Hình thành hệ sinh thái học tập suốt đời thiết thực, hiệu quả, dễ tiếp cận

Sáng 7/10, tại thủ đô Hà Nội, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự và phát biểu tại Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện các Quyết định 387/QĐ-TTg, 677/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Đại hội biểu dương các mô hình học tập tiêu biểu toàn quốc giai đoạn 2021-2025.

Tham dự Hội nghị có đồng chí Triệu Tài Vinh, Phó Bí thư Đảng uỷ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương; GS.TS. Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam; đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương và các địa phương; hơn 470 đại biểu tiêu biểu, đại diện cho hơn 27 triệu hội viên khuyến học.

Ngày 30/7/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1373/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2030".

Ngày 25/3/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 387/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình "Đẩy mạnh phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị giai đoạn 2021-2030".

Qua 5 năm triển khai, với tinh thần trách nhiệm, quyết tâm cao của các cấp Hội và hội viên, Hội Khuyến học Việt Nam đã hoàn thành cơ bản các nhiệm vụ được giao trong 2 quyết định trên và đạt nhiều kết quả tích cực. Mô hình Gia đình học tập, Dòng họ học tập, Cộng đồng học tập, Đơn vị học tập và Công dân học tập đã được triển khai rộng khắp. Các chỉ tiêu chủ yếu đều đạt và vượt mục tiêu; cả nước đã hình thành mạng lưới gần 10.300 trung tâm học tập cộng đồng, với hơn 24,5 triệu lượt người tham gia học tập trong năm học 2024-2025.

Trong không khí trang trọng và đầy ý nghĩa, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhận định Hội nghị không chỉ là dịp biểu dương, tôn vinh những tập thể, gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị và những công dân học tập tiêu biểu, mà quan trọng hơn, là để nhìn lại một cách thực chất kết quả đã đạt được, những vấn đề còn tồn tại. Từ đó, xác định những việc cần đổi mới để xây dựng xã hội học tập trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Theo Phó Thủ tướng, các đại biểu tiêu biểu, các hội viên khuyến học trong cả nước chính là những hạt nhân tiêu biểu, bằng những việc làm cụ thể, thiết thực đã và đang góp phần lan tỏa tinh thần học tập suốt đời trong mỗi gia đình, dòng họ, cộng đồng, cơ quan, đơn vị và trong toàn xã hội.

Để học tập thực sự trở thành sức mạnh nội sinh

Dân tộc Việt Nam có truyền thống hiếu học, trọng đạo lý, trọng người tài. Từ trong lịch sử, cha ông ta luôn coi việc học là con đường để mở mang trí tuệ, rèn luyện nhân cách, lập thân, lập nghiệp và phụng sự đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc học và tự học, Người căn dặn: "Học không bao giờ cùng. Học mãi để tiến bộ mãi".

Trong điều kiện hiện nay, khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số đang làm thay đổi rất nhanh phương thức sản xuất, thị trường lao động và đời sống xã hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: "Học tập suốt đời trở thành một quy luật sống; không chỉ giúp mỗi cá nhân nhận biết, thích nghi, không tụt hậu trước sự biến đổi từng ngày của thế giới hiện tại, làm giàu trí tuệ, hoàn thiện nhân cách, vượt qua khó khăn, thử thách để ngày càng tiến bộ và định vị bản thân trong xã hội hiện đại; cao hơn, đây là chìa khoá quan trọng để nâng cao dân trí và đào tạo nhân lực, thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội, là con đường duy nhất, hướng đi tất yếu của mọi quốc gia để đảm bảo sự phát triển thịnh vượng, bền vững".

"Vì vậy, xây dựng xã hội học tập, xét đến cùng, không phải là xây dựng thêm các danh hiệu hay phong trào; mà là xây dựng năng lực học tập, tự học, thích ứng và phát triển suốt đời của mỗi người dân", Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh.

Đặc biệt, các mô hình được báo cáo tại Hội nghị cho thấy giá trị rất cụ thể của học tập: Từ xóa mù chữ ở vùng biên giới, duy trì lớp học cho trẻ em yếu thế, gìn giữ truyền thống hiếu học trong dòng họ, xây dựng cộng đồng học tập, đến doanh nghiệp phổ cập kỹ năng số cho người lao động.

Theo Phó Thủ tướng, những câu chuyện đó minh chứng khi việc học giải quyết được một vấn đề của cuộc sống, nâng cao năng lực con người, tạo được sinh kế và sự phát triển của cộng đồng thì học tập sẽ thực sự trở thành sức mạnh nội sinh.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng cũng cho rằng cần thẳng thắn nhìn nhận ở một số nơi, tại một số thời điểm, việc công nhận danh hiệu còn nặng về số lượng; tổ chức Hội ở cơ sở sau sắp xếp chưa ổn định, còn thiếu kinh phí, phương tiện; hoạt động của các trung tâm học tập cộng đồng chưa đồng đều.

