Từ Hầm Hô đến chiến thắng Ngọc Hồi-Đống Đa: Dòng chảy thiên nhiên và hào khí Tây Sơn
Theo nhiều tư liệu địa phương, tên gọi “Hầm Hô” có thể bắt nguồn từ âm thanh nước đổ qua hầm đá sâu, tạo tiếng “hô” vang dội giữa rừng.
Giữa miền đất võ Tây Sơn (Gia Lai ngày nay), có một dòng suối len qua đá núi, chảy giữa đại ngàn xanh thẳm. Người dân gọi nơi ấy là Hầm Hô - thắng cảnh nổi tiếng không chỉ bởi vẻ đẹp hoang sơ mà còn bởi chiều sâu lịch sử gắn với phong trào Tây Sơn lẫy lừng cuối thế kỷ XVIII.
Tuyệt tác thiên nhiên giữa đại ngàn, đến dấu ấn đậm nét của phong trào Tây Sơn
Cách Bảo tàng Quang Trung khoảng 9 km, Hầm Hô là đoạn sông Kút (thượng nguồn sông Côn) dài hơn 10 km uốn lượn qua rừng già. Lòng suối ken dày đá tảng với đủ hình thù kỳ lạ: khối xếp tầng như bàn cờ thiên tạo, khối dựng đứng như thành lũy, có tảng lại phẳng lì như mặt bàn khổng lồ.
Hai bên bờ, đá núi tạo nên khung cảnh tựa bức tranh thủy mặc. Những địa danh dân dã như đá Bàn Cờ, đá Chùm, thác Cá Bay… gợi mở trí tưởng tượng phong phú. Mùa nắng, mặt nước trong xanh như dải lụa ngọc bích; mùa mưa, dòng thác tung bọt trắng xóa giữa âm vang núi rừng.
Theo nhiều tư liệu địa phương, tên gọi “Hầm Hô” có thể bắt nguồn từ âm thanh nước đổ qua hầm đá sâu, tạo tiếng “hô” vang dội giữa rừng. Cũng có cách lý giải khác: cửa hầm với những khối đá chênh vênh như “hàm răng hô”, từ đó thành tên gọi mộc mạc, dễ nhớ.
Không chỉ là thắng cảnh, Hầm Hô còn là vùng đất in đậm dấu chân nghĩa quân Tây Sơn. Từ nơi đây, khí thế khởi nghĩa lan tỏa khắp miền Trung, góp phần làm nên chiến công hiển hách của người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ – sau này lên ngôi Hoàng đế Quang Trung.
Tương truyền, nhiều danh tướng như Võ Văn Dũng từng chọn vùng núi đá hiểm trở này làm nơi luyện binh. Nữ tướng Bùi Thị Xuân cũng đưa đội tượng binh về huấn luyện voi chiến giữa đại ngàn, chuẩn bị cho những trận đánh quyết liệt.
Từ những căn cứ miền thượng nguồn ấy, nghĩa quân đã tiến về Bắc Hà, làm nên chiến thắng lẫy lừng mùa xuân Kỷ Dậu 1789 tại Ngọc Hồi–Đống Đa, đánh tan 29 vạn quân Thanh, bảo vệ nền độc lập dân tộc.
Không gian văn hóa – tâm linh, Điểm đến sinh thái – lịch sử hấp dẫn
Ngay cổng khu du lịch hiện nay là Dinh Tiền Hiền, nơi thờ các bậc tiền nhân khai khẩn đất đai, gắn với truyền thuyết hỗ trợ nghĩa quân Tây Sơn. Hằng năm, vào ngày 20 tháng Giêng âm lịch, người dân địa phương tổ chức lễ giỗ trang trọng, tái hiện nghi thức cổ truyền với rước hương án, tế lễ, nhạc lễ dân gian.
Sau thời Tây Sơn, Hầm Hô tiếp tục trở thành căn cứ của phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX do Mai Xuân Thưởng lãnh đạo. Những lớp trầm tích lịch sử ấy khiến mỗi phiến đá, mỗi dòng nước nơi đây đều như mang hơi thở của quá khứ.
Được công nhận là thắng cảnh cấp tỉnh từ năm 1995, khu du lịch sinh thái Hầm Hô hiện có diện tích hơn 90 ha, trong đó một phần dành bảo tồn di tích lịch sử. Du khách đến đây có thể chèo thuyền trên dòng nước trong vắt, khám phá hệ sinh thái rừng, kết hợp tham quan các điểm di tích Tây Sơn lân cận.
Hành trình về Hầm Hô hôm nay không chỉ là chuyến du ngoạn giữa thiên nhiên kỳ thú. Đó còn là cuộc trở về với nguồn cội hào hùng – nơi từ núi rừng thâm u đã bừng lên ngọn lửa nghĩa khí, góp phần làm nên một trong những chiến thắng vang dội nhất trong lịch sử dân tộc.
Từ Hầm Hô đến Ngọc Hồi – Đống Đa là hành trình của nước chảy thành sông, của ý chí hội tụ thành sức mạnh. Giữa tiếng suối ngàn và sắc xanh đại ngàn, hào khí Tây Sơn dường như vẫn còn vang vọng.
