Vụ án Công ty CP mía đường Hòa Bình: Vì sao cam kết bảo lãnh của nhà nước vô hiệu?

Một chữ “nếu” xót xa

Trong những bài báo trước đây, Báo Pháp luật Việt Nam đã phân tích rõ về quan hệ tín dụng giữa bên cho vay là Agribank chi nhánh Hòa Bình và bên vay là Công ty mía đường Hòa Bình.

Bên giữ quyền công tố là VKSND tỉnh Phú Thọ đã chính thức quyết định truy tố 06 cán bộ Agribank Chi nhánh Hòa Bình ra trước Toà án, để xét xử về những hành vi liên quan đến các Hợp đồng tín dụng được ký kết giữa Agribank chi nhánh Hoà Bình với Công ty Cổ Phần Mía Đường Hoà Bình, xảy ra vào thời gian năm 2017, nhưng liên quan đến dư nợ năm 1995.

Theo đó, VKSND tỉnh Phú Thọ đã cáo buộc 06 cán bộ nêu trên trong quá trình thực hiện các Hợp đồng tín dụng đã có hành vi vi phạm Khoản 3, Khoản 4 điều 7 Thông tư 39/2016/TT-NHNH ngày 30/12/2016 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, gây thiệt hại 40.160.307.716 đồng (do Công ty Mía Đường Hoà Bình không trả được nợ) nên đã phạm tội: “Vi phạm qui định về hoạt động Ngân hàng, hoạt động khác liên quan đến hoạt động Ngân Hàng” theo Điểm a Khoản 4 Điều 206 Bộ luật Hình sự 2015.

Tại trang 5 của Cáo trạng ghi rõ: “Tại thời điểm phát hiện tội phạm, Công ty mía đường Hòa Bình còn 05 khoản vay chưa thanh toán, còn dư nợ gốc và lãi gồm khoản vay 59.127.612.507 đồng vay đặt cọc mua máy móc thiết bị và 04 khoản vay”.

Như vậy, căn cứ vào Cáo trạng thì vấn đề mang tính logic ở đây là nếu Công ty Mía Đường trả được khoản nợ 59,6 tỷ thì không có thiệt hại và không có tội phạm xảy ra.

Như vậy, vấn đề đầu tiên đặt ra ở đây là người gây ra thiệt hại chính là Công ty Mía Đường chứ không thể là các lãnh đạo, cán bộ của Agribank chi nhánh Hòa Bình là người gây ra thiệt hại.

Từ khi nào, khách hàng không trả được nợ thì người cho vay phạm tội còn khách hàng, tức là pháp nhân Công ty mía đường Hòa Bình, vô can?

Cũng cần nhắc lại là cho đến trước ngày 5/8/2005, Công ty Mía Đường Hòa Bình là Doanh nghiệp Nhà nước, chủ sở hữu là UBND tỉnh Hoà Bình.

Tại thời điểm ngày 13/9/1996, dư nợ của Công ty đối với Agribank Việt Nam là 6.220.000 USD. Khoản nợ này được bảo lãnh theo Giấy bảo lãnh của Chủ tịch UBND tỉnh Hoà Bình ký ngày 21/9/1995 và Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp ký ngày 25/9/1995 (gọi tắt là Bảo lãnh Nhà nước), với nội dung “Chúng tôi xin chịu trách nhiệm trả nợ thay nếu đến hạn bên vay không trả được các khoản nợ…”.

Ngày 12/1/2022 Agribank Việt Nam đã có Văn bản 228/NHNo-PC gửi CQĐT, trong đó thể hiện Giấy bảo lãnh của Chủ tịch UBND tỉnh Hoà Bình ký ngày 21/9/1995 và Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp ký ngày 25/9/1995 vẫn còn hiệu lực; Các giao dịch năm 2005 (HĐTD và HĐTC, HĐCC) không thay đổi tài sản đảm bảo.

Tiếp sau đó là văn bản số 8490/NHNo-PC ngày 26/6/2024, (chỉ 2 ngày trước khi nhóm lãnh đạo, cán bộ của Agribank chi nhánh Hòa Bình bị bắt tạm giam), do lãnh đạo Agribank Việt Nam ký với nội dung nêu rõ: “Khi Công ty cổ phần mía đường Hòa Bình không thực hiện hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ khoản vay xây dựng nhà máy mía đường Hòa Bình thì Agribank có quyền yêu cầu UBND tỉnh Hòa Bình thực hiện nghĩa vụ theo Hợp đồng bảo lãnh số 75/NH-TD ngày 11/11/1995 và Hợp đồng sửa đổi bổ sung số 95/NHNO-TD.”

Như vậy, có thể khẳng định, nếu UBND tỉnh Hòa Bình thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh của mình (trả nợ Agribank Việt Nam số tiền 6.220.000 USD - PV) thì 06 cán bộ Agribank Chi nhánh Hòa Bình (CQĐT xác định 6 cán bộ không tư lợi), đã không rơi vào vòng lao lý. Một chữ “nếu” đã mang theo 6 cán bộ cùng gia đình mình rơi vào vực thẳm đau đớn và đầy xót xa.

Vì sao cam kết bảo lãnh của nhà nước vô hiệu?

Đã bước sang tháng thứ 17 kể từ khi 06 cán bộ Agribank Chi nhánh Hòa Bình bị tạm giam, bản thân họ, gia đình và các Luật sư vẫn không thể hiểu nổi tại sao Giấy Bảo lãnh của Chủ tịch UBND tỉnh Hoà Bình ký ngày 21/9/1995 và Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp ký ngày 25/9/1995 (gọi tắt là Bảo lãnh Nhà nước), với nội dung “Chúng tôi xin chịu trách nhiệm trả nợ thay nếu đến hạn bên vay không trả được các khoản nợ…” lại bị các cơ quan tố tụng coi là vô hiệu?

Căn cứ Kết luận Điều tra (KLĐT) và Cáo trạng, có thể thấy Cơ quan điều tra (CQĐT) đã nhận định Bảo lãnh Nhà nước này vô hiệu khi xác định “Có căn cứ xác định biện pháp bảo đảm tiền vay là “bảo lãnh bằng tài sản”…và trích dẫn khoản 2 Điều 371 BLDS 1995 “2- Người bảo lãnh không phải thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh trong trường hợp người nhận bảo lãnh có thể bù trừ nghĩa vụ với người được bảo lãnh”.

Theo Tiến sĩ, Luật sư Hoàng Anh Tuấn (Đoàn Luật sư Tp Hà Nội) thì CQĐT có dấu hiệu vận dụng sai quy định của pháp luật vì trường hợp này, Agribank Việt Nam và Công ty Cổ Phần Mía Đường Hoà Bình không đủ điều kiện bù trừ.

Điều 386 BLDS 1995 quy định rõ về việc bù trừ nghĩa vụ như sau: Chấm dứt nghĩa vụ dân sự do bù trừ nghĩa vụ “1- Trong trường hợp hai người cùng có nghĩa vụ về tài sản cùng loại đối với nhau, thì khi cùng đến hạn họ không phải thực hiện nghĩa vụ đối với nhau và nghĩa vụ được xem là chấm dứt, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”.

“Pháp luật qui định rõ và thực tế Agribank Việt Nam và Công ty Cổ Phần Mía Đường Hoà Bình không cùng có nghĩa vụ về tài sản cùng loại đối với nhau.

Mặc dù CQĐT xác định bù trừ nghĩa vụ theo khoản vay 1995 của Mía Đường đối với Agribank Hoà Bình nhưng thực tế không có nghĩa vụ nào được bù trừ để chấm dứt một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ”, Tiến sĩ, Luật sư Hoàng Anh Tuấn nêu rõ quan điểm.

Bên cạnh đó, xin được nhắc lại, trong suốt thời gian qua, Agribank Việt Nam đã gửi nhiều văn bản đến các cơ quan tố tụng như văn bản 228/NHNo-PC, văn bản số 8490/NHNo-PC ngày 26/6/2024 … đều thể hiện Giấy bảo lãnh của Chủ tịch UBND tỉnh Hoà Bình ký ngày 21/9/1995 và Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp ký ngày 25/9/1995 vẫn còn hiệu lực; Các giao dịch năm 2005 (HĐTD và HĐTC, HĐCC) không thay đổi tài sản đảm bảo.

Không chỉ dừng lại quan điểm trên, Agribank Việt Nam còn khẳng định, Agribank có quyền yêu cầu UBND tỉnh Hòa Bình thực hiện nghĩa vụ theo Hợp đồng bảo lãnh số 75/NH-TD ngày 11/11/1995 và Hợp đồng sửa đổi bổ sung số 95/NHNO-TD.

Điều 85 Bộ Luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định khi điều tra, truy tố và xét xử vụ án hình sự, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chứng minh: Có hành vi phạm tội xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và những tình tiết khác của hành vi phạm tội; Ai là người thực hiện hành vi phạm tội; có lỗi hay không có lỗi, do cố ý hay vô ý; có năng lực trách nhiệm hình sự hay không; mục đích, động cơ phạm tội; Tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra…

Có thể nói, nếu các yếu tố trên được chứng minh một cách đầy đủ và hợp pháp thì người đó có thể bị coi là có tội. Ngược lại, nếu có bất kỳ yếu tố nào còn thiếu, hoặc chứng minh được sự vô tội của người bị buộc tội, thì không thể xác định họ có tội.

Phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ án hình xảy ra tại Công ty cổ phần mía đường Hòa Bình chưa thể đưa ra xét xử sau hai lần hoãn với những lý do khác nhau.

Tuy nhiên, sau 17 tháng bị tạm giam phục vụ điều tra, các bị cáo và gia đình của họ vẫn vững một niềm tin vào công lý, vào TAND tỉnh Phú Thọ sẽ “Phụng công – Thủ Pháp – Chí công - Vô tư” trong phiên xét xử sắp tới.