằng thực tế để các dự án triển khai đúng kế hoạch, thay vì trở thành nguyên nhân kéo dài tiến độ đầu tư.