Những quy định, chính sách mới có hiệu lực từ tháng 5/2026, người dân cần chú ý

Từ tháng 5/2026, các chính sách kinh tế nổi bật bắt đầu có hiệu lực thực thi, cụ thể nhiều luật, nghị định và thông tư quan trọng trong các lĩnh vực tài chính, môi trường, cạnh tranh và thương mại sẽ đồng loạt có hiệu lực từ tháng 5.

Luật Bảo hiểm tiền gửi mới: Tăng cường an toàn hệ thống tài chính

Ngày 10/12/2025, Quốc hội ban hành Luật số 111/2025/QH15 về Luật Bảo hiểm tiền gửi có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, thiết lập khung pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và củng cố sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng.

Luật quy định tổ chức bảo hiểm tiền gửi là đơn vị tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách bảo hiểm bắt buộc. Nguồn vốn hoạt động bao gồm vốn điều lệ, phí bảo hiểm tiền gửi và quỹ dự phòng nghiệp vụ.

Đáng chú ý, Luật cho phép tổ chức bảo hiểm tiền gửi tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý tổ chức tín dụng yếu kém thông qua các biện pháp như cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn và cử nhân sự tham gia quản trị.

Ngoài ra, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước được trao quyền quy định hạn mức chi trả bảo hiểm linh hoạt trong từng thời kỳ, tối đa bằng toàn bộ số tiền gửi trong trường hợp đặc biệt để đảm bảo an toàn hệ thống. Đây là bước ngoặt quan trọng nhằm tăng cường niềm tin công chúng và năng lực ứng phó trước các rủi ro khủng hoảng trong ngành ngân hàng.

Quy định mới về xuất xứ hàng hóa EVFTA: Tăng ưu đãi thuế quan

Thông tư 14/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, đã cụ thể hóa các quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định EVFTA, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho hàng hóa Việt Nam tiến sâu vào thị trường châu Âu.

Theo quy định mới, để hưởng ưu đãi thuế quan, hàng hóa xuất nhập khẩu giữa hai bên cần đáp ứng các chứng từ chứng nhận xuất xứ linh hoạt. Đối với hàng hóa từ EU vào Việt Nam, doanh nghiệp có thể sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) hoặc chứng từ tự chứng nhận xuất xứ từ các nhà xuất khẩu đủ điều kiện hoặc đã đăng ký trong cơ sở dữ liệu điện tử của EU. Đặc biệt, với các lô hàng trị giá dưới 6.000 EUR, bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng được phép phát hành chứng từ tự chứng nhận.

Ở chiều ngược lại, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang EU cũng áp dụng các cơ chế chứng nhận tương tự, bao gồm C/O hoặc tự chứng nhận xuất xứ theo quy định của Bộ Công Thương. Những thay đổi này không chỉ đơn giản hóa thủ tục chứng minh nguồn gốc mà còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Siết chặt kỷ luật trong lĩnh vực phục hồi, phá sản doanh nghiệp

Ngày 1/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính; trong đó có thiết lập chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực phục hồi và phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 18/5/2026.

Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa lên đến 40 triệu đồng đối với cá nhân có hành vi vi phạm. Đáng chú ý, đối với các tổ chức vi phạm, mức phạt tiền được áp dụng gấp 2 lần so với cá nhân.

Các hành vi bị xử phạt bao gồm: cản trở quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản; không thực hiện nghĩa vụ nộp đơn khi mất khả năng thanh toán; che giấu, tẩu tán tài sản; hoặc lợi dụng thủ tục phục hồi, phá sản để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan còn đối mặt với biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc như khôi phục tình trạng tài sản ban đầu. Nghị định này được kỳ vọng sẽ tăng cường tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của chủ nợ và các đối tác, đồng thời tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, kỷ cương trong quá trình tái cấu trúc hoặc xử lý doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính.

Quy định mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp

Chính phủ ban hành Nghị định số 109/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã.

Trong đó, Nghị định quy định, hành vi vi phạm quy định của văn phòng giám định tư pháp. Cụ thể, phạt tiền từ 6 triệu đồng đến 14 triệu đồng đối với một trong các hành vi sau:

Không thực hiện đầy đủ các quy định về lập, lưu giữ, bảo quản hồ sơ giám định; không tạo điều kiện để người giám định tư pháp thực hiện giám định.

Không giải thích kết luận giám định theo yêu cầu của người trưng cầu, người yêu cầu giám định mà không có lý do chính đáng.

Thông báo không đúng thời hạn hoặc không thông báo bằng văn bản theo quy định cho người trưng cầu, người yêu cầu giám định trong trường hợp từ chối giám định.

Phạt tiền từ 14 triệu đồng đến 20 triệu đồng đối với một trong các hành vi sau: Đánh tráo hoặc có hành vi làm sai lệch đối tượng giám định; không bảo quản các mẫu vật, tài liệu có liên quan đến vụ việc giám định; không lập, lưu giữ hồ sơ giám định; không thực hiện giám định theo đúng nội dung yêu cầu giám định.

Không tuân thủ quy trình giám định, quy chuẩn chuyên môn trong quá trình thực hiện giám định; can thiệp, cản trở việc thực hiện giám định của người giám định tư pháp; tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung kết luận giám định; không phân công hoặc phân công người không có khả năng chuyên môn phù hợp với nội dung trưng cầu, yêu cầu giám định.

Đưa ra bản kết luận giám định không tuân thủ về hình thức hoặc nội dung theo quy định; kết luận giám định những vấn đề không thuộc phạm vi chuyên môn được yêu cầu; từ chối tiếp nhận, thực hiện giám định tư pháp mà không có lý do chính đáng.

Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 18/5/2026; thay thế Nghị định số 82/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 117/2024/NĐ-CP).