Nam sinh rơi xuống cống tử vong ở Hà Nội: Trách nhiệm thuộc về ai?

Vụ việc Nam sinh viên Trường Đại học Mỏ - Địa chất tử vong sau khi được cho là rơi xuống cống thoát nước tại khu vực phố Viên, phường Đông Ngạc, Hà Nội.

Bên cạnh việc làm rõ nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cái chết, một vấn đề pháp lý đặc biệt quan trọng được đặt ra là trách nhiệm của đơn vị được giao quản lý, duy trì hệ thống thoát nước và các tổ chức, cá nhân liên quan trong việc bảo đảm an toàn cho người dân.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, Luật sư Hoàng Văn Hà – Công ty Luật ARC Hà Nội (Đoàn Luật sư Hà Nội) cho rằng: Để xác định trách nhiệm pháp lý trong vụ việc, trước hết phải làm rõ ai là chủ thể được giao quản lý khu vực, hệ thống cống xảy ra tai nạn; đồng thời xác định cụ thể nghĩa vụ của từng tổ chức, cá nhân trong việc kiểm tra, vận hành, cảnh báo và bảo đảm an toàn.

Trước đó, lực lượng chức năng tổ chức tìm kiếm một nam sinh viên Trường Đại học Mỏ - Địa chất mất liên lạc sau khi di chuyển qua khu vực ngập sâu tại phố Viên. Tại hiện trường, lực lượng chức năng phát hiện chiếc xe máy gần khu vực miệng cống.

Đến khoảng 11h20 ngày 18/9, lực lượng tìm kiếm phát hiện thi thể một nam giới tại khu vực miệng cống thoát nước ra sông Nhuệ, cách vị trí xảy ra sự việc khoảng 1km.

Đáng chú ý, theo thông tin từ Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường Đông Ngạc, hệ thống cống tại khu vực được xác định do Công ty cổ phần đô thị Việt Úc đảm nhiệm quản lý, duy trì.

Đại diện doanh nghiệp xác nhận thời điểm tuyến đường ngập không có công nhân túc trực tại vị trí xảy ra sự việc và cho biết doanh nghiệp ưu tiên xử lý các trục đường, điểm giao thông chính trong điều kiện mưa lớn trên diện rộng.

Theo Luật sư Hoàng Văn Hà, những thông tin này cần được cơ quan chức năng kiểm chứng khách quan, toàn diện. Đặc biệt, phải làm rõ tình trạng thực tế của miệng cống, nguyên nhân khiến khu vực trở nên nguy hiểm, đơn vị nào biết hoặc phải biết nguy cơ này và các biện pháp bảo đảm an toàn đã được thực hiện đến đâu.

Phải xác định rõ nghĩa vụ của đơn vị quản lý

Theo Luật sư Hoàng Văn Hà, không thể chỉ dựa vào việc một doanh nghiệp được giao quản lý, duy trì hệ thống thoát nước để mặc nhiên kết luận doanh nghiệp này phải chịu toàn bộ trách nhiệm về hậu quả xảy ra.

“Muốn xác định trách nhiệm phải xác định được nghĩa vụ pháp lý cụ thể của từng chủ thể, hành vi vi phạm nghĩa vụ, hậu quả và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi đó với thiệt hại”, luật sư phân tích.

Do đó, cơ quan chức năng cần kiểm tra quyết định giao nhiệm vụ, hợp đồng quản lý - duy trì hệ thống thoát nước, hồ sơ bàn giao công trình, quy trình vận hành, quy định về kiểm tra hiện trường cũng như phương án ứng phó khi xảy ra mưa lớn, ngập úng.

Đặc biệt, cần làm rõ trong trường hợp nắp cống bị bung, bật hoặc bị mở, đơn vị quản lý có trách nhiệm phải kiểm tra, cảnh báo, rào chắn, bố trí người cảnh giới và xử lý hiện trường như thế nào.

