Bộ Công an đề xuất tăng chế tài với thực phẩm kém chất lượng, mức cao nhất 12 năm tù

Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào tháng 8. Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung Điều 193a quy định về tội sản xuất, buôn bán lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm và thức ăn dùng để chăn nuôi vi phạm quy định về chất lượng.

Khắc phục khoảng trống trong quy định hiện hành

Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, Điều 193 chỉ quy định tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm. Tuy nhiên, thực tiễn thời gian qua cho thấy nhiều sản phẩm không phải hàng giả hoàn toàn nhưng có chất lượng thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn đã công bố, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Những trường hợp này chưa có tội danh riêng để xử lý, dẫn đến việc phải áp dụng chung quy định về hàng giả hoặc xử lý bằng chế tài hành chính, trong khi mức độ nguy hiểm của từng hành vi rất khác nhau.

Để khắc phục bất cập này, dự thảo đề xuất bổ sung Điều 193a, tách riêng hành vi sản xuất, buôn bán thực phẩm vi phạm quy định về chất lượng thành một tội danh độc lập, qua đó phân hóa trách nhiệm hình sự phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm.

Theo dự thảo, người được phép sản xuất, kinh doanh nhưng biết rõ sản phẩm có hàm lượng chất chính, định lượng chất dinh dưỡng hoặc đặc tính kỹ thuật chỉ đạt 70% trở xuống so với tiêu chuẩn công bố hoặc thông tin ghi trên nhãn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

Mức án cao nhất đề xuất lên tới 12 năm tù

Dự thảo quy định người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50-200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 1-3 năm nếu hàng hóa vi phạm có giá trị từ 60 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc thuộc các trường hợp gây thiệt hại, thu lợi bất chính theo quy định.

Khung hình phạt 3-7 năm tù được áp dụng đối với các hành vi có tổ chức, mang tính chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, buôn bán qua biên giới, sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc nền tảng thương mại điện tử để phạm tội; đồng thời áp dụng khi giá trị hàng hóa, số tiền thu lợi hoặc thiệt hại ở mức cao hơn.

Đáng chú ý, người phạm tội có thể bị phạt 7-12 năm tù nếu giá trị hàng hóa từ 1 tỷ đồng trở lên, thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng, làm chết từ hai người, gây thương tích nghiêm trọng cho nhiều người hoặc gây thiệt hại tài sản từ 3 tỷ đồng trở lên. Trường hợp lợi dụng nền tảng thương mại điện tử có từ 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên trở lên để thực hiện hành vi phạm tội cũng thuộc khung hình phạt này.

Ngoài hình phạt chính, cá nhân vi phạm còn có thể bị phạt bổ sung từ 40-100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề từ 1-5 năm và bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt được đề xuất từ 2-18 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Bảo đảm công bằng trong xử lý hình sự

Theo luật sư Đặng Văn Cường (Đoàn Luật sư Hà Nội), việc bổ sung Điều 193a là cần thiết bởi quy định hiện hành chưa phân biệt rõ giữa hành vi sản xuất hàng giả hoàn toàn với hành vi sản xuất hàng hóa chỉ không đạt chất lượng theo tiêu chuẩn công bố.

Trong thực tế, có sản phẩm hoàn toàn không có giá trị sử dụng, nhưng cũng có sản phẩm vẫn có công dụng nhất định, chỉ đạt khoảng 60-70% chất lượng so với công bố. Việc áp dụng cùng một tội danh đối với các hành vi này chưa phản ánh đúng mức độ nguy hiểm và chưa bảo đảm nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự.

Nếu được Quốc hội thông qua, quy định mới được kỳ vọng sẽ hoàn thiện hành lang pháp lý trong đấu tranh với thực phẩm kém chất lượng, tăng tính răn đe đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm, đồng thời góp phần bảo vệ quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng trong bối cảnh tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng diễn biến ngày càng phức tạp.