Nhìn từ vụ cô giáo bị nam sinh hành hung: Cần trả quyền uy "chính đáng" của người thầy

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và Lệnh tạm giam đối với L.H.V về tội “Cố ý gây thương tích”, quy định tại khoản 2 Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Trước đó, ngày 19/10, do không hoàn thành bài tập về nhà, L.H.V. , học sinh lớp 12 trường THPT Mạc Đĩnh Chi cùng một số học sinh khác bị cô giáo L.T.H. phạt đứng góc lớp. L.H.V đã bực tức dùng tay đánh cô giáo L.T.H. , gây thương tích gãy xương cánh mũi phải.

Ngay trong ngày 19/10, Công an xã Nội Bài đã làm rõ vụ việc và ra Lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với L.H.V về hành vi “Cố ý gây thương tích”.

Vụ việc trên đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận, có nhiều ý kiến của các chuyên gia về những dấu hiệu tiêu cực nêu trên. Dưới góc độ tội phạm học, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, Chuyên gia tội phạm học, về góc độ nhìn nhận lại cơ chế kỷ luật học đường, tăng cường giáo dục nhân cách và trả lại quyền uy "chính đáng" cho người thầy.

Khi nắm đấm xuất hiện trên bục giảng

Theo ông Hiếu, vụ việc một nam sinh hành hung cô giáo ngay trong lớp học tại Hà Nội khiến dư luận bàng hoàng.

Hình ảnh người thầy bị tấn công tại chính nơi mình đang thực hiện nhiệm vụ giáo dục không chỉ gợi lên sự phẫn nộ mà còn đặt ra câu hỏi nhức nhối: Điều gì đang xảy ra với những chuẩn mực ứng xử trong nhà trường?.

Một học sinh có thể bất đồng với giáo viên, có thể không đồng tình với lời phê bình, thậm chí có quyền phản ánh những hành vi thiếu chuẩn mực của người dạy.

Nhưng không một lý do nào cho phép sử dụng nắm đấm để giải quyết bất đồng. Khi bạo lực xuất hiện trên bục giảng, vấn đề đã vượt khỏi phạm vi vi phạm nội quy thông thường, trực tiếp xâm phạm sự an toàn, nhân phẩm của con người và thách thức những giá trị căn bản của đạo học.

Không nên từ một vụ việc kết luận về sự xuống cấp đạo đức của cả thế hệ học sinh.

Tuy nhiên, cũng không thể chỉ xem đó là biểu hiện bồng bột nhất thời. Đằng sau một hành vi bạo lực có thể là sự tương tác phức tạp giữa đặc điểm tâm lý cá nhân, quá trình giáo dục, môi trường gia đình và những tác động xã hội.

Điều khiến tôi trăn trở không chỉ là việc một học sinh dám đánh cô giáo, mà là tại sao những giới hạn đạo đức, ý thức về hậu quả và khả năng tự kiểm soát lại không ngăn được hành vi ấy.

Nguyên nhân cụ thể của vụ việc phải được xác định bằng chứng cứ, nhưng từ góc độ phòng ngừa, câu hỏi này cần được đặt ra một cách nghiêm túc.

Trong truyền thống Việt Nam, người thầy không chỉ truyền đạt tri thức mà còn đảm nhận trách nhiệm giáo hóa con người.

Tôn sư trọng đạo vì thế không đơn thuần là sự kính trọng dành cho một nghề nghiệp, mà còn phản ánh thái độ của xã hội đối với tri thức, nhân cách và những giá trị làm nên nền tảng văn hóa.

Khi sự an toàn của người thầy ngay trong lớp học cũng có thể bị đe dọa, chúng ta cần nhìn lại không chỉ hành vi của học sinh mà cả những quan niệm, chính sách và phương thức giáo dục đang được thực hiện.

Dưới góc độ tâm lý học tội phạm, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu cho rằng: Hành vi bạo lực không phải lúc nào cũng hình thành từ một ý định gây hại có sẵn.

Trong nhiều trường hợp, nó phát sinh từ quá trình xung đột tâm lý, khi cảm xúc tiêu cực gia tăng, khả năng đánh giá hậu quả suy giảm và những cơ chế tự kiềm chế không phát huy được tác dụng.

