Hóa giả rủi ro pháp lý trong hợp đồng xây dựng

Nếu không chủ động bằng các điều khoản pháp lý chặt chẽ, doanh nghiệp rất dễ rơi vào cảnh kiện tụng, thua lỗ, thậm chí phá sản. Đó là một trong những nhận định của chuyên gia tại Hội thảo quốc gia về "Luật Xây dựng năm 2025 - Những điểm cần lưu ý trong hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý", diễn ra ngày 9/1/2026.

Đặc thù của ngành xây dựng là thời gian thực hiện dự án kéo dài, giá trị lớn và chịu tác động của nhiều yếu tố ngoại cảnh. Theo các chuyên gia, phần lớn các vụ tranh chấp hiện nay đều bắt nguồn từ việc các bên chưa nhận diện hết rủi ro khi ký kết hợp đồng.

Đáng chú ý nhất là rủi ro về biến động giá nguyên vật liệu (thép, xi măng, xăng dầu...). Nhiều hợp đồng xây dựng sử dụng đơn giá cố định hoặc trọn gói, khiến nhà thầu chịu toàn bộ thiệt hại khi thị trường biến động mạnh.

Bên cạnh đó, các vấn đề về chậm bàn giao mặt bằng, thay đổi thiết kế đột xuất hoặc sự cố bất khả kháng thường không được quy định chi tiết, dẫn đến việc đùn đẩy trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp xây dựng Việt Nam vẫn giữ thói quen ký kết hợp đồng dựa trên sự tin tưởng hoặc sử dụng các mẫu hợp đồng sơ sài. Khi xảy ra tranh chấp, các điều khoản về chế tài, phạt vi phạm hay cơ chế giải quyết mâu thuẫn lại quá mập mờ.

Việc thiếu các điều khoản về trượt giá hoặc điều chỉnh tiến độ một cách khoa học khiến doanh nghiệp mất đi hành lang pháp lý để bảo vệ mình, khiến nhà thầu rơi vào thế yếu khi làm việc với chủ đầu tư hoặc các đơn vị cung ứng.

Để hạn chế tối đa rủi ro, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần thay đổi tư duy quản trị hợp đồng, đó là xây dựng bộ phận pháp chế chuyên nghiệp.

Doanh nghiệp cần sự tư vấn sát sao của các luật sư có kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng ngay từ khâu soạn thảo và thương thảo hợp đồng.

Việc nghiên cứu và áp dụng linh hoạt các mẫu hợp đồng như FIDIC sẽ giúp các bên có tiếng nói chung, phân định rõ quyền lợi và trách nhiệm theo chuẩn mực quốc tế.

Cần quy định rõ công thức điều chỉnh giá, các trường hợp được gia hạn tiến độ và cơ chế xử lý khi gặp tình huống bất khả kháng.

Việc lập nhật ký công trình, biên bản xác nhận công việc và các văn bản giao dịch định kỳ là bằng chứng pháp lý quan trọng nhất nếu chẳng may phải đưa nhau ra tòa hoặc trọng tài thương mại.

Quản trị rủi ro hợp đồng không chỉ là câu chuyện của những con số, mà là bài toán bảo vệ uy tín và sự tồn vong của doanh nghiệp trước những sóng gió của thị trường. Đã đến lúc các doanh nghiệp xây dựng cần xem rủi ro pháp lý là một phần tất yếu trong chiến lược kinh doanh để có phương án ứng phó kịp thời.