Giữ cho Làng nghề sơn mài Hạ Thái mãi sắc Xuân

Đặc sắc sơn mài Hạ Thái

Trước kia, sản phẩm của làng Hạ Thái chuyên nghề gia công đồ cho tầng lớp quý tộc và vua chúa lúc bấy giờ nên người ta gọi nơi đây là làng nghề "dâng vua". Sau những cải tiến hết sức quan trọng trong vẽ và mài, mở đường cho kỹthuật tranh sơn mài, làng Hạ Thái từ đó dần trở thành làng nghề sơn mài.

Những người dân trong làng Hạ Thái cũng không biết chính xác làng nghề sơn mài bắt đầu hình thành từ khi nào. Nhưng qua hai bức hoành phi câu đối sơn son thếp vàng bằng sơn mài được thờ trong đình làng Hạ Thái, nghề sơn mài được xác định có ở đây từ thế kỷ XVII.

Cho đến nay, sơn mài Hạ Thái đã và đang khẳng định được vị thế vững chắc, nhận được sự tin tưởng của người mua giữa thị trường tràn ngập những sản phẩm hiện đại nhờ vào sự độc đáo của chất liệu sơn ta và kỹ thuật sơn màitruyền thống.

Sự khác biệt từ làng nghề sơn mài Hạ Thái, đó là mọi sản phẩm có nguyên liệu rất đơn giản, mộc mạc, lấy cảm hứng từ thiên nhiên để tạo ra những sản phẩmphong phú, đa đạng. Đây là nét đặc trưng mà không phải làng nghề nào cũng có được, đó cũng là nét đặc sắc của văn hóa Việt Nam.

Nghệ nhân Vũ Huy Mến (làng Hạ Thái, xã Duyên Thái, huyện Thường Tín): “Nghề sơn mài truyền thống Hạ Thái là một nghề đặc biệt, khi các sản phẩm được tạo ra từ chất liệu sơn ta, chỉ có ở Việt Nam. Những sắc đỏ, sắc xanh của sơn mài Hạ Thái vốn đến từ các nguyên liệu tự nhiên, nên nếu sử dụng màu trênthị trường có bột sắt sẽ khiến màu sắc bị đen và không khô. Đây là nét đặc trưng của sơn mài Hạ Thái, giúp cho, màu sắc, tính chất của sản phẩm trở nêntrầm ấm, sâu thẳm, không có một loại nguyên liệu sơn nào có thể so sánh được và làm giống được.

Bước vào thời kỳ hội nhập, kinh tế phát triển, diện mạo của ngôi làng đổi thay, tuy nhiên làng nghề cũng đối mặt với nhiều vấn đề trong giữ gìn nghề truyền thống, khi các sản phẩm trước nay phải trải qua nhiều quy trình sơn và mài, khiến nhiều người ngại làm theo lối cũ.

Trước nguy cơ mai một của sơn mài truyền thống, nghệ nhân Vũ Huy Mến vẫn ngày đêm trăn trở và quyết tâm giữ giá trị quý báu của dòng sơn mài truyền thống.

Nghệ nhân Vũ Huy Mến chia sẻ: “Điều cốt lõi của kỹ thuật sơn mài chính là ứng dụng chất liệu sơn ta. Cứ sơn xong đưa vào buồng ủ khô, rồi lại mang sản phẩm ra mài. Làm khoảng 12 nước sơn mới xong được "cốt". Cầu kỳ, nhiều công đoạn như vậy, nhưng đây chính là quy trình chuẩn truyền thống của sơnmài Hạ Thái. Chúng tôi muốn được tiếp tục bảo tồn gìn, giữ và từng bước củng cố, phát triển nghề sơn mài truyền thống nơi đây”

Hướng đi mới để phát huy và bảo tồn làng nghề truyền thống

Vào năm 2020, Hạ Thái chính thức được UBND TP Hà Nội công nhận là “Điểm du lịch làng nghề”. Đây được coi là một dấu mốc quan trọng giúp Hạ Thái xây dựng và củng cố thương hiệu cho sản phẩm làng nghề, đồng thời cóbước chuyển mình theo xu hướng phát triển mới của thời cuộc.