Ở tuổi vị thành niên, nhu cầu khẳng định bản thân và bảo vệ lòng tự trọng thường phát triển mạnh, trong khi năng lực kiểm soát xung động vẫn đang hoàn thiện.

Khi bị nhắc nhở hoặc phê bình trước tập thể, một số học sinh có thể diễn giải tình huống thành sự xúc phạm, từ đó xuất hiện phản ứng chống đối. Nếu thiếu kỹ năng điều chỉnh cảm xúc, phản ứng ấy có nguy cơ chuyển thành hành vi tấn công.

Tuy nhiên, cùng một tình huống, phần lớn học sinh vẫn có thể kiềm chế và lựa chọn cách ứng xử phù hợp.

Sự khác biệt phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có hệ giá trị cá nhân, kinh nghiệm giải quyết xung đột và khả năng nhận thức về hậu quả.

Lý thuyết học tập xã hội của Albert Bandura cho thấy hành vi có thể được tiếp thu thông qua quan sát, bắt chước và củng cố.

Khi một người trẻ thường xuyên chứng kiến cách giải quyết mâu thuẫn bằng đe dọa, áp đặt hoặc vũ lực, nguy cơ hình thành những khuôn mẫu ứng xử hung hăng có thể gia tăng, nhất là khi hành vi ấy từng giúp họ đạt được mục đích.

Ở đây, cần đặc biệt chú ý đến mối quan hệ giữa kiểm soát bên trong và kiểm soát bên ngoài.

Kiểm soát bên trong là lương tâm, lòng tự trọng, khả năng tự chủ và ý thức trách nhiệm. Kiểm soát bên ngoài là những chuẩn mực, quy tắc, sự giám sát và các biện pháp xử lý của gia đình, nhà trường, xã hội.

Một nền giáo dục tốt phải hình thành được khả năng tự kiểm soát, đồng thời duy trì những giới hạn hành vi rõ ràng. Khi cả hai cơ chế này cùng suy yếu, nguy cơ xuất hiện hành vi lệch chuẩn có thể gia tăng.

"Từ kinh nghiệm nghiên cứu hành vi phạm tội, tôi cho rằng không thể phòng ngừa bạo lực chỉ bằng những lời khuyên đạo đức chung chung.

Người trẻ phải được rèn luyện khả năng chịu đựng thất vọng, chấp nhận lời phê bình, giải quyết bất đồng và nhận thức đầy đủ trách nhiệm đối với hành vi của mình", Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu nói.

Ông Hiếu cũng nhấn mạnh: "Bởi giáo dục nhân cách không chỉ là dạy học sinh biết điều gì đúng, mà còn phải giúp các em đủ bản lĩnh lựa chọn điều đúng ngay cả khi đang tức giận".

Học chữ giỏi, đã chắc biết làm người?

Trong truyền thống đạo học Việt Nam, việc học luôn gắn với tu dưỡng nhân cách.

Tinh thần tiên học lễ, hậu học văn không có nghĩa đặt lễ nghi lên trên tri thức, mà nhấn mạnh rằng tri thức chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng bởi con người có đạo đức và trách nhiệm.

Đáng tiếc, trong thực tiễn giáo dục, chúng ta có lúc quá chú trọng điểm số, thành tích, thi cử mà chưa dành sự quan tâm tương xứng cho việc hình thành năng lực tự chủ, ý thức kỷ luật và những phẩm chất làm nên nhân cách.

Một học sinh có thể đạt thành tích học tập xuất sắc nhưng vẫn thiếu kỹ năng ứng xử trước xung đột.

Một nhà trường có thể có nhiều giải thưởng nhưng chưa chắc đã xây dựng được môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh. Vì vậy, không thể đánh giá chất lượng giáo dục chỉ bằng những con số trong báo cáo thành tích.

Ở đây, cần bàn đến một quan niệm đang được nhắc đến khá nhiều trong đổi mới giáo dục: giáo dục khai phóng.

