Phụ huynh photo sách giáo khoa cho con: Khi nào vi phạm bản quyền?

Photo sách giáo khoa có vi phạm bản quyền?

Sách giáo khoa thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Quyền sao chép tác phẩm thuộc quyền của chủ sở hữu, trừ những trường hợp pháp luật quy định là ngoại lệ.

Theo Điều 25 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, cá nhân có thể sao chép hợp lý một phần tác phẩm bằng thiết bị photocopy, chụp ảnh hoặc hình thức tương tự để học tập, nghiên cứu và không nhằm mục đích thương mại. Với tác phẩm dạng chữ viết, phần sao chép tối đa không quá 10% tổng số trang, số từ hoặc đơn vị tương ứng của ấn bản.

Do đó, việc phụ huynh photo một phần sách giáo khoa trong giới hạn trên để con học tập không mặc nhiên bị coi là xâm phạm quyền tác giả.

Ngược lại, nếu mang toàn bộ cuốn sách giáo khoa đi photocopy, dù chỉ làm một bản và mục đích là cho con sử dụng, trường hợp này không còn nằm trong giới hạn sao chép hợp lý nêu trên.

Từ ngày 15-2-2026, Nghị định 341/2025/NĐ-CP có hiệu lực, quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan.

Theo Điều 16 nghị định này, cá nhân sao chép tác phẩm mà không được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép có thể bị phạt từ 5 triệu đến 50 triệu đồng, tùy số lợi bất hợp pháp, mức thiệt hại đối với chủ sở hữu hoặc giá trị hàng hóa vi phạm.

Đối với tổ chức, mức phạt tương ứng cao gấp đôi, có thể lên tới 100 triệu đồng.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ, xóa bản sao vi phạm và trả lại cho chủ thể quyền tác giả số lợi bất hợp pháp thu được nếu có.

Tuy nhiên, không phải cứ phụ huynh photo một cuốn sách cho con học là đương nhiên bị phạt ở mức tối đa. Cơ quan chức năng phải xác định hành vi có thuộc trường hợp xâm phạm quyền tác giả hay không và căn cứ vào các yếu tố liên quan để áp dụng mức xử phạt.

Quy định này không chỉ nằm trên giấy. Ngày 9 và 10-9, Công an xã Trường Phú, tỉnh Quảng Trị phối hợp Phòng An ninh chính trị nội bộ Công an tỉnh phát hiện 3 tài khoản Facebook đăng thông tin nhận photocopy, sao chép sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 12 để cung cấp, bán cho phụ huynh, học sinh. Những người liên quan sau đó được mời làm việc để xác minh.

Trường hợp này có mức độ rủi ro pháp lý cao hơn việc một phụ huynh photo tài liệu để sử dụng cá nhân, bởi hoạt động sao chép gắn với việc cung cấp, bán cho nhiều người.

Không nên hiểu “thiếu sách” là được photo cả cuốn

Việc một số nơi thiếu sách giáo khoa khiến phụ huynh phải tìm phương án tạm thời là nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, lý do chưa mua được sách không đồng nghĩa với việc được tự do sao chép toàn bộ tác phẩm.

Phụ huynh có thể ưu tiên mượn sách từ nhà trường, thư viện hoặc người quen. Nếu cần photocopy để phục vụ việc học, cần lưu ý giới hạn sao chép hợp lý theo quy định pháp luật và không biến việc sao chép thành hoạt động cung cấp, kinh doanh sách.

Đặc biệt, các cơ sở photocopy nhận sao chép nguyên cuốn rồi bán hoặc cung cấp cho nhiều người có nguy cơ bị xử lý nghiêm hơn so với trường hợp cá nhân sao chép trong phạm vi phục vụ việc học tập của mình.