Đề xuất giảng viên được giảm giờ giảng, mở đường cho nghiên cứu chuyên sâu

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang xây dựng dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 109/2022/NĐ-CP, nhằm mục tiêu kiến tạo hành lang pháp lý thông thoáng và hiệu quả, thúc đẩy mạnh mẽ hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST) trong các cơ sở giáo dục đại học.

Việc ban hành Nghị định mới được coi là cần thiết để tháo gỡ các điểm nghẽn và tạo lập môi trường thuận lợi, giúp phát huy vai trò của cơ sở giáo dục đại học trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, đồng thời thúc đẩy gắn kết giữa đào tạo – nghiên cứu – chuyển giao công nghệ – thương mại hóa.

Thực tiễn sau hơn hai năm triển khai Nghị định 109 đã bộc lộ nhiều hạn chế cần khắc phục. Các vấn đề nổi cộm bao gồm: sự liên kết với doanh nghiệp còn hình thức, thiếu cơ chế điều phối và đơn đặt hàng nghiên cứu khiến kết quả nghiên cứu khó thương mại hóa; chính sách nhân lực còn bất cập với tiêu chí công nhận nhóm nghiên cứu cứng nhắc, thiếu cơ chế đãi ngộ cạnh tranh; cơ chế tài chính thiếu linh hoạt, thủ tục phức tạp; cùng với các vướng mắc về sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ, đặc biệt là trong việc định giá và phân chia lợi ích từ kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước.

Để giải quyết triệt để các hạn chế trên, dự thảo Nghị định được thiết kế với nhiều chính sách đột phá, cụ thể hóa các định hướng từ các Nghị quyết của Đảng và Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025, Luật Giáo dục đại học 2025, Luật Nhà giáo 2025.

Trọng tâm là hệ chính sách đồng bộ nhằm phát triển nhân lực và nhóm nghiên cứu tiềm năng, nhóm nghiên cứu mạnh. Cụ thể, dự thảo đề xuất giảm mạnh định mức giờ giảng (Giáo sư 60%, Phó Giáo sư 40%) và áp dụng cơ chế nghỉ nghiên cứu dài hạn tối đa 01 năm hưởng nguyên lương cho giảng viên.

Giảng viên trẻ sẽ được hỗ trợ gói khởi động nghiên cứu 3 năm; nghiên cứu sinh là giảng viên sẽ được giảm giờ giảng và giữ nguyên lương trong thời gian đi học.

Đặc biệt, dự thảo hoàn thiện cơ chế phát triển nhóm nghiên cứu bằng cách bổ sung mô hình nhóm nghiên cứu tiềm năng làm bước đệm cho nhóm nghiên cứu mạnh.

Cơ chế công nhận được thiết kế linh hoạt dựa trên Khung quy đổi sản phẩm khoa học, không cứng nhắc theo số lượng công bố, nhằm đảm bảo tính công bằng giữa các lĩnh vực nhưng vẫn duy trì chuẩn mực chất lượng.

Khung điểm quy đổi khuyến khích thành tích xuất sắc, chuyển giao công nghệ nổi trội và vai trò dẫn dắt khoa học, trong đó nhóm nghiên cứu mạnh được tính 180 điểm, nhóm nghiên cứu tiềm năng 40 điểm, trưởng nhóm mạnh 30 điểm và trưởng nhóm tiềm năng 15 điểm.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ giúp nhận diện đúng các nhóm có tiềm lực, nuôi dưỡng lực lượng nghiên cứu trẻ và chuẩn hóa chất lượng nhóm nghiên cứu theo chuẩn quốc tế.

Dự thảo Nghị định mới tập trung vào việc tháo gỡ điểm nghẽn bằng cách thiết lập hệ chính sách đột phá về nhân lực và nhóm nghiên cứu. Chính sách ưu đãi được đẩy mạnh với việc giảm mạnh giờ giảng (Giáo sư 60%, Phó Giáo sư 40%) và cho phép nghỉ nghiên cứu tối đa 1 năm hưởng nguyên lương, cùng với gói hỗ trợ khởi động 3 năm cho giảng viên trẻ. Về cơ chế quản lý, dự thảo bổ sung mô hình nhóm nghiên cứu tiềm năng làm bước đệm cho nhóm nghiên cứu mạnh, và áp dụng khung quy đổi sản phẩm khoa học linh hoạt thay vì tiêu chí cứng nhắc, nhằm khuyến khích thành tích xuất sắc và hiệu quả chuyển giao công nghệ thực tế.