Đề xuất tước giấy phép vĩnh viễn khi doanh nghiệp vận tải vi phạm nghiêm trọng

Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia vừa có văn bản gửi Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) và Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng), kiến nghị nhiều giải pháp nhằm nâng cao bảo đảm an toàn giao thông trong hoạt động kinh doanh vận tải.

Theo cơ quan này, phương tiện kinh doanh vận tải chỉ chiếm khoảng 10% tổng số phương tiện cơ giới, nhưng lại liên quan đến gần 40% số vụ tai nạn giao thông và số người tử vong. Từ tháng 9/2024 đến tháng 9/2025, cả nước xảy ra 7.670 vụ tai nạn liên quan đến loại hình này, khiến hơn 4.600 người thiệt mạng.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ hành vi của lái xe như thiếu quan sát, chạy quá tốc độ, lấn làn, vượt sai quy định hoặc sử dụng rượu bia. Nhiều vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến xe khách giường nằm, xe đường dài đã gây hậu quả nặng nề, tạo bức xúc trong dư luận.

Ủy ban ATGT Quốc gia nhận định, các vụ tai nạn liên quan đến xe khách, xe tải đường dài và xe container vẫn chiếm tỷ trọng lớn, cho thấy còn tồn tại khoảng trống trong quản lý khi việc xử phạt hành chính đối với lái xe chưa đủ sức răn đe.

Một nguyên nhân quan trọng khác là sự chênh lệch giữa lợi ích kinh tế và mức xử phạt. Trong thực tế, các hành vi vi phạm như chở quá tải, chạy quá tốc độ có thể mang lại lợi nhuận lớn hơn mức tiền phạt. Điều này khiến vi phạm trở thành lựa chọn có tính toán, thậm chí một số doanh nghiệp còn gián tiếp hoặc trực tiếp dung túng để tối đa hóa lợi nhuận.

Ủy ban ATGT Quốc gia cho rằng, việc chỉ xử phạt lái xe là chưa đủ, bởi phía sau là cơ chế vận hành của doanh nghiệp vận tải, từ tuyển dụng, phân công công việc đến chế độ lương thưởng. Áp lực doanh thu, khoán chuyến và thời gian khiến nhiều tài xế buộc phải vi phạm để đảm bảo thu nhập, trong khi một số doanh nghiệp coi tiền phạt như chi phí vận hành.

Từ đó, cơ quan này kiến nghị chuyển hướng quản lý từ xử phạt tài xế sang siết chặt trách nhiệm doanh nghiệp vận tải. Doanh nghiệp cần là chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất đối với các vi phạm của phương tiện và lái xe.

Các giải pháp được đề xuất gồm: đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước giấy phép kinh doanh vĩnh viễn đối với vi phạm nghiêm trọng; thu hồi phù hiệu xe nếu tái phạm nhiều lần; thậm chí xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự với chủ doanh nghiệp nếu để xảy ra sai phạm có hệ thống hoặc gây tai nạn đặc biệt nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, các vi phạm của lái xe như chạy quá tốc độ, vi phạm thời gian lái xe, sử dụng rượu bia… cần được quy trách nhiệm về doanh nghiệp chủ quản với mức xử phạt cao hơn nhiều lần. Đồng thời, áp dụng cơ chế xử phạt lũy tiến đối với trường hợp tái phạm.

Trong các vụ tai nạn nghiêm trọng, nếu doanh nghiệp không chứng minh được việc giám sát đầy đủ thông qua thiết bị hành trình, camera, có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Ủy ban ATGT Quốc gia cũng nêu thực tế một số tài xế sau khi gây tai nạn vẫn tiếp tục điều khiển phương tiện, làm gia tăng hậu quả. Nguyên nhân xuất phát từ sự chênh lệch giữa chi phí bồi thường và chế tài pháp lý.

Để khắc phục, cơ quan này kiến nghị sửa đổi quy định theo hướng xử lý nghiêm hơn đối với hành vi cố tình gây hậu quả nghiêm trọng sau va chạm, đồng thời nâng mức bồi thường và trách nhiệm bảo hiểm nhằm loại bỏ động cơ trục lợi.

Ngoài ra, các giải pháp công nghệ cũng được đề xuất như bắt buộc lắp đặt camera 360 độ trên xe kinh doanh vận tải, tăng cường giám sát hành vi lái xe và lưu trữ dữ liệu phục vụ điều tra; kết nối, liên thông dữ liệu giữa cơ quan chức năng và doanh nghiệp để phát hiện sớm vi phạm.

Theo Ủy ban ATGT Quốc gia, khi trách nhiệm và chi phí vi phạm được đặt nặng lên doanh nghiệp, các đơn vị vận tải sẽ buộc phải siết chặt quản lý nội bộ, từ đó góp phần kéo giảm tai nạn giao thông một cách bền vững.