Cho con nhà đất, bố mẹ cần làm gì để không rơi vào cảnh “có nhà mà không được ở”?
Nhiều cha mẹ muốn sang tên nhà, đất cho con khi còn sống để con có tài sản ổn định. Tuy nhiên, nếu chuyển quyền hoàn toàn mà không có thỏa thuận bảo đảm quyền lợi của mình, cha mẹ có thể rơi vào thế bị động khi phát sinh mâu thuẫn với con.
Cho đất nhưng vẫn giữ quyền ở
Theo Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất có quyền tặng cho quyền sử dụng đất nếu đáp ứng đủ điều kiện luật định.
Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Đáng chú ý, Bộ luật Dân sự 2015 cho phép tặng cho tài sản có điều kiện. Khoản 1 Điều 462 quy định bên tặng cho có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho; điều kiện không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
Vì vậy, thay vì đơn giản ký hợp đồng “cho con toàn bộ nhà đất”, cha mẹ có thể thỏa thuận rõ trong hợp đồng về việc cha mẹ được tiếp tục quản lý, sử dụng một phần hoặc toàn bộ căn nhà trong thời gian nhất định hoặc trong suốt cuộc đời, nếu nội dung và hình thức thỏa thuận đáp ứng quy định pháp luật.
Ví dụ, ông A, 65 tuổi, muốn cho con trai căn nhà trị giá 4 tỷ đồng. Thay vì chỉ lập hợp đồng tặng cho và sang tên toàn bộ, ông A có thể trao đổi với con về việc cha mẹ tiếp tục được ở tại căn nhà này và ghi nhận quyền, nghĩa vụ cụ thể trong văn bản được công chứng.
Điều này giúp hạn chế tình trạng sau khi sang tên, cha mẹ phải phụ thuộc hoàn toàn vào thiện chí của con.
Có thể ghi điều kiện “không được đuổi bố mẹ ra khỏi nhà”?
Đây là vấn đề cần đặc biệt thận trọng. Pháp luật cho phép tặng cho có điều kiện, nhưng điều kiện phải được xác định rõ và không được trái luật, trái đạo đức xã hội. Bộ Tư pháp cũng từng phân tích thực tế phát sinh những trường hợp cha mẹ tặng nhà, đất cho con với điều kiện cha mẹ vẫn được ở hoặc tiếp tục hưởng một số quyền lợi đối với tài sản.
Do đó, thay vì chỉ ghi chung chung “con có trách nhiệm phụng dưỡng cha mẹ”, các bên nên xác định cụ thể quyền sử dụng nhà của cha mẹ, phần diện tích được sử dụng, thời hạn sử dụng, trách nhiệm chăm sóc, thanh toán chi phí và cách xử lý nếu một bên vi phạm.
Những điều bố mẹ cần lưu ý trước khi cho con nhà, đất
Khi việc tặng cho đã hoàn tất và quyền sử dụng đất được đăng ký sang tên cho người con, cha mẹ không nên mặc nhiên cho rằng mình vẫn là chủ sở hữu như trước.
Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015 quy định, nếu việc tặng cho có nghĩa vụ phải thực hiện sau khi tặng cho mà bên được tặng cho không thực hiện thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, việc đòi lại nhà đất trong thực tế có thể phát sinh tranh chấp và phải căn cứ vào nội dung hợp đồng, chứng cứ và tình trạng pháp lý của tài sản.
Vì vậy, cho con tài sản khi còn sống là quyền của cha mẹ, nhưng không nên chỉ dựa vào tình cảm. Nếu muốn vừa trao tài sản cho con vừa bảo đảm chỗ ở về sau, cha mẹ nên thiết kế hợp đồng và quyền ở của mình ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi xảy ra mâu thuẫn mới tìm cách bảo vệ quyền lợi.
