Chủ nghĩa thân hữu và thị trường

Sân bóng bị "bức tử" người dân bất bình vì thiếu minh bạch

Chung tay xây dựng nền sản xuất thực phẩm an toàn, minh bạch

Thanh tra và minh bạch

Luật Tiếp cận thông tin phải minh bạch, rõ ràng

Minh bạch thì nặc danh không còn

Chiều 29/8, kết luận cuộc họp của Thường trực Chính phủ về chủ trương tiếp tục bán vốn nhà nước tại một số doanh nghiệp (DN) lớn, Thủ tướng nêu rõ, phải công khai, minh bạch, chống lợi ích nhóm, theo thông lệ thị trường và bảo toàn tối đa tài sản nhà nước, bảo đảm lợi ích cao nhất của đất nước.

Theo đó, Chính phủ có chủ trương tiếp tục bán vốn nhà nước tại Sabeco, Habeco; chủ trương bán cổ phần của SCIC tại 10 công ty, trong đó có Vinamilk. Đây là vấn đề đang được xã hội, người dân hết sức quan tâm.

Trong đó, Sabeco, Habeco là những DN lớn, đã cổ phần hóa (CPH) nhưng Nhà nước vẫn nắm giữ cổ phần chi phối. Thủ tướng yêu cầu thực hiện cho được quyết tâm xây dựng một Chính phủ liêm chính, minh bạch, nói không với tham nhũng, tiêu cực.

Điều đó rất cần thiết nếu không muốn tài sản nhà nước tại các DN lớn này “rơi vào tay” các “nhóm lợi ích” hoặc “chủ nghĩa thân hữu”.

Ai cũng biết, trong một nỗ lực nhằm cải cách, tái cơ cấu kinh tế ở khối DN nhà nước, từ đầu năm 2014, Chính phủ đã đề ra kế hoạch CPH 415 DN cho đến hết năm 2015.

Ở thời điểm đầu năm 2014, đã có những tuyên bố rất mạnh mẽ được đưa ra, “nếu DN nào không hoàn thành CPH (theo kế hoạch), lãnh đạo sẽ bị điều chuyển”.

Tuy nhiên, theo số liệu từ Văn phòng Chính phủ thì tính đến cuối năm 2015, kế hoạch này đã bị đổ vỡ với trên 70 DN đã không hoàn thành kế hoạch CPH.

Từ đó đến nay, không thấy ai nói đến kế hoạch này và cũng không thấy lãnh đạo của một DN nào chưa thực hiện được CPH bị điều chuyển, kỷ luật, thậm chí dù là “kiểm điểm” hay “rút kinh nghiệm” cũng không.

Nguyên nhân của tình trạng trì trệ này có nhiều nhưng có một thực tế là “CPH khối DN nhà nước đã không làm giảm sự can dự của Nhà nước vào nền kinh tế vì quan hệ giữa DN với quan chức nhà nước vẫn tiếp tục được duy trì ngay cả khi DN đã được CPH”.

Theo đó, việc thiên vị các DN nhà nước, hoặc DN khác do có quan hệ thân hữu với Nhà nước đã làm giảm khả năng của cơ quan nhà nước trong việc ban hành các quy định phù hợp với nguyên tắc quản lý kinh tế lành mạnh.

Điều nảy sinh tình trạng thương mại hóa thiết chế công tạo dư địa để một số quan chức lạm dụng thẩm quyền điều tiết thị trường, thực thi pháp luật và phân bổ quyền tài sản nhằm thu lợi cho mình và thân hữu.

Nguyên nhân sâu xa là do ở Việt Nam thiếu thị trường, chúng ta đang “học” làm thị trường. Muốn đất nước phát triển không có cách gì khác là kéo Việt Nam về một thị trường cạnh tranh, cần là một thị trường cạnh tranh, minh bạch, dân chủ hơn.

Thực tiễn này đòi hỏi Chính phủ phải xác định được vai trò, trách nhiệm của mình, phải tự chuyển đổi mình tạo ra một mô hình Nhà nước kiến tạo, phục vụ, minh bạch và mang tính giải trình.

Điều này mới chống được “chủ nghĩa thân hữu” đang làm hỏng quá trình CPH, trục lợi trong quá trình CPH.