Đưa hương cốm Thuận Hòa bay xa

Từ những bông lúa được lựa chọn kỹ, người dân ở xã Thuận Hòa (Tuyên Quang) bó lại thành từng nắm nhỏ, đem sấy trên lò rồi tuốt lấy hạt.

Lúa sấy xong tiếp tục được đem giã để tách vỏ trấu.

Sau mỗi lượt giã lại là một lần sàng, sảy để loại bỏ trấu và những hạt chưa đạt yêu cầu.

Cứ như vậy, qua nhiều công đoạn, những hạt cốm xanh non, mềm dẻo dần hiện hữu.

Mỗi công đoạn đều đòi hỏi kinh nghiệm.

Sấy chưa tới, hạt cốm không đạt độ; sấy quá lửa, hạt dễ mất đi màu sắc và hương vị tự nhiên.

Giã cũng phải vừa sức để hạt không bị nát, đồng thời đủ để tách được lớp vỏ bên ngoài.

Để làm nên một mẻ cốm ngon, người làm phải biết nhìn màu hạt, cảm nhận độ khô, độ mềm và căn chỉnh từng nhịp giã.

Nghệ nhân Lệnh Thị Thiện, thôn Bản Mịch, chia sẻ: “Muốn làm cốm ngon thì trước hết phải chọn được lúa đúng thời điểm, khi hạt còn non, còn sữa thì cốm mới dẻo và thơm.

Lúa mang về phải làm sạch, rồi sấy vừa lửa, sau đó mới đem giã, sàng sảy nhiều lần.

Các công đoạn đều phải làm cẩn thận, nhất là lúc sấy và giã, nếu quá lửa hoặc giã không đúng độ thì hạt cốm sẽ không được đẹp và ngon.

Nghề làm cốm đã gắn với người dân ở đây từ lâu. Với chúng tôi, làm cốm không chỉ để có thêm một sản phẩm, mà còn muốn giữ lại cách làm truyền thống để thế hệ sau biết đến và tiếp tục gìn giữ.”

Đằng sau màu xanh non và vị ngọt dịu của hạt cốm là cả một quá trình lao động tỉ mỉ. Từ cánh đồng đến mâm cốm, mỗi công đoạn đều mang dấu ấn của người làm.

Bởi vậy, cốm không chỉ được thưởng thức bằng vị giác. Với người dân Thuận Hòa, đó còn là hương vị của mùa lúa, là một phần ký ức quê nhà và là cách để những giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay.

Nhưng từ một thức quà gắn với mùa lúa, hạt cốm Thuận Hòa đang có thêm một hành trình mới. Không chỉ được làm ra để thưởng thức hay bán trong mùa vụ, cốm đang được đưa vào những hoạt động trải nghiệm, để du khách có thể tận mắt nhìn thấy, tự tay thực hiện và hiểu hơn về cách người dân nơi đây làm nên một thức quà dân dã.

Đến Thuận Hòa, anh Danl, du khách đến từ nước Anh, đã được trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm cốm.

Từ lựa chọn lúa, sấy, giã cho đến khi thưởng thức thành phẩm, mỗi công đoạn đều mang đến cho anh một trải nghiệm mới mẻ.

Anh Danl, du khách đến từ nước Anh, chia sẻ: “Tôi cảm thấy đây là một trải nghiệm rất thú vị. Trước khi đến đây, tôi chưa từng được biết đến món cốm và cũng chưa hiểu một hạt cốm được tạo ra như thế nào.

Khi trực tiếp tham gia, tôi thấy các công đoạn tưởng đơn giản nhưng thực tế cần rất nhiều sự khéo léo và kiên nhẫn.

Tôi rất thích hương vị của cốm, đặc biệt là khi được thưởng thức ngay sau khi làm xong.

Tôi cũng rất ấn tượng với cách người dân gìn giữ và thực hiện những công đoạn truyền thống. Đây là một trải nghiệm rất đặc biệt đối với tôi. Nếu có cơ hội nhất định tôi sẽ quay lại Thuận Hòa.”