Theo luật sư, đây có thể là những căn cứ quan trọng để xác định có hay không trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân liên quan.

Trong trường hợp khu vực xảy ra tai nạn là nơi người dân thường xuyên qua lại, có khu dân cư, trường học, công trình hoặc các tuyến giao thông đang hoạt động, yêu cầu bảo đảm an toàn càng cần được xem xét nghiêm túc.

Thông tin báo chí cũng phản ánh khu vực có sự giao cắt với một số dự án đang thi công. Vì vậy, ngoài đơn vị quản lý hệ thống thoát nước, cơ quan chức năng cần xác định liệu chủ đầu tư, nhà thầu thi công hoặc đơn vị quản lý công trình khác có liên quan đến tình trạng mất an toàn tại hiện trường hay không.

Nếu có căn cứ cho thấy hoạt động của một trong các chủ thể này làm phát sinh hoặc gia tăng nguy cơ tai nạn, trách nhiệm của họ cũng phải được xem xét độc lập và khách quan.

Có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường

Về trách nhiệm dân sự, Luật sư Hoàng Văn Hà dẫn Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, theo đó người có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Đối với thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm, Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định các khoản thiệt hại có thể bao gồm chi phí hợp lý cho việc mai táng, tiền cấp dưỡng cho những người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng và các thiệt hại khác theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó là khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định.

Tuy nhiên, luật sư lưu ý, để xác định chủ thể phải bồi thường và mức bồi thường cụ thể, không chỉ cần chứng minh có thiệt hại mà còn phải xác định hành vi vi phạm, lỗi và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi của chủ thể có trách nhiệm với hậu quả xảy ra.

Trường hợp có nhiều tổ chức, cá nhân cùng có lỗi, trách nhiệm của từng chủ thể phải được xem xét tương ứng với mức độ lỗi và quan hệ nhân quả.

Đáng chú ý, việc doanh nghiệp hoặc tổ chức liên quan tự nguyện hỗ trợ gia đình nạn nhân chi phí tìm kiếm, cứu hộ hoặc hậu sự là hành động có ý nghĩa nhân văn. Tuy nhiên, việc hỗ trợ này không đồng nghĩa với việc đã xác định trách nhiệm pháp lý hoặc thừa nhận lỗi.

Trách nhiệm bồi thường vẫn phải được xác định trên cơ sở kết quả xác minh, điều tra và các quy định của pháp luật.

Nếu thiếu trách nhiệm dẫn đến chết người, có thể xem xét hình sự

Ở góc độ hình sự, Luật sư Hoàng Văn Hà cho rằng, nếu quá trình xác minh cho thấy có người được giao nhiệm vụ quản lý, vận hành hoặc bảo đảm an toàn nhưng không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ, dẫn đến hậu quả chết người, cơ quan điều tra có thể xem xét dấu hiệu của tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo Điều 360 Bộ luật Hình sự.

Theo quy định này, chủ thể của tội phạm phải là người có chức vụ, quyền hạn, vì thiếu trách nhiệm mà không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ được giao và gây ra hậu quả thuộc trường hợp luật định.

Vì vậy, những câu hỏi cần được trả lời trong vụ việc này là: Ai được giao trực tiếp quản lý hệ thống cống? Người đó có nghĩa vụ kiểm tra, ứng trực khi mưa lớn, ngập úng hay không? Khi phát hiện hoặc phải biết miệng cống có nguy cơ mất an toàn, họ phải thực hiện những biện pháp gì? Những biện pháp đó đã được thực hiện hay chưa?

Cùng với đó là việc xác định người có trách nhiệm có biết hoặc phải biết về tình trạng nguy hiểm tại khu vực hay không; có đặt biển cảnh báo, rào chắn hoặc bố trí người cảnh giới để ngăn người dân tiếp cận khu vực nguy hiểm hay không.

