Hoa sữa gây tranh luận ở Hà Nội: Loài cây quen thuộc có giá trị dược liệu gì?
Khi hoa sữa nở rộ, mùi hương nồng tại một số tuyến phố Hà Nội tiếp tục thu hút sự chú ý. Ít người biết rằng, bên cạnh giá trị cảnh quan, cây hoa sữa còn được sử dụng trong y học cổ truyền và đang được nghiên cứu về tiềm năng dược liệu.
Từ câu chuyện đô thị đến tiềm năng dược liệu
Giữa tháng 10, khi hoa sữa bước vào mùa nở rộ, mùi hương đặc trưng của loài cây này lại trở thành chủ đề được quan tâm tại Hà Nội. Ở những nơi cây được trồng với mật độ dày, mùi hoa đậm có thể gây khó chịu cho người dân sinh sống gần đó.
Trước thực tế này, thành phố đang rà soát các tuyến phố có mật độ hoa sữa cao, nghiên cứu phương án dịch chuyển một phần cây đến vị trí phù hợp và xem xét giải pháp giảm mùi hương.
Bên cạnh câu chuyện quy hoạch cây xanh, hoa sữa (Alstonia scholaris) còn được quan tâm ở góc độ dược liệu. Trong y học cổ truyền tại một số nước châu Á, vỏ thân và lá cây được sử dụng trong các bài thuốc dân gian. Các nhà khoa học cũng đã phát hiện nhiều hợp chất tự nhiên trong cây, đặc biệt là nhóm alkaloid, có hoạt tính sinh học đáng chú ý.
Tuy nhiên, việc sử dụng trong y học cổ truyền không đồng nghĩa với hiệu quả chữa bệnh đã được chứng minh.
Lá và vỏ cây có tiềm năng gì?
Một số nghiên cứu đã khảo sát khả năng chống viêm, kháng khuẩn và tác động đến các bệnh đường hô hấp của những hợp chất chiết xuất từ cây hoa sữa.
Năm 2021, một nghiên cứu trên 62 người tình nguyện khỏe mạnh đánh giá độ an toàn ban đầu của chế phẩm alkaloid từ lá hoa sữa. Kết quả không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng trong phạm vi nghiên cứu. Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa chứng minh chế phẩm có hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp.
Trong y học cổ truyền, vỏ cây hoa sữa cũng được sử dụng trong một số bài thuốc liên quan đến sốt và rối loạn tiêu hóa. Các nghiên cứu thực nghiệm đang tiếp tục tìm hiểu những công dụng này, nhưng bằng chứng xác nhận hiệu quả trên người còn hạn chế.
Như vậy, những kết quả ban đầu mới cho thấy tiềm năng nghiên cứu của cây hoa sữa, chưa đủ cơ sở để khuyến cáo sử dụng thay thế thuốc điều trị.
Hoa sữa có thể dùng chữa bệnh?
Cần phân biệt rõ giữa hoa và các bộ phận khác của cây. Phần lớn nghiên cứu về dược lý tập trung vào lá, vỏ thân hoặc các hợp chất chiết xuất từ cây; bằng chứng về công dụng chữa bệnh của riêng phần hoa còn hạn chế.
Một số nghiên cứu cũng khảo sát tác động của các hợp chất trong cây lên tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, kết quả này không có nghĩa cây hoa sữa có thể chữa ung thư ở người.
Người dân không nên tự hái hoa, lá hoặc vỏ cây để sắc uống, ngâm rượu hay đắp ngoài da. Thành phần hoạt chất và độ an toàn phụ thuộc vào bộ phận cây, cách chế biến và liều lượng sử dụng.
Tiềm năng dược liệu của cây hoa sữa dưới góc nhìn khoa học
Cây hoa sữa có thể mang giá trị cảnh quan, văn hóa và tiềm năng nghiên cứu dược liệu. Tuy nhiên, mỗi giá trị cần được đánh giá trên cơ sở riêng.
Trong quy hoạch đô thị, việc lựa chọn vị trí và mật độ trồng cần tính đến môi trường sống của người dân. Trong nghiên cứu dược liệu, việc xác định hoạt chất, hiệu quả điều trị, độc tính và liều dùng đòi hỏi các nghiên cứu khoa học chặt chẽ.
Hoa sữa vẫn là hình ảnh gắn với mùa thu Hà Nội, nhưng tiềm năng dược liệu của loài cây này không đồng nghĩa với việc có thể tự sử dụng để chữa bệnh. Những công dụng được truyền lại trong dân gian cần tiếp tục được kiểm chứng trước khi đưa ra khuyến cáo điều trị.