Với du khách, điều thú vị không chỉ nằm ở việc được thưởng thức một món ăn mới, mà còn ở cảm giác được tự tay tạo ra sản phẩm, được nghe câu chuyện về hạt lúa và hiểu hơn về cuộc sống của người dân địa phương.

Sau khi hoàn thành các công đoạn làm cốm, du khách được mang theo sản phẩm do chính tay mình làm ra. Vừa để thưởng thức, vừa như mang theo một món quà nhỏ của Thuận Hòa.

Từ trải nghiệm ấy, mỗi hạt cốm không chỉ mang hương vị của mùa lúa, mà còn mang theo một kỷ niệm về vùng đất, con người nơi đây.

Để đưa những trải nghiệm ấy đến với nhiều du khách hơn, Thuận Hòa đang từng bước kết nối với các nhà tour, các đơn vị đưa khách về địa phương.

Thay vì chỉ dừng lại ở việc tham quan hay thưởng thức, du khách được trực tiếp tham gia vào quá trình làm ra sản phẩm.

Từ những bông lúa còn ngậm sữa trên đồng, du khách được tìm hiểu về mùa lúa, quan sát các công đoạn sấy, giã, sàng sảy và tự tay làm nên những hạt cốm của riêng mình.

Một công đoạn sản xuất quen thuộc của người dân, khi được mở ra thành hoạt động trải nghiệm, lại trở thành một câu chuyện sống động về văn hóa, lao động và đời sống bản địa.

Hiện toàn xã có trên 60 hộ làm cốm, sản lượng trong vụ này ước hơn 10 tấn, với giá bán lẻ từ 90 đến 100 nghìn đồng/kg.

Từ một thức quà gắn với mùa lúa, cốm đang dần trở thành sản phẩm vừa mang giá trị kinh tế, vừa có khả năng kết nối với hoạt động trải nghiệm du lịch.

Để nâng cao giá trị của hạt cốm, đồng thời đưa sản phẩm đến gần hơn với du khách, từ ngày 10 đến ngày 15/10, xã Thuận Hòa tổ chức Lễ hội cốm.

Đây không chỉ là dịp giới thiệu, quảng bá sản phẩm cốm mà còn mở ra không gian để du khách trực tiếp trải nghiệm, thưởng thức và tìm hiểu những giá trị văn hóa gắn với hạt lúa, hạt cốm của địa phương.

Trong khuôn khổ lễ hội, bên cạnh trải nghiệm làm cốm, du khách còn có thể du ngoạn, ngắm cảnh lòng hồ thủy điện Sông Miện 5A, thưởng thức những làn điệu Then, tiếng đàn tính do các nghệ nhân địa phương biểu diễn, check-in tại một số điểm du lịch của xã và thưởng thức những món ăn mang đậm bản sắc địa phương.

Ông Triệu Quốc Đạt – Chủ tịch UBND xã Thuận Hòa, cho biết: “Cốm là sản phẩm gắn với đời sống và văn hóa của người dân Thuận Hòa. Vì vậy, địa phương xác định vừa gìn giữ cách làm truyền thống, vừa từng bước nâng cao chất lượng, mẫu mã và đẩy mạnh quảng bá để sản phẩm được nhiều người biết đến hơn.

Chúng tôi cũng đang kết nối với các nhà tour, các đơn vị đưa khách về xã để xây dựng hoạt động trải nghiệm, qua đó giúp du khách không chỉ thưởng thức mà còn trực tiếp tham gia làm cốm.

Chúng tôi kỳ vọng thông qua những hoạt động này, cốm Thuận Hòa sẽ từng bước trở thành sản phẩm đặc trưng, gắn với hành trình khám phá, trải nghiệm của du khách; đồng thời tạo thêm giá trị cho sản phẩm và thu nhập cho người dân.”