Quan trọng nhất, nếu có vi phạm nghĩa vụ quản lý thì phải chứng minh được chính sự vi phạm đó có quan hệ nhân quả với việc nam sinh rơi xuống cống và tử vong.

“Không phải cứ xảy ra tai nạn chết người tại một hệ thống hạ tầng công cộng thì đương nhiên có tội thiếu trách nhiệm.

Trách nhiệm hình sự là trách nhiệm cá nhân và phải được chứng minh bằng những căn cứ pháp luật cụ thể”, Luật sư Hoàng Văn Hà nhấn mạnh.

Ngược lại, nếu xác định một cá nhân cụ thể được giao nhiệm vụ bảo đảm an toàn, có điều kiện thực hiện nhưng đã không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, đồng thời chứng minh được hành vi thiếu trách nhiệm có quan hệ nhân quả với hậu quả chết người, thì việc xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 360 Bộ luật Hình sự là vấn đề cần được đặt ra.

Một yếu tố khách quan cần được xem xét là thời điểm xảy ra vụ việc, Hà Nội có mưa lớn, nhiều khu vực ngập sâu.

Theo luật sư, mưa lớn và ngập úng có thể làm gia tăng nguy cơ tai nạn, nhưng không thể chỉ vì có mưa lớn mà mặc nhiên loại trừ trách nhiệm của đơn vị được giao quản lý hạ tầng.

Điều cần xác định là trong điều kiện thời tiết bất thường đó, đơn vị quản lý có những nghĩa vụ cụ thể nào và đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa đến đâu.

Nếu tình trạng nguy hiểm vượt quá khả năng dự liệu, đồng thời đơn vị quản lý đã thực hiện đầy đủ các biện pháp cần thiết theo quy định, trách nhiệm pháp lý phải được đánh giá trên cơ sở khác.

Nhưng nếu nguy cơ đã có thể nhận biết, có biện pháp phù hợp để cảnh báo hoặc hạn chế nguy hiểm mà người có trách nhiệm không thực hiện, thì lý do mưa lớn, ngập úng không thể tự động trở thành căn cứ loại trừ trách nhiệm.

Từ góc độ pháp lý, Luật sư Hoàng Văn Hà cho rằng cơ quan chức năng cần khẩn trương kiểm tra toàn diện hiện trường, thu thập dữ liệu camera, lời khai nhân chứng, hồ sơ quản lý hệ thống thoát nước, hợp đồng duy trì, nhật ký vận hành, phương án ứng phó mưa ngập, hồ sơ bàn giao công trình và các tài liệu liên quan.

Đồng thời, cần xác định chính xác tình trạng miệng cống trước, trong và sau thời điểm xảy ra sự việc. Thời điểm nắp cống bị bung hoặc bị mở; nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, ai biết về nguy cơ mất an toàn và các đơn vị đã xử lý như thế nào.

Đặc biệt, cần làm rõ mối liên hệ giữa vị trí nam sinh gặp nạn, hệ thống cống và vị trí phát hiện thi thể.

Việc thi thể được tìm thấy tại khu vực miệng cống thoát nước ra sông Nhuệ là tình tiết quan trọng, nhưng cần được xác định bằng kết quả khám nghiệm, giám định và điều tra chính thức.

Theo luật sư, việc điều tra cần được thực hiện theo hướng không bỏ sót bất kỳ mắt xích trách nhiệm nào, nhưng cũng không thể quy kết trách nhiệm khi chưa đủ căn cứ.

Gia đình nạn nhân có quyền được biết nguyên nhân vụ việc, quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan và thực hiện các quyền dân sự theo quy định nếu có căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Đằng sau một vụ tai nạn là sinh mạng một con người. Vì vậy, việc làm rõ trách nhiệm không chỉ nhằm giải quyết hậu quả của vụ việc mà còn là cơ sở để xác định những “lỗ hổng” trong quản lý, vận hành và cảnh báo nguy hiểm, qua đó ngăn ngừa những tai nạn tương tự có thể xảy ra.