Không dùng ma túy vẫn có thể phạm tội: Những hành vi nào bị xem là giúp sức?

Tại phiên tòa xét xử vụ án ma túy VN10, đại diện VKSND TP.HCM cho rằng bị cáo Nhan Thanh Hùng dù không sử dụng và không góp tiền mua ma túy nhưng đã dùng điện thoại kết nối loa Bluetooth để mở nhạc, tạo không khí hưng phấn cho nhóm sử dụng ma túy.

Theo quan điểm của Viện kiểm sát, đây là hành vi giúp sức cho việc tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Thông tin này được nêu tại phiên đối đáp với các luật sư ngày 26/8.

Điều 17 Bộ luật Hình sự quy định đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Người đồng phạm gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.

Đáng chú ý, người giúp sức là người tạo điều kiện về tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm.

Vì vậy, người không trực tiếp sử dụng ma túy vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu có hành vi hỗ trợ và nhận thức rõ việc hỗ trợ đó nhằm phục vụ việc sử dụng ma túy trái phép.

Những hành vi nào có thể bị xem là giúp sức?

Trong thực tế, một nhóm tổ chức sử dụng ma túy có thể có nhiều người tham gia với những vai trò khác nhau.

Chuẩn bị địa điểm: Thuê, mượn hoặc bố trí phòng để nhóm sử dụng ma túy.

Chuẩn bị ma túy: Mua, nhận, cất giữ hoặc cung cấp ma túy nhằm phục vụ việc sử dụng.

Chuẩn bị dụng cụ: Tìm kiếm, mua hoặc chuẩn bị các phương tiện, dụng cụ phục vụ việc sử dụng ma túy.

Chia hoặc chuẩn bị ma túy: Chia ma túy thành từng phần, từng đường hoặc trực tiếp đưa ma túy cho người khác sử dụng.

Tập hợp, lôi kéo người sử dụng: Rủ rê, gọi người đến tham gia sử dụng ma túy theo sự phân công, điều hành.

Tạo điều kiện về tinh thần: Mở nhạc, tạo không khí hoặc thực hiện những hành vi khác nhằm hỗ trợ hoạt động sử dụng ma túy.

Cảnh giới: Theo dõi, báo động hoặc hỗ trợ nhóm tránh bị phát hiện trong quá trình sử dụng.

Thực tiễn xét xử cũng cho thấy người chuẩn bị ma túy, địa điểm, dụng cụ hoặc trực tiếp chia ma túy cho người khác sử dụng có thể bị xác định là đồng phạm trong tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.

Ranh giới nằm ở yếu tố “cố ý”

Không phải cứ có mặt tại nơi người khác sử dụng ma túy hoặc thực hiện một hành động thông thường như mở nhạc là đương nhiên phạm tội.

Điều quan trọng là phải xác định người đó có biết và cố ý tạo điều kiện cho việc sử dụng ma túy trái phép hay không, đồng thời xem xét vai trò, hành vi cụ thể và các chứng cứ của vụ án.

Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, người giúp sức phải có hành vi tạo điều kiện về vật chất hoặc tinh thần cho việc thực hiện tội phạm.

Do đó, cùng là hành động mở nhạc nhưng nếu một người chỉ tình cờ mở nhạc mà không biết nhóm đang sử dụng ma túy thì bản chất hoàn toàn khác với trường hợp biết rõ mục đích và chủ động mở nhạc để hỗ trợ việc sử dụng.

Tổ chức sử dụng ma túy có thể bị phạt đến tù chung thân

Theo khoản 1 Điều 255 Bộ luật Hình sự, được sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15, người tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào có thể bị phạt tù từ 3 năm đến 7 năm. Quy định sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1-7-2025.

Nếu phạm tội đối với từ 2 người trở lên, phạm tội nhiều lần hoặc thuộc các trường hợp định khung khác, mức phạt có thể tăng lên 7-15 năm hoặc 15-20 năm tù.

Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, người phạm tội có thể bị phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân.

Trong khi đó, Điều 256 Bộ luật Hình sự quy định riêng về tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy.

Người cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc có hành vi khác chứa chấp việc sử dụng ma túy, nếu không thuộc trường hợp tổ chức sử dụng theo Điều 255, có thể bị phạt tù từ 2-7 năm.

Như vậy, trong các vụ án ma túy, việc xác định một người là người sử dụng, người giúp sức, người tổ chức hay người chứa chấp phải dựa trên hành vi cụ thể, nhận thức và ý chí của từng người, chứ không chỉ căn cứ vào việc họ có trực tiếp sử dụng ma túy hay không.