Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nhưng không cản trở hoạt động dân sự

Sáng 8/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội - Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Tại Phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Dự án Luật góp phần hoàn thiện cơ chế pháp lý, thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam, chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn hành vi phổ biến vũ khí hạt nhân, hóa học, sinh học và phương tiện vận chuyển có liên quan, qua đó bảo vệ quốc phòng an ninh và môi trường hòa bình để phát triển đất nước.

Theo Đại biểu Nguyễn Thành Trung (Đoàn TP Hồ Chí Minh), trên thực tế, nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng, mà có thể ẩn trong các hoạt động hoàn toàn hợp pháp như mua bán hàng hóa, thanh toán, môi giới, chuyển giao công nghệ hay các dịch vụ kỹ thuật. Trong khi đó, cơ quan nhà nước không thể kiểm tra tất cả các giao dịch. Chính doanh nghiệp là chủ thể tiếp xúc đầu tiên với khách hàng, đối tác, hàng hóa công nghệ và mục đích sử dụng. Vì vậy, cần thiết thiết lập cơ chế để doanh nghiệp tự nhận diện, tự kiểm soát và phòng ngừa rủi ro ngay từ bên trong.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, Đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm hơn đến cơ chế hỗ trợ. Có thể xây dựng các biểu mẫu đơn giản, công cụ tra cứu điện tử, tài liệu hướng dẫn và tổ chức tập huấn, không nên đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải thuê tư vấn, mua phần mềm hay thuê tổ chức bên ngoài chứng nhận mới được coi là đáp ứng yêu cầu.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP Hải Phòng) lại cho rằng, có những hàng hóa, thiết bị, phần mềm hoặc công nghệ bản thân hoàn toàn hợp pháp và được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu, sản xuất, y tế, công nghiệp, nhưng trong những điều kiện nhất định lại có thể trở thành đối tượng bị lợi dụng. Do vậy, một doanh nghiệp hay cơ sở nghiên cứu nhiều khi không thiếu ý thức tuân thủ mà không đủ khả năng tự xác định chính xác ranh giới pháp lý của một giao dịch hoặc một công nghệ cụ thể. Từ đó, Đại biểu cho rằng, cần thiết kế cơ chế hỗ trợ tuân thủ theo hướng phòng ngừa vi phạm, chứ không chỉ phát hiện và xử lý vi phạm.

“Tôi đề nghị nghiên cứu thêm một cơ chế tham vấn trước. Khi tổ chức, doanh nghiệp hoặc cơ sở nghiên cứu có căn cứ cho rằng một hoạt động có thể liên quan đến đối tượng lưỡng dụng nhưng chưa xác định chắc chắn nghĩa vụ pháp lý, họ có thể chủ động đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn hoặc xác nhận phương thức xử lý”, Đại biểu đề xuất.

Đại biểu cũng đề nghị ngoài việc đào tạo, huấn luyện định kỳ, cần xây dựng mạng lưới chuyên gia hỗ trợ liên ngành, có cơ chế tham vấn nhanh cho lực lượng tại cửa khẩu, cảng biển, cảng hàng không, trung tâm logistics hoặc địa bàn trọng điểm khi gặp tình huống chưa thể kết luận. Một đạo luật phòng ngừa tốt không chỉ làm cho người vi phạm sợ chế tài, mà phải làm cho người muốn tuân thủ biết rõ mình cần làm gì. Do đó, cần quan tâm hơn đến năng lực thực thi ở cấp trực tiếp xử lý tình huống.

Thay mặt Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã dành thời gian nghiên cứu kỹ hồ sơ dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, sâu sắc, trách nhiệm tại tổ và hội trường.

Đại tướng Phan Văn Giang nêu rõ, trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ, Bộ Quốc phòng, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng Báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình, đồng thời rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo Luật. Các ý kiến tại hội trường tiếp tục là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chặt chẽ, khả thi, đáp ứng với yêu cầu thực tiễn.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cũng cho biết, quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật sẽ quán triệt nhất quán 3 yêu cầu:

Một là, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Hai là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp.

Ba là, quy định rõ ngay trong Luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp, không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi của luật định.

Minh Hòa