Cần làm rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Tham gia thảo luận, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định về hành vi bị nghiêm cấm; phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các đối tượng đặc thù; nguồn lực thực hiện và truyền thông chính sách, nhằm bảo đảm tính rõ ràng, khả thi của dự thảo Luật.

Về các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát lại Khoản 1 và Khoản 6, Điều 9 dự thảo. Theo đại biểu, Khoản 1 Điều 9 quy định cấm truyền đạt sai lệch nội dung pháp luật, nội dung chính sách được truyền thông; cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật, trái pháp luật, trái đạo đức xã hội và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Mục tiêu bảo đảm thông tin pháp luật được cung cấp chính xác là hoàn toàn cần thiết.

Tuy nhiên, các nội dung quy định “truyền đạt sai lệch nội dung pháp luật”, “thông tin tài liệu trái pháp luật”, “trái đạo đức xã hội và truyền thống tốt đẹp của dân tộc” là những nội dung quy định có phạm vi quá rộng và không làm rõ được yếu tố lỗi của người thực hiện.

Bên cạnh đó, nhiều hành vi liên quan đến quy định “trái đạo đức xã hội”, “truyền thống tốt đẹp của dân tộc” đã được pháp luật về báo chí, xuất bản, quảng cáo, văn hóa điều chỉnh theo từng phương tiện, lĩnh vực cụ thể. Đối với những trường hợp không thuộc các lĩnh vực này, dự thảo chưa đưa ra tiêu chí đủ rõ để xác định thế nào là “trái đạo đức xã hội” hoặc “truyền thống tốt đẹp của dân tộc” trong lĩnh vực phổ biến giáo dục pháp luật.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Khoản 1 điều chỉnh theo hướng xác định rõ hành vi cố ý và tập trung vào đối tượng cần bảo vệ đó là tính chính xác của thông tin pháp luật thì sẽ khả thi trong thực tiễn. Cụ thể, nên chỉnh lý lại quy định này như sau: “1. Cố ý cung cấp, truyền đạt thông tin, tài liệu giả mạo, sai sự thật hoặc làm sai lệch nội dung pháp luật, nội dung chính sách được truyền thông”.

Đối với Khoản 6, Điều 9, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh đề nghị cân nhắc quy định về hành vi “không thực hiện đủ trách nhiệm”. Theo đại biểu, quy định này không xác định được một hành vi cụ thể và có thể hiểu là bao gồm rất nhiều tình huống khác nhau như: không thực hiện, thực hiện chậm, thực hiện không đầy đủ, lựa chọn hình thức chưa phù hợp, tài liệu chưa đạt yêu cầu hoặc kết quả chưa đáp ứng mục tiêu.

Với phạm vi như vậy, hầu như mọi hạn chế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đều có thể bị coi là hành vi bị nghiêm cấm. Về kỹ thuật lập pháp, cần phân biệt giữa hành vi bị nghiêm cấm và việc không hoàn thành nhiệm vụ được giao. Hành vi bị nghiêm cấm phải là hành vi có tính chất nguy hiểm hoặc xâm hại rõ ràng như cố ý cung cấp thông tin giả, cản trở việc tiếp cận pháp luật hoặc lợi dụng chính sách để trục lợi.

Trong khi đó, việc một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân không thực hiện đầy đủ trách nhiệm, trước hết phải được đánh giá căn cứ vào từng nghĩa vụ cụ thể đã được quy định tại Chương III của dự thảo. Tùy từng chủ thể và mức độ vi phạm, trách nhiệm được xử lý theo pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức, pháp luật lao động, pháp luật về xử lý vi phạm hành chính hoặc các quy định chuyên ngành khác có liên quan.

Đại biểu cũng chỉ ra nguy cơ chồng lấn trong áp dụng nếu giữ quy định này, bởi cùng một hành vi vừa có thể được xác định là không hoàn thành nhiệm vụ, vừa bị coi là hành vi bị nghiêm cấm nhưng lại không có cơ chế xử lý riêng. Do đó, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bỏ quy định tại Khoản 6, Điều 9.

Với nội dung phổ biến giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh bày tỏ tán thành Quy định tại Điều 16 và Khoản 3, Điều 36. Đại biểu cho rằng, điều này đã thể chế hóa sâu sắc quan điểm về lấy người dân làm trung tâm và mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau” tại Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và các văn bản của Trung ương theo hướng ưu tiên nguồn lực tương xứng với phổ biến giáo dục pháp luật đối với đối tượng đặc thù, yếu thế. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, quy định cụ thể hơn nội dung ưu tiên nguồn lực tương xứng cho các đối tượng đặc thù để tạo cơ sở cho Chính phủ quy định chi tiết và thuận lợi cho các bộ, ngành, địa phương áp dụng trong thực tiễn, kịp thời tháo gỡ khó khăn, bất cập về kinh phí cho công tác phổ biến giáo dục pháp luật.

Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát lại Điểm b, Khoản 2, Điều 21 để bảo đảm thống nhất về khái niệm và phạm vi thời gian của hoạt động truyền thông chính sách được xác định tại Khoản 1. Theo Khoản 1, truyền thông chính sách là hoạt động cung cấp thông tin và tương tác hai chiều về chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trong quá trình đề xuất và soạn thảo.

Như vậy, nội hàm của hoạt động này được giới hạn ở giai đoạn chính sách và văn bản vẫn đang được nghiên cứu, lấy ý kiến, chỉnh lý, chưa trở thành quy định pháp luật có hiệu lực bắt buộc. Tuy nhiên, tại Điểm b, Khoản 2 lại xác định mục đích là “giúp công dân hiểu ý nghĩa, rõ lợi ích của chính sách để tự giác tuân thủ và thực hiện nghiêm túc sau khi ban hành”. Cách diễn đạt này chưa có sự thống nhất.

Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa Điểm b, Khoản 2, Điều 21 cụ thể như sau: “b. Cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về nội dung, tác động dự kiến của chính sách, giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân hiểu rõ chính sách, tham gia góp ý hoàn thiện chính sách và chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc tổ chức thi hