Vạch rõ ranh giới trách nhiệm giữa Y tế và Nông nghiệp trong quản lý thực phẩm

Chiều 24/10, thảo luận tại Tổ về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, sau khoảng 16 năm triển khai, việc sửa đổi luật là nhiệm vụ phức tạp bởi thực phẩm có nhiều chủng loại, liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong quá trình xây dựng dự thảo, Bộ Y tế đã tổ chức hơn 60 cuộc họp, lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương và tổ chức ngành hàng.

Mục tiêu xuyên suốt, theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan là “đặt sức khỏe người dân lên trên hết, trước hết”, đồng thời hài hòa lợi ích giữa người dân và doanh nghiệp.

Các quy định mới cần khắc phục khoảng trống trong thực tiễn quản lý và đáp ứng yêu cầu thương mại quốc tế, tránh gây ách tắc hoạt động xuất nhập khẩu thực phẩm.

Dự thảo tập trung vào những thay đổi lớn: quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi, cắt giảm thủ tục hành chính, số hóa thông tin, quản lý thực phẩm kinh doanh trên môi trường điện tử và xác định một cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về lĩnh vực này.

Một trong những điểm đáng chú ý là chuyển từ phương thức quản lý phân tán sang kiểm soát dựa trên dữ liệu và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, những doanh nghiệp chấp hành tốt quy định có thể được xem xét giảm tần suất kiểm tra, nhưng điều này chỉ khả thi khi cơ quan quản lý có hệ thống thông tin đầy đủ về hoạt động, vi phạm và việc thu hồi sản phẩm.

Việc đăng ký, công bố lại sản phẩm sau 5 năm cũng nhằm cập nhật thông tin, phục vụ hậu kiểm. Dự thảo hướng tới cơ chế đăng ký, gửi hồ sơ tự động, qua đó hình thành cơ sở dữ liệu hỗ trợ cơ quan chức năng giám sát và truy xuất nguồn gốc.

Khi được khai thác hiệu quả, dữ liệu không chỉ giúp phát hiện vi phạm mà còn hỗ trợ công khai thông tin cần thiết để người tiêu dùng nhận diện sản phẩm có nguy cơ mất an toàn.

Đáng chú ý, theo số liệu được Bộ trưởng Đào Hồng Lan dẫn lại từ ngành y tế và các nguồn quốc tế, ngộ độc thực phẩm có thể liên quan đến khoảng 200 loại bệnh khác nhau.

Nguy cơ mất an toàn có thể phát sinh ở bất kỳ khâu nào, từ chế biến, bảo quản, vận chuyển đến tiêu dùng.

Bộ trưởng dẫn ví dụ, thực phẩm được sản xuất bảo đảm tiêu chuẩn nhưng nếu bảo quản không đúng cách, nhất là trong thời tiết nóng, vẫn có thể gây ngộ độc.

Vì vậy, việc quản lý an toàn thực phẩm cần được thực hiện xuyên suốt từ sản xuất đến tiêu dùng, phù hợp với đặc điểm của từng loại thực phẩm.

Liên quan đến đấu tranh chống hàng giả, Bộ trưởng đề nghị cân nhắc thận trọng quy định xác định hàng giả khi hàm lượng sản phẩm không đạt 70% mức công bố.

Theo bà, cần xem xét nguyên nhân suy giảm chất lượng, bao gồm điều kiện bảo quản, vận chuyển và lưu trữ, để phân định rõ trách nhiệm.

Một số sản phẩm, trong đó có thực phẩm chức năng, có thể biến chất sau khi sản xuất nếu không được bảo quản đúng quy định.

Do đó, cần tránh việc quy kết hành vi sản xuất hàng giả khi sản phẩm ban đầu đạt tiêu chuẩn nhưng chất lượng suy giảm ở các khâu tiếp theo.

Về tổ chức quản lý, trước đây, trách nhiệm an toàn thực phẩm được phân chia theo ngành hàng: Bộ Y tế quản lý 6 trong tổng số 33 nhóm, Bộ Công Thương quản lý 8 nhóm, còn Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý 19 nhóm.

Theo định hướng mới, Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý nhà nước thống nhất về an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa ngành y tế tiếp quản toàn bộ hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Bộ trưởng phân tích, cần phân định rõ trách nhiệm quản lý sản xuất ban đầu với trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm.

Chẳng hạn, ngành nông nghiệp quản lý việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật; trong khi yêu cầu về ngưỡng tồn dư và tác động đến sức khỏe con người phải được kiểm soát trong toàn bộ chuỗi an toàn thực phẩm.

Để mô hình mới vận hành hiệu quả, cần cơ chế phối hợp liên ngành, đủ nhân lực chuyên môn từ cơ sở đến các cấp quản lý, cùng hệ thống thiết bị, hạ tầng và năng lực kiểm nghiệm đáp ứng yêu cầu.

Việc giám sát cũng cần sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và người dân để kịp thời phát hiện vi phạm.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh không thể chỉ dựa vào một cơ quan hay riêng ngành y tế để giải quyết toàn bộ vấn đề an toàn thực phẩm.

Hiệu quả quản lý phụ thuộc vào sự phối hợp thực chất giữa các bộ, ngành, địa phương và khả năng chia sẻ dữ liệu.

Bộ Y tế sẽ rà soát các Điều 15, Điều 19 cùng những quy định liên quan đến trách nhiệm chia sẻ thông tin giữa các cơ quan. Khi phát hiện thực phẩm không an toàn, cơ quan chức năng cần truy xuất được toàn bộ quá trình, từ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đến các khâu sản xuất, bảo quản, vận chuyển, qua đó xác định nguyên nhân và trách nhiệm của từng chủ thể.

Dự thảo luật đang tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện để trình Quốc hội. Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết Bộ Y tế sẽ tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu, đồng thời thận trọng rà soát các quy định trong bối cảnh Bộ Chính trị đã quyết định giao Bộ Y tế là cơ quan quản lý thống nhất về an toàn thực phẩm.