Chủ tịch Quốc hội: Yêu cầu sửa luật, thực phẩm đến tay người dân có an toàn không?
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu yêu cầu đột phá: một đầu mối, một dữ liệu, một chuỗi quản lý, một trách nhiệm đến cùng để sửa Luật An toàn thực phẩm, chấm dứt chồng chéo và bảo vệ người dân.
Phát biểu tại Phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vào chiều qua, 24/9, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: "Xương sống của luật sửa đổi lần này là “một đầu mối, một hệ thống dữ liệu, một chuỗi quản lý và một trách nhiệm đến cùng”.
Yêu cầu này nhằm giải quyết triệt để nghịch lý tồn tại suốt nhiều năm qua: “một mâm cơm, ba bộ cùng quản, nhưng trách nhiệm lại không thuộc về ai”.
Sau 15 năm thi hành Luật An toàn thực phẩm, thực tiễn đã bộc lộ không ít bất cập khiến các cơ quan quản lý loay hoay, lúng túng.
Điển hình là mô hình quản lý phân tán, cắt khúc và chồng chéo; dẫn đến khi xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm hoặc xuất hiện các sản phẩm hỗn hợp đa thành phần, việc xác định đơn vị chủ trì, chịu trách nhiệm chính vẫn còn tình trạng đùn đẩy, né tránh.
Cơ chế phân chia theo nhóm ngành hàng giữa ba bộ vô hình trung đã cắt khúc chuỗi cung ứng “từ trang trại đến bàn ăn”.
Xuất phát từ đòi hỏi bức thiết của thực tiễn, tại Kỳ họp tới đây, Quốc hội sẽ tiến hành xem xét sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm.
Nhận diện điểm nghẽn lớn nhất của luật hiện hành, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, Dự thảo luật lần này khi ban hành phải trả lời 3 câu hỏi: Thực phẩm đến tay người dân có an toàn hơn không?
Doanh nghiệp tuân thủ tốt có giảm bớt thủ tục hơn không? Khi xảy ra sự cố có truy được nguồn gốc, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh hay không?
Chủ tịch Quốc hội khẳng định, vấn đề cốt lõi không phải là cài cắm thêm điều kiện, giấy phép hay thủ tục hành chính, mà là đổi mới căn bản mô hình quản trị an toàn thực phẩm: từ phân tán sang một đầu mối rõ ràng; từ tiền kiểm hình thức sang thực chất trong quản lý và hậu kiểm; từ quản lý hồ sơ giấy tờ sang quản trị bằng dữ liệu số, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm theo chuỗi.
Vì thế, dự thảo luật phải xác lập 4 trụ cột: một đầu mối, một hệ thống dữ liệu, một chuỗi quản lý và một trách nhiệm đến cùng.
"Một đầu mối" là để chấm dứt dứt điểm tình trạng “cha chung không ai khóc”. Theo đó, cần xác lập một cơ quan chịu trách nhiệm điều phối chung cao nhất, ban hành chuẩn kỹ thuật thống nhất, điều phối giám sát và công bố rủi ro trên toàn quốc.
Đây cũng là cơ sở để luật hóa mô hình cơ quan chuyên trách thống nhất mà các địa phương như TP.HCM, Đà Nẵng, Bắc Ninh đã thí điểm.
"Một hệ thống dữ liệu" nhằm số hóa và liên thông chuỗi thông tin từ trang trại đến bàn ăn. Hệ thống này sẽ tích hợp dữ liệu công bố sản phẩm, mã định danh cơ sở sản xuất kinh doanh, kết quả thanh tra, kiểm nghiệm và lịch sử thu hồi sản phẩm.
Việc số hóa đồng bộ, đặc biệt đối với hàng nông sản tươi sống và thực phẩm chức năng, sẽ giúp công tác quản lý minh bạch, chính xác và chủ động cảnh báo sớm.
"Một chuỗi quản lý" sẽ khắc phục triệt để sự chia cắt giữa các khâu nuôi trồng, bảo quản, chế biến và lưu thông phân phối. Thay vì kiểm tra dàn trải, hệ thống sẽ chuyển sang kiểm soát theo phân tầng rủi ro, đồng thời thiết lập chuỗi tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng đồng nhất.
Điểm nhấn mang tính đột phá được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ là "một trách nhiệm đến cùng".
Đó là trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, địa phương nếu để xảy ra các vụ việc mất an toàn thực phẩm nghiêm trọng trên địa bàn phụ trách; là trách nhiệm pháp lý đến cùng của chủ thể kinh doanh khi đưa sản phẩm ra thị trường.
Chế tài xử phạt phải đủ sức răn đe, kiên quyết xử lý hình sự đối với các hành vi cố tình sử dụng hóa chất cấm, nguyên liệu độc hại gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của người tiêu dùng.
Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý rõ, tuyệt đối không lấy an toàn thực phẩm làm lý do để phục hồi cơ chế "xin - cho", nhưng cũng không lấy cải cách thủ tục làm lý do để hạ chuẩn an toàn. Mọi chính sách can thiệp trực tiếp vào sản phẩm và sức khỏe người dân đều phải dựa trên cơ sở và bằng chứng khoa học vững chắc.
Những thông điệp chỉ đạo quyết liệt từ người đứng đầu Quốc hội cho thấy, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm lần này không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, mà sâu xa hơn là mệnh lệnh bảo vệ quyền sống, quyền được sử dụng thực phẩm sạch của nhân dân.