Chú trọng hiệu quả thực chất và tính lan toả

Từ thực tiễn đó, Phó Thủ tướng đề nghị trong giai đoạn 2026-2030, Hội và các bộ, ban, ngành và địa phương cần tập trung thực hiện 7 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, phải chuyển từ chú trọng số lượng danh hiệu, mô hình sang đánh giá chuyển biến về năng lực thực tế của người dân. Hội Khuyến học Việt Nam tiếp tục phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, hoàn thiện các tiêu chí đánh giá theo hướng thiết thực, dễ thực hiện, dễ kiểm chứng và phản ánh được kết quả thực tế; kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, tránh tình trạng nhiều mô hình nhưng hiệu quả thấp, nhiều danh hiệu nhưng tác động hạn chế.

Thứ hai, chuyển từ các mô hình, thiết chế riêng lẻ sang hình thành hệ sinh thái học tập suốt đời mở, linh hoạt, dễ tiếp cận.

Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu đổi mới hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng, từng bước trở thành điểm kết nối các cơ hội học tập tại cơ sở; tăng cường liên kết với các trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và nền tảng số. Qua đó, từng bước hình thành hệ thống giáo dục mở, để người dân có thể học ở mọi nơi, bằng nhiều phương thức và học lại bất cứ khi nào công việc, cuộc sống đòi hỏi.

Thứ ba, phát huy vai trò cấp xã phải là hạt nhân triển khai xã hội học tập trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Các địa phương rà soát, xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và điều kiện thực hiện ở cấp xã; bảo đảm sau sắp xếp bộ máy, hoạt động khuyến học và học tập cộng đồng không bị gián đoạn, không hình thức và không làm giảm cơ hội tiếp cận học tập của người dân.

Thứ tư, đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số và năng lực thích ứng với công nghệ trong học tập suốt đời. Các bộ, ngành, địa phương và Hội Khuyến học Việt Nam tiếp tục triển khai hiệu quả phong trào "Bình dân học vụ số", đưa kỹ năng số, khả năng tiếp cận và sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả, có trách nhiệm đến với người dân. Đặc biệt quan tâm người cao tuổi, người lao động, người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các nhóm yếu thế.

"Chúng ta phải bảo đảm rằng chuyển đổi số mở rộng cơ hội học tập cho mọi người, chứ không tạo thêm khoảng cách giữa những người có điều kiện và những người khó tiếp cận công nghệ", Phó Thủ tướng lưu ý.

Thứ năm, gắn học tập suốt đời với các mục tiêu về phát triển nguồn nhân lực, tăng năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của đất nước.

Thứ sáu, Hội Khuyến học Việt Nam cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, thực sự trở thành lực lượng nòng cốt, cầu nối và hạt nhân thúc đẩy xã hội học tập.

Trong đó, Phó Thủ tướng đề nghị Hội đổi mới tuyên truyền, vận động; phát hiện, tổng kết và nhân rộng các mô hình hiệu quả; kết nối mạng lưới các nhà khoa học, nhà giáo, doanh nghiệp, doanh nhân, các tổ chức xã hội và người Việt Nam trong, ngoài nước tham gia khuyến học, khuyến tài.

Đồng thời, quan tâm nghiên cứu, đánh giá hiệu quả của các phong trào khuyến học; định kỳ cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước những thông tin, dữ liệu và khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn.

Thứ bảy, tiếp tục xây dựng văn hóa học tập trong mỗi gia đình, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp; trong đó cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức phải nêu gương. Gia đình phải là tế bào đầu tiên của xã hội học tập; cha mẹ, ông bà phải là những người nêu gương về tinh thần tự học; mỗi người dân phải trở thành chủ thể của việc học tập suốt đời.

Các cơ quan, đơn vị phải tạo môi trường khuyến khích cán bộ, người lao động thường xuyên tự học, cập nhật kiến thức, công nghệ, kỹ năng quản trị và thực tiễn; gắn việc học với chất lượng thực hiện nhiệm vụ.

Đối với các bộ, ngành, địa phương, Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Hội Khuyến học Việt Nam, chủ động giải quyết các kiến nghị của Hội và kịp thời báo cáo đối với các nội dung vượt thẩm quyền.

Cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đồng hành, tạo điều kiện để Hội phát huy sứ mệnh cao cả của mình, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu tin tưởng phong trào học tập suốt đời sẽ ngày càng phát triển thực chất, hiệu quả. Qua đó, góp phần hình thành những công dân Việt Nam có tri thức, kỹ năng, bản lĩnh và khát vọng cống hiến, cùng đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Cũng trong khuôn khổ chương trình, Hội Khuyến học Việt Nam đã trao kỷ niệm chương và bằng khen cho các tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp cho sự nghiệp khuyến học./.