Về bản chất, giáo dục khai phóng hướng tới phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện, sự hiểu biết rộng và khả năng tự chủ của người học. Đó là những giá trị tiến bộ, cần được tiếp thu một cách khoa học. Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu đồng nhất khai phóng với việc giảm nhẹ kỷ luật, xem mọi sự ràng buộc là áp đặt hoặc tuyệt đối hóa quyền tự do cá nhân.

Tự do không đồng nghĩa với tùy tiện. Phản biện không đồng nghĩa với chống đối. Tôn trọng cá tính không có nghĩa dung túng cho hành vi xâm phạm người khác.

Giáo dục khai phóng đúng nghĩa phải giúp con người biết sử dụng tự do một cách có trách nhiệm. Người có tư duy độc lập càng phải có khả năng tự kiểm soát, tôn trọng sự khác biệt và chấp nhận những giới hạn cần thiết để bảo vệ quyền của cộng đồng.

Nếu chỉ nhấn mạnh quyền được bày tỏ mà không giáo dục nghĩa vụ lắng nghe, chỉ đề cao cá tính mà xem nhẹ kỷ luật, chỉ khuyến khích phản biện mà không rèn luyện văn hóa tranh luận, thì đó không phải khai phóng đích thực, mà là sự vận dụng phiến diện một triết lý giáo dục.

Tôi cho rằng Việt Nam cần tiếp thu những giá trị tiến bộ của giáo dục hiện đại, nhưng không thể đánh mất những nền tảng văn hóa đã được hun đúc qua nhiều thế hệ. Tôn sư trọng đạo, hiếu nghĩa, lòng tự trọng, tinh thần trách nhiệm và ý thức cộng đồng không phải những giá trị lỗi thời cần loại bỏ.

Đổi mới giáo dục không có nghĩa phủ định truyền thống. Đổi mới đúng đắn phải làm cho những giá trị tốt đẹp của truyền thống tiếp tục phát huy sức sống trong điều kiện xã hội hiện đại.

Kỷ luật học đường cần nghiêm minh và nhân văn

Một vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn là cơ chế kỷ luật học sinh hiện nay.

Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hiệu lực từ ngày 31/10/2025, quy định đối với học sinh ngoài bậc tiểu học ba biện pháp kỷ luật: nhắc nhở, phê bình và yêu cầu viết bản tự kiểm điểm. Các hình thức kỷ luật như cảnh cáo trước toàn trường hoặc buộc thôi học có thời hạn theo cơ chế trước đây không còn được duy trì trong danh mục này.

Tinh thần giáo dục nhân văn, hạn chế những biện pháp có nguy cơ gây tổn thương và tạo cơ hội cho học sinh sửa chữa sai lầm là cần thiết. Nhưng điều đáng bàn là liệu hệ thống biện pháp hiện nay đã đủ khả năng phân hóa và xử lý hiệu quả những hành vi vi phạm có tính chất, mức độ nguy hiểm rất khác nhau?

Một học sinh đi học muộn, một học sinh thường xuyên xúc phạm bạn bè, một học sinh đe dọa giáo viên và một học sinh thực hiện hành vi bạo lực nghiêm trọng rõ ràng không thể được nhìn nhận như những trường hợp tương đồng về nguy cơ và hậu quả.

Thông tư 19 có quy định phân loại mức độ vi phạm và các hoạt động hỗ trợ khắc phục hành vi. Tuy nhiên, các biện pháp kỷ luật chính thức vẫn tương đối hạn chế. Đặc biệt, cách phân loại mức độ vi phạm chủ yếu theo phạm vi ảnh hưởng đến cá nhân, nhóm lớp hoặc nhà trường đặt ra câu hỏi: Đã phản ánh đầy đủ tính chất nguy hiểm của những hành vi trực tiếp xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm người khác hay chưa?.

"Tôi cho rằng đây là điểm cần được nghiên cứu sửa đổi. Một hành vi bạo lực nghiêm trọng không thể được đánh giá chủ yếu qua phạm vi ảnh hưởng trong nhà trường, mà phải căn cứ vào tính chất hành vi, mức độ lỗi, hậu quả, nguy cơ tái diễn và yêu cầu bảo vệ người bị xâm hại", ông Hiếu bày tỏ quan điểm.

Cũng cần nói rõ, Thông tư 19 không loại trừ việc áp dụng pháp luật hành chính, hình sự hoặc các biện pháp bảo vệ khác khi có căn cứ. Vì vậy, không thể quy kết văn bản này là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến những vụ bạo lực học đường.

Cũng theo Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu: Tuy nhiên, xét riêng về cơ chế kỷ luật giáo dục, tôi cho rằng cần xem xét lại sự tương xứng giữa mức độ vi phạm và biện pháp xử lý. Nhân văn không có nghĩa là giảm nhẹ trách nhiệm trong mọi trường hợp. Một chính sách chỉ thực sự nhân văn khi vừa tạo cơ hội sửa chữa cho người vi phạm, vừa bảo vệ được người bị xâm hại và sự an toàn của cộng đồng học đường.

Từ đó, tôi đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tổng kết thực tiễn thi hành, đánh giá tác động và nghiên cứu sửa đổi Thông tư 19 theo hướng tăng khả năng phân hóa hành vi, bổ sung những biện pháp giáo dục, quản lý và can thiệp phù hợp đối với trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái diễn.

Những biện pháp ấy phải có căn cứ pháp lý, quy trình minh bạch, quyền giải trình, cơ chế giám sát và bảo đảm quyền học tập của người chưa thành niên. Không nên quay lại những hình thức kỷ luật mang tính bêu riếu, làm nhục hoặc đẩy học sinh ra khỏi môi trường giáo dục mà thiếu phương án hỗ trợ tiếp theo.

Điều cần khôi phục không phải sự hà khắc, mà là tính nghiêm minh và hiệu lực thực tế của kỷ luật học đường.

Trả quyền uy chính đáng của người thầy

Theo Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, trong ký ức nhiều thế hệ, cây roi mây từng gắn với hình ảnh người thầy nghiêm khắc. Tuy nhiên, không thể phủ nhận những tổn thương do đòn roi gây ra, giáo dục hiện đại phải kiên quyết loại bỏ mọi hình thức bạo lực thân thể.

Điều cần khôi phục không phải là đòn roi, mà là quyền uy sư phạm, tính nghiêm minh của kỷ luật và vị thế chính đáng của người thầy trong nhà trường.

“Trả lại roi mây cho người thầy”, theo cách diễn đạt của Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chính là khôi phục quyền được thực thi kỷ luật chính đáng, duy trì những giới hạn ứng xử và bảo đảm người thầy có đủ công cụ để thực hiện trách nhiệm giáo dục. Bởi một nền giáo dục không thể vận hành hiệu quả nếu giáo viên phải gánh vác trách nhiệm nhưng lại thiếu những điều kiện cần thiết để hoàn thành trách nhiệm ấy.

Thực tế, có những giáo viên e ngại khi xử lý học sinh vi phạm vì áp lực từ phụ huynh, mạng xã hội hoặc nguy cơ phát sinh tranh chấp. Những lo ngại này cần được khảo sát, đánh giá đầy đủ, bởi chúng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động quản lý lớp học.

Người thầy không thể nghiêm khắc đúng lúc, không đủ cơ sở để chấn chỉnh những hành vi sai trái, kỷ cương học đường sẽ khó được duy trì.

Theo chuyên gia, bảo vệ người thầy khi thực hiện đúng chức trách là yêu cầu không thể xem nhẹ. Những hành vi xúc phạm, đe dọa, hành hung giáo viên phải được xử lý kịp thời, nghiêm minh.

Song, sự bảo vệ ấy không đồng nghĩa với việc trao cho giáo viên quyền lực tuyệt đối và người thầy cũng phải chịu trách nhiệm nếu lạm dụng quyền hạn, xúc phạm hoặc gây tổn thương cho học sinh.

Quyền uy sư phạm đích thực phải được bảo đảm bằng pháp luật, được thực thi trên nền tảng tri thức, đạo đức, sự công tâm và trách nhiệm nghề nghiệp.

Muốn vậy, nhà trường cần có quy trình rõ ràng để xử lý các hành vi bạo lực, đe dọa bạo lực, cơ chế bảo vệ người bị xâm hại, phương án can thiệp tâm lý và quản lý học sinh có nguy cơ cao.

