Cà Mau: Khơi dậy động lực tăng trưởng từ kinh tế biển và bài toán nhân lực cho tương lai

Sở hữu ba mặt giáp biển với chiều dài bờ biển khoảng 310 km cùng vùng biển khai thác và thăm dò rộng gần 120.000 km², Cà Mau được đánh giá là địa phương có nhiều lợi thế đặc biệt để phát triển kinh tế biển tổng hợp. Không chỉ nổi tiếng với hệ sinh thái rừng ngập mặn thuộc nhóm lớn nhất cả nước, địa phương này còn có tiềm năng lớn về thủy sản, hàng hải, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái biển.

Ông Phạm Văn Mười - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, cụm đảo Hòn Khoai nằm trên tuyến hàng hải quốc tế có vị trí đặc biệt quan trọng cả về kinh tế lẫn quốc phòng – an ninh. Đây được xem là dư địa chiến lược để tỉnh phát triển cảng biển tổng hợp, logistics và các dịch vụ hàng hải quốc tế trong tương lai.

Kinh tế biển từng bước trở thành động lực tăng trưởng mới

Thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, những năm qua Cà Mau đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ và đạt được kết quả tích cực trên nhiều lĩnh vực.

Trong cơ cấu kinh tế biển hiện nay, thủy sản tiếp tục giữ vai trò ngành kinh tế chủ lực. Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh đạt hơn 1,268 triệu tấn; trong đó sản lượng khai thác hơn 364 nghìn tấn và nuôi trồng hơn 904 nghìn tấn. Riêng diện tích nuôi tôm đạt trên 435 nghìn ha, tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm sản xuất tôm hàng đầu cả nước của Cà Mau.

Cùng với vùng nguyên liệu lớn, ngành công nghiệp chế biến thủy sản của tỉnh cũng phát triển mạnh với 89 nhà máy chế biến, tổng công suất trên 500.000 tấn/năm. Giai đoạn 2021 – 2025, sản lượng chế biến đạt hơn 1,49 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu vượt 10,4 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm cho hàng chục nghìn lao động địa phương.

Không chỉ dừng lại ở thủy sản, Cà Mau đang từng bước hình thành các cực tăng trưởng mới từ kinh tế biển, nhất là trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và du lịch biển.

Giai đoạn 2018 – 2025, toàn tỉnh Cà Mau đón khoảng 40,3 triệu lượt khách du lịch; riêng khu vực ven biển đạt gần 4,7 triệu lượt khách, doanh thu du lịch biển đạt khoảng 4.557 tỷ đồng. Các loại hình du lịch sinh thái, trải nghiệm rừng ngập mặn, khám phá biển đảo tiếp tục trở thành sản phẩm đặc trưng, góp phần định hình thương hiệu du lịch của địa phương.

Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, Cà Mau đã thu hút 26 dự án điện gió cùng 1 dự án điện khí, với tổng công suất khoảng 4.650 MW và tổng vốn đăng ký trên 170.000 tỷ đồng. Đây được xem là nền tảng quan trọng để địa phương từng bước hình thành trung tâm năng lượng sạch của khu vực Tây Nam Bộ.

Song song đó, hệ thống kết cấu hạ tầng tiếp tục được đầu tư mở rộng. Toàn tỉnh hiện có hơn 1.800 km đường xã và trên 16.000 km giao thông nông thôn, góp phần thúc đẩy liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển và tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế ven biển.

Phát triển kinh tế biển bền vững và bài toán nhân lực cho tương lai

Một trong những yêu cầu xuyên suốt được tỉnh xác định là phát triển kinh tế biển phải đi đôi với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo đó, Cà Mau tiếp tục duy trì hiệu quả khu bảo tồn biển rộng khoảng 27.000 ha; tăng cường quan trắc môi trường, kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn. Các giải pháp chống sạt lở bờ biển, ứng phó nước biển dâng cũng được triển khai đồng bộ nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

Nhờ đó, đời sống người dân từng bước được nâng lên. Thu nhập bình quân đầu người của tỉnh tăng từ 34,36 triệu đồng năm 2018 lên khoảng 65,4 triệu đồng vào năm 2025. Quốc phòng – an ninh trên biển tiếp tục được giữ vững; công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) được tăng cường.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển kinh tế biển của Cà Mau vẫn còn không ít khó khăn, thách thức. Hạ tầng logistics ven biển chưa đồng bộ; thu hút đầu tư vào các khu kinh tế ven biển còn chậm; tình trạng sạt lở bờ biển và tác động của biến đổi khí hậu tiếp tục diễn biến phức tạp.

