Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu vận hành an toàn liên hồ chứa sông Hồng

Ngày 15/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn số 11824/BNNMT-TNN, đề nghị các bộ, ngành, địa phương và chủ hồ tổ chức thực hiện hiệu quả Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng.

Đáng chú ý, Bộ nhấn mạnh việc vận hành hồ chứa phải gắn với các giải pháp phòng, chống thiên tai, quy hoạch hạ tầng và bảo đảm an toàn công trình, hướng tới bảo vệ lâu dài vùng hạ du.

Trước đó, ngày 6/10/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1936/QĐ-TTg về Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng, thay thế các Quyết định số 740/QĐ-TTg năm 2019 và số 922/QĐ-TTg năm 2025.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy trình vận hành liên hồ chứa là giải pháp phi công trình quan trọng nhằm phối hợp hoạt động giữa các hồ, đập, nâng cao hiệu quả phòng, chống lũ cho hạ du trong mùa mưa và sử dụng hợp lý nguồn nước, giảm nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn.

Tuy nhiên, vận hành hồ chứa dù hiệu quả cũng không thể thay thế toàn bộ các giải pháp bảo vệ đồng bằng sông Hồng.

An toàn vùng hạ du còn phụ thuộc vào hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai, quy hoạch đô thị, khả năng tiêu thoát nước và mức độ an toàn của các công trình thủy điện, thủy lợi.

Vì vậy, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa điều hành hồ chứa với các giải pháp công trình, phi công trình trên toàn lưu vực.

Trên tinh thần đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các bộ, ngành, địa phương và chủ hồ nghiên cứu kỹ quy trình mới, tổ chức thực hiện thống nhất, đồng bộ.

Đồng thời, căn cứ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền, khẩn trương triển khai các giải pháp về hạ tầng, quy hoạch, phòng, chống thiên tai và an toàn công trình.

Mục tiêu không chỉ là vận hành đúng quy trình mà phải nâng cao hiệu quả phòng lũ, chủ động nguồn nước mùa cạn và bảo đảm an toàn, bền vững cho đồng bằng sông Hồng.

Một điểm đáng chú ý của Quy trình 1936 là điều chỉnh phương thức vận hành hồ chứa theo từng thời kỳ, tăng khả năng ứng phó với diễn biến thời tiết, đồng thời cân đối giữa yêu cầu phòng lũ và tích nước phục vụ mùa cạn.

Theo quy định, mùa lũ kéo dài từ ngày 15/6 đến ngày 31/10, mùa cạn từ ngày 1/11 đến ngày 14/6 năm sau.

Thay vì chia mùa lũ thành các thời kỳ lũ sớm, lũ chính vụ và lũ muộn như trước, quy trình mới hướng tới vận hành linh hoạt hơn, căn cứ diễn biến thời tiết, mực nước tại các trạm thủy văn và dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn.

Trong từng thời kỳ, các hồ được chủ động điều chỉnh mực nước trong giới hạn cho phép.

Khi nguy cơ lũ lớn xuất hiện, yêu cầu bảo đảm dung tích phòng lũ được đặt lên hàng đầu; khi điều kiện thuận lợi, các hồ cần chủ động tích nước, chuẩn bị nguồn cấp cho những tháng mùa khô.

Riêng từ ngày 20/7 đến ngày 21/8, việc vận hành linh hoạt dâng mực nước do Phó Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, quyết định.

Trước nguy cơ El Niño gây thiếu hụt nguồn nước, quy trình bổ sung cơ chế tích nước sớm.

Theo đó, khi có cảnh báo, dự báo xuất hiện El Niño và nguy cơ thiếu nước trên lưu vực, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, quyết định cho phép dâng dần mực nước các hồ Sơn La, Hòa Bình, Thác Bà và Tuyên Quang sớm hơn quy định, nhưng không vượt quá cao trình cho phép của từng thời kỳ.

Cách tiếp cận này giúp việc chuẩn bị nguồn nước được thực hiện từ sớm, dựa trên dự báo thay vì chờ đến khi thiếu nước mới ứng phó.

Việc điều tiết vẫn phải bảo đảm an toàn công trình, vùng hạ du và yêu cầu phòng lũ.

Cùng với đó, việc vận hành các hồ chứa được bổ sung căn cứ theo trạng thái nguồn nước trong các kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố.

Đây là cơ sở để điều phối nguồn nước phù hợp với khả năng thực tế, ưu tiên cấp nước sinh hoạt, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước tối thiểu ở hạ du, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và an toàn hệ thống điện quốc gia.

Đáng chú ý, từ ngày 16/9 đến ngày 31/10, quy trình yêu cầu bảo đảm cấp nước cho hạ du trong thời gian các hồ không thực hiện chế độ cắt, giảm lũ hoặc vận hành theo yêu cầu bảo đảm an toàn công trình.

Bên cạnh đổi mới phương thức điều hành, Quy trình 1936 bổ sung, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý, đơn vị vận hành và chủ hồ, đặc biệt trong xử lý các tình huống bất thường, khẩn cấp, nhằm bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du.

Theo đó, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với vai trò Phó Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia, quyết định vận hành các hồ chứa điều tiết, cắt giảm lũ trong tình huống thường xuyên, bất thường, khẩn cấp và khi xảy ra rủi ro thiên tai trên diện rộng.

Đối với các tình huống đặc biệt, Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia có thẩm quyền chỉ đạo xử lý sự cố công trình vượt quá khả năng ứng phó của Bộ Công Thương và xem xét, quyết định huy động một phần dung tích hồ Sơn La để cắt lũ cho hạ du theo quy định.

Riêng hồ Thác Bà, trong thời gian chưa hoàn thành phương án nâng cao năng lực xả lũ kiểm tra, mực nước cao nhất trong mùa lũ không được vượt quá cao trình 56 m, trừ trường hợp huy động dung tích chống lũ cho hạ du hoặc được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Trong thời kỳ từ ngày 16/9 đến ngày 31/10, Bộ trưởng Bộ Công Thương có thẩm quyền xem xét, quyết định việc tích nước vượt cao trình này theo quy định.

Công ty Cổ phần Thủy điện Thác Bà có trách nhiệm xây dựng, trình phê duyệt và triển khai phương án nâng cao năng lực xả lũ kiểm tra, bảo đảm an toàn công trình và hạ du.

Bộ Công Thương được giao chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam xây dựng quy chế phối hợp vận hành, cung cấp thông tin khí tượng, thủy văn và số liệu vận hành hồ; đồng thời nghiên cứu, đề xuất phương án tích nước sớm tại các hồ Hòa Bình, Tuyên Quang. Các chủ hồ phải thực hiện đúng thẩm quyền, trách nhiệm được giao và kịp thời báo cáo khi mực nước có nguy cơ vượt giới hạn cho phép.

Để quy trình được triển khai thống nhất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, UBND 11 tỉnh, thành phố liên quan, Tập đoàn Điện lực Việt Nam cùng các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa khẩn trương nghiên cứu và tổ chức thực hiện.

Bộ cũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp về hạ tầng, quy hoạch, phòng, chống thiên tai và an toàn công trình theo chức năng, nhiệm vụ; kịp thời phản ánh khó khăn, vướng mắc để được hướng dẫn, tháo gỡ.

Việc vận hành liên hồ chứa vì thế không chỉ là bài toán điều tiết nước giữa các công trình, mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, địa phương và đơn vị vận hành, nhằm giảm thiểu rủi ro do lũ lụt, chủ động nguồn nước mùa cạn và bảo vệ an toàn lâu dài cho vùng hạ du sông Hồng.