Tiêu chí và thủ tục mới công nhận khu kinh tế đặc biệt

Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng vừa ký ban hành Nghị định số 378/2026/NĐ-CP vào ngày 1/10/2026.

Nghị định này hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Phát triển đô thị, đặc biệt là điều kiện để các xã, phường hoặc đặc khu vươn lên trở thành khu kinh tế đặc biệt.

Để được vinh danh ở vị thế này, các địa phương cần thỏa mãn đồng thời nhiều tiêu chuẩn khắt khe về kinh tế, quốc phòng và hạ tầng. Tiêu chí đầu tiên và cốt lõi nhất là phải sở hữu một vị trí mang tầm chiến lược đối với quốc gia hoặc vùng.

Cụ thể, khu vực đó phải nằm trong tỉnh hoặc thành phố được quy hoạch làm cực tăng trưởng, hạt nhân của vùng động lực quốc gia hoặc trung tâm kinh tế ven biển. Đồng thời, địa bàn này cũng phải giữ vai trò trọng yếu trong việc bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo và thế trận an ninh quốc phòng.

Bên cạnh vị thế chiến lược, hệ thống giao thông kết nối quốc tế là một mảnh ghép không thể thiếu. Địa giới hành chính của khu vực đề xuất bắt buộc phải sở hữu bến cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển từ loại I cho đến loại đặc biệt.

Yêu cầu thứ ba đặt ra cho các khu kinh tế đặc biệt là phải có không gian tương đối độc lập, dễ dàng kiểm soát cùng quy mô đủ lớn. Địa phương cần đảm bảo có dân số thường trú đạt từ 50.000 người trở lên và diện tích tự nhiên rộng tối thiểu 500 km2.

Sự độc lập về không gian được xác định khá linh hoạt trong thực tế. Đó có thể là các đặc khu, xã đảo hoặc những vùng đất có hơn một nửa ranh giới là bờ biển, sông hồ tự nhiên hay rừng phòng hộ.

Nếu không tự nhiên đáp ứng được những điều kiện địa lý này, chính quyền địa phương vẫn có thể linh hoạt lập đề án giải trình cụ thể. Đề án này sẽ được báo cáo lên các cấp có thẩm quyền để xem xét và thống nhất chủ trương thực hiện.

Hành trình để chính thức được công nhận cũng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt thủ tục. Sau khi nhận được sự đồng thuận từ các cấp có thẩm quyền, Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ đệ trình đề án lên Hội đồng nhân dân cùng cấp để xem xét thông qua.

Kể từ lúc nghị quyết được hội đồng thông qua, lãnh đạo tỉnh có tối đa bảy ngày làm việc để chỉnh lý và hoàn thiện toàn bộ hồ sơ. Sau đó, tập hồ sơ này sẽ được gửi trực tiếp đến Bộ Tài chính để bước vào giai đoạn thẩm định chính thức.

Trong thời gian ba mươi ngày làm việc, Bộ Tài chính đóng vai trò chủ trì, phối hợp cùng các cơ quan liên quan để đánh giá tính khả thi.

Nếu thấy cần thiết, một đoàn công tác sẽ được cử đi khảo sát thực địa để đưa ra những nhận định khách quan nhất phục vụ quá trình thẩm định.

Các bộ ngành khác có trách nhiệm phản hồi ý kiến cho Bộ Tài chính trong vòng bảy ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ xin ý kiến.

Tiếp đó, địa phương sẽ tiếp thu, giải trình các góp ý này để chỉnh sửa hoàn thiện đề án trước khi Bộ Tài chính trình lên Chính phủ. Các quy định này chính thức có hiệu lực thi hành ngay từ ngày 1/10/2026.