Đáng chú ý, nguồn nhân lực đang được xem là “điểm nghẽn” lớn nhất trong tiến trình phát triển kinh tế biển hiện đại của địa phương.

Theo đánh giá của ngành giáo dục địa phương, lực lượng lao động trong các ngành kinh tế biển hiện nay chủ yếu vẫn là lao động phổ thông, đào tạo theo hình thức truyền nghề; tỷ lệ lao động qua đào tạo kỹ thuật còn thấp. Khả năng tiếp cận công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế của nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Tiến sĩ Lê Hoàng Dự - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau cho rằng, công tác quy hoạch nhân lực hiện nay chưa gắn chặt với định hướng phát triển kinh tế biển. Hoạt động dự báo nhu cầu lao động còn thiếu tính khoa học; tỉnh chưa xây dựng được “bản đồ nhu cầu nhân lực” theo chuỗi giá trị kinh tế biển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Trong khi đó, nhiều ngành đào tạo trọng điểm phục vụ kinh tế biển như nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, logistics biển, năng lượng tái tạo, kỹ thuật môi trường biển hay du lịch sinh thái biển vẫn chưa được đầu tư tương xứng.

Theo quan điểm của ngành giáo dục địa phương, giáo dục không thể chỉ “chạy theo” nhu cầu lao động, mà cần đóng vai trò dẫn dắt, chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.

Tỉnh xác định phải chuyển mạnh tư duy từ “đào tạo những gì mình có” sang “đào tạo những gì nền kinh tế cần”, lấy nhu cầu phát triển kinh tế biển làm trung tâm trong xây dựng quy hoạch đào tạo.

Từ định hướng đó, nhiều giải pháp chiến lược đã được đề xuất như xây dựng hệ thống dữ liệu và dự báo nhân lực kinh tế biển; phát triển đội ngũ giáo viên, giảng viên theo hướng đa năng, giàu thực tiễn; đổi mới chương trình đào tạo gắn với STEM, công nghệ biển và năng lượng tái tạo; đẩy mạnh phân luồng học sinh sau THCS; mở rộng mô hình đào tạo theo “đơn đặt hàng” doanh nghiệp; xây dựng hệ sinh thái liên kết “Nhà trường – Doanh nghiệp – Nhà nước”; đồng thời tăng tốc chuyển đổi số trong giáo dục và quản trị đào tạo.

Một nội dung đáng chú ý là đề xuất xây dựng mô hình “giảng viên kép” – vừa giảng dạy, vừa tham gia hoạt động thực tiễn tại doanh nghiệp – nhằm rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Theo Tiến sĩ Lê Hoàng Dự, quy hoạch nguồn nhân lực không đơn thuần là nhiệm vụ hành chính, mà là bài toán chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh và tương lai phát triển của địa phương.

Hướng tới trung tâm kinh tế biển của vùng ĐBSCL

Trên cơ sở đánh giá tiềm năng và thực trạng, Cà Mau đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân từ 10% trở lên; các ngành kinh tế biển đóng góp khoảng 40% – 45% tổng thu ngân sách tỉnh; GRDP bình quân đầu người đạt trên 6.000 USD.

Xa hơn, đến năm 2045, địa phương hướng tới trở thành tỉnh phát triển mạnh về kinh tế biển của vùng Đồng bằng sông Cửu Long với các ngành kinh tế biển hiện đại, tăng trưởng xanh, bền vững và có sức cạnh tranh cao.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh xác định ưu tiên đầu tư hạ tầng ven biển, đặc biệt là dự án Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai; phát triển mạnh điện gió ngoài khơi; thúc đẩy logistics biển và du lịch sinh thái chất lượng cao.

Song song với đầu tư hạ tầng và thu hút nguồn lực xã hội, chiến lược xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là yếu tố then chốt quyết định thành công của toàn bộ chiến lược phát triển kinh tế biển.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau, bài toán phát triển trong giai đoạn mới không chỉ nằm ở quy hoạch hạ tầng hay thu hút đầu tư, mà còn phụ thuộc vào khả năng chuẩn bị nguồn nhân lực đủ trình độ để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế biển hiện đại.

Điều đó đòi hỏi phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị hiện đại; từ đào tạo theo khả năng sang đào tạo theo nhu cầu; từ tư duy nhiệm kỳ sang tư duy chiến lược dài hạn.

Trong hành trình hướng ra biển lớn, Cà Mau đang đứng trước cơ hội lịch sử để chuyển mình mạnh mẽ. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, điều kiện tiên quyết vẫn là xây dựng được nền tảng nhân lực đủ mạnh, đủ tầm và đủ khả năng thích ứng với yêu cầu của thời đại kinh tế xanh, kinh tế số và hội nhập quốc tế.