Với các doanh nghiệp FDI có hợp đồng sản xuất linh kiện điện tử cho thuốc lá nung nóng xuất khẩu trên toàn cầu, gánh nặng lại thêm gấp đôi, do tác động từ Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ 1/1/2025.
Phân biệt các sản phẩm thuốc lá mới để tháo gỡ khó khăn
Khác với thuốc lá truyền thống dùng bật lửa để đốt điếu thuốc, các sản phẩm thuốc lá nung nóng, thuốc lá điện tử sẽ sử dụng thiết bị điện tử để làm nóng điếu thuốc hoặc hóa hơi dung dịch.
Tại một hội thảo ở Hà Nội đầu tháng 4 vừa qua, ông Phan Quốc Đông, Phó Chi cục trưởng Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan cho biết: Trước lệnh cấm, có 8 doanh nghiệp đã được cấp giấy phép sản xuất thuốc lá mới để xuất khẩu. Hiện đang còn 214 triệu sản phẩm tồn kho.
Do đó, các doanh nghiệp FDI trên đang “cầu cứu” Chính phủ có giải pháp cho hoạt động sản xuất kinh doanh mà họ đã đầu tư tại Việt Nam.
Đặc biệt, ông Nguyễn Chí Nhân, Tổng Thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cũng thông tin, Công ty Thuốc lá Thăng Long (thuộc Tổng công ty Thuốc lá Vinataba) đã có hợp đồng với đối tác nước ngoài về sản xuất thuốc lá nung nóng để xuất khẩu. Trước năm 2025, Công ty đã nhập máy móc, thiết bị, nguyên liệu với tổng đầu tư khoảng 15-17 triệu euro để sẵn sàng cho sản xuất. Do tạm dừng hợp đồng nên Công ty đang đứng trước rủi ro pháp lý vì gây thiệt hại lớn cho đối tác.
Ông Lê Đại Hải, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp nêu quan điểm, việc thực thi lệnh cấm vẫn đối diện nhiều thách thức, cần có thêm các văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn từ các Bộ, ngành.
Theo ông Hải, trước hết cần làm rõ định nghĩa, khái niệm và phân biệt giữa “thuốc lá điện tử” và “thuốc lá nung nóng”, bởi thuốc lá nung nóng không phải là thuốc lá điện tử, tránh gây khó khăn cho các cơ quan trong việc nhận diện tác hại của từng loại và áp dụng quy định phù hợp.
 |
| Ông Lê Đại Hải. |
“Thuốc lá nung nóng cũng là điếu thuốc, nhưng thay vì dùng bật lửa để đốt thì sử dụng thiết bị để làm nóng điếu thuốc. Sau khi hút hết, điếu thuốc lá nung nóng vẫn còn nguyên, không bị cháy thành tro như thuốc lá truyền thống. Còn thuốc lá điện tử gồm lọ dung dịch được lắp vào thiết bị để hóa hơi”, ông Hải giải thích.
Hiện Bộ Tư pháp đã có Báo cáo số thẩm định số 68/BCTĐ-BTP về dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 117/2020/NĐ-CP, trong đó có quy định về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Báo cáo thẩm định nhấn mạnh sự cần thiết phải sửa đổi khái niệm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các văn bản luật và hướng dẫn thi hành (như Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và Nghị định số 67/2013/NĐ-CP)
Cần có giải pháp gỡ vướng cho các doanh nghiệp FDI trong ngành
Mức thuế quan cao sẽ làm suy giảm lợi thế về chi phí sản xuất thấp của Việt Nam - vốn được xem là lợi thế thu hút nguồn vốn FDI của Việt Nam. Không chỉ nguồn vốn FDI, điều này tác động đến cả doanh nghiệp trong nước có nguy cơ tổn thất từ các khoản đền bù hợp đồng, nguy cơ mất lao động việc làm, ngân sách địa phương giảm.
Trong thời gian qua, lãnh đạo các tỉnh Bắc Ninh, Vĩnh Phúc đã kiến nghị Quốc hội và Chính phủ sớm có giải pháp để tháo gỡ khó khăn cho các tập đoàn đầu tư nước ngoài về hoạt động sản xuất, kinh doanh các sản phẩm thuốc lá mới tại đây.
Việt Nam đang ở giai đoạn 90 ngày để thỏa thuận phương án thuế đối ứng với Mỹ. Đây là “khoảng lặng vàng” cần được tận dụng triệt để nhằm đàm phán thương mại, làm rõ những vấn đề phía Mỹ quan tâm, tái định vị quan hệ song phương trên cơ sở hợp tác bền vững.
Hiện trên thế giới, các sản phẩm này đang thay thế cho thuốc lá truyền thống. Nhiều quốc gia trong khu vực như Malaysia, Indonesia, Philippines có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp trong lĩnh vực này như ưu đãi thuế quan, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt thấp hơn so với thuốc lá truyền thống và phát triển thành một trong những ngành hàng chủ lực.
Tại Mỹ, vào năm 2019, Tổng thống Donald Trump đã khẳng định thuốc lá không khói là một ngành công nghiệp cần được bảo vệ. Cuối năm 2024, ông một lần nữa cho rằng cần “giải cứu” vape (thuốc lá điện tử).
 |
Tổng thống Donald Trump nêu quan điểm về các sản phẩm thuốc lá mới. (Ảnh: Newsweek) |
Nhiều chuyên gia nhận định, động thái này có thể thúc đẩy Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) Hoa Kỳ trong việc rút ngắn hoặc đơn giản hóa các thủ tục thẩm định và cấp phép kinh doanh cho các sản phẩm này, để vừa cung cấp đủ sản phẩm hợp pháp đáp ứng nhu cầu của người dùng, vừa thu hẹp thị trường chợ đen.
FDA hiện vẫn duy trì cơ chế hậu kiểm nghiêm ngặt khi yêu cầu các nhà sản xuất minh bạch các hoạt động thương mại. FDA cũng tăng cường giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm, buộc các đơn vị sản xuất, phân phối và bán lẻ phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu không tuân thủ quy định.
Song song đó, Mỹ cũng đẩy mạnh chiến lược giáo dục nhận thức nhằm ngăn giới trẻ tiếp cận mọi loại thuốc lá.