Với sự hỗ trợ của địa phương, người dân Hạ Thái đã mở rộng các mô hình kinh doanh nhằm nâng cao độ phủ sóng và thúc đẩy kinh tế cho làng. Sở hữu những nét đặc trưng riêng có, làng Hạ Thái đã thu hút khách du lịch trong và ngoài nước đến tìm hiểu và thử sức làm tranh sơn mài, qua đó trở thành địa chỉ hấpdẫn với bạn hàng trong nước cũng như quốc tế.

Ông Trần Công Dũng - một họa sĩ vẽ tranh sơn mài lâu năm chia sẻ, trong nhịp sống hiện đại, làng nghề Hạ Thái cũng như các làng nghề truyền thống khác, trải qua nhiều thăng trầm, phải không ngừng đổi mới, chuyển mình để duy trì vàphát triển. Do đó, du lịch là phương tiện hiệu quả để truyền tải các giá trị văn hóa của địa phương, khi Hạ Thái là một trong 3 làng nghề trong tour du lịch"Nghệ thuật làng nghề thủ công Duyên Thái".

Chính vì vậy ông Dũng đã tiên phong mở xưởng, liên hệ với các hướng dẫn viên, các công ty du lịch để giới thiệu các hoạt động trải nghiệm một số côngđoạn trong vẽ tranh sơn mài tới khách tới tham quan.

Ông Trần Công Dũng chia sẻ: “Du khách khi đến với Hạ Thái sẽ được nghe giới thiệu về tranh sơn mài, quy trình làm ra những bức tranh thành phẩm gồm10 bước từ làm khuôn gỗ ra sao, đánh nhám, sơn đen như thế nào… và trực tiếp hòa mình vào việc làm tranh, thông qua một buổi trải nghiệm vẽ tranh trong khoảng 1 giờ đồng hồ, với mức giá khoảng 300.000 đồng/du khách

Du khách khi tham gia trải nghiệm đều ngạc nhiên trước nhiều tác phẩm tranhsơn mài vô cùng tự nhiên được treo từ bên ngoài đến sâu bên trong nhà. Không chỉ có tranh mà sản phẩm sơn mài còn rất đa dạng như bình hoa, đĩa, tượng, tủ…”, ông Dũng cho hay.

Tính đến thời điểm hiện tại, ông Dũng đã tổ chức hoạt động trải nghiệm vẽ tranh sơn mài cho khách du lịch được hơn mười năm. Việc đón du khách đến trải nghiệm không chỉ làm tăng thu nhập cho làng nghề, mà còn giúp quảng bácác sản phẩm sơn mài nước ta đến với bạn bè quốc tế.

“Mô hình du lịch trải nghiệm làm tranh sơn mài này chưa từng có ở làng Hạ Thái, thế nên cũng gặp rất nhiều khó khăn như việc phải phụ thuộc vào việc đưa khách du lịch đến của các Công ty du lịch, vị trí của làng còn cách xa trung tâm, truyền thông…”, ông Dũng chia sẻ.

Bên cạnh đó, một số khó khăn khác có thể kể đến như: Hoạt động truyền thông, quảng bá làng nghề chưa mạnh mẽ, chưa có các dự án mang tính quy mô và đồng bộ để mang lại bộ mặt khác biệt, phát triển đúng với tiềm năng…

Để làng nghề phát triển bền vững, người dân Hạ Thái cũng mong muốn các cấp, ngành quan tâm hơn nữa tới cơ sở hạ tầng của làng nghề như khu trưng bày sản phẩm, các điểm đỗ xe, khu vực cho khách du lịch mua sắm và tìm hiểu về vănhóa của làng nghề…./.