Đồng thời, trách nhiệm của hiệu trưởng, giáo viên chủ nhiệm, gia đình và cơ quan chức năng phải được xác định cụ thể trong từng khâu phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu cũng nhấn mạnh vai trò của gia đình trong việc hình thành ý thức trách nhiệm ở trẻ. Yêu thương con không có nghĩa là bênh vực vô điều kiện, bảo vệ trẻ em không đồng nghĩa với việc giúp các em né tránh trách nhiệm.

Một đứa trẻ được tha thứ nhưng không nhận thức được lỗi lầm sẽ khó trưởng thành từ sai lầm ấy. Ngược lại, khi được xử lý công bằng, hướng dẫn khắc phục hậu quả và trao cơ hội tiến bộ, trẻ sẽ có điều kiện hình thành ý thức trách nhiệm bền vững hơn.

Mục tiêu cuối cùng của kỷ luật không phải khiến học sinh sợ hãi người thầy, mà là giúp các em biết tự kiểm soát và tự đặt ra giới hạn cho chính mình.

Một nền giáo dục đúng nghĩa phải bảo đảm người thầy không vì áp lực mà không dám nghiêm khắc, đồng thời học sinh không vì sợ hãi mà không dám bày tỏ chính kiến. Sự tôn trọng chỉ có thể bền vững khi được xây dựng trên nền tảng quyền và nghĩa vụ của cả hai phía.

Từ vụ học sinh hành hung giáo viên tại Hà Nội, chuyên gia cho rằng vấn đề cần giải quyết không chỉ dừng lại ở việc làm rõ, xử lý hành vi của cá nhân liên quan theo quy định pháp luật.

Điều quan trọng hơn là phải nhìn nhận nghiêm túc những vấn đề mà vụ việc đặt ra đối với giáo dục đạo đức, nhân cách, kỹ năng sống và cơ chế kỷ luật học đường.

Đã đến lúc cần đánh giá thực chất hiệu quả giáo dục nhân cách, khôi phục sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường, bảo vệ phẩm giá và sự an toàn của người thầy, đồng thời xây dựng môi trường giáo dục có kỷ cương.

Chấn chỉnh đạo học không có nghĩa quay lại những phương thức giáo dục hà khắc của quá khứ, mà là kế thừa những giá trị tốt đẹp của truyền thống, kết hợp với tinh hoa giáo dục hiện đại trên nền tảng nhân văn và thượng tôn pháp luật.

Theo Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, xã hội cần những học sinh có tư duy độc lập, nhưng đồng thời phải biết tôn trọng giới hạn, cần khuyến khích sáng tạo, nhưng không thể xem nhẹ kỷ luật, cần bảo vệ quyền trẻ em, nhưng cũng phải giáo dục đầy đủ nghĩa vụ và trách nhiệm của các em đối với người khác.

Một xã hội muốn phát triển bền vững phải biết trân trọng tri thức và những người truyền đạt tri thức.

Sự tôn trọng người thầy không thể chỉ dừng lại ở những lời tri ân trong các dịp lễ, mà phải được thể hiện bằng chính sách, pháp luật và những chuẩn mực ứng xử trong đời sống hằng ngày.

“Trả lại roi mây cho người thầy, suy cho cùng, là trả lại sức mạnh của đạo lý, kỷ cương và trách nhiệm giáo dục. Cây roi ấy không cần được vung lên, bởi quyền uy đích thực phải được xây dựng bằng nhân cách của người dạy, sự tự giác của người học và một hệ thống giáo dục biết bảo vệ điều đúng”, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu nhấn mạnh.

Bởi vậy, thước đo của một nền giáo dục thành công không chỉ nằm ở số lượng học sinh đạt thành tích cao hay lượng tri thức các em tiếp thu được, mà còn ở khả năng hình thành những con người biết tự trọng, kính trọng người khác và chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

"Tri thức tạo nên năng lực, nhưng chính nhân cách mới quyết định cách con người sử dụng năng lực ấy", một lần nữa Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu nhấn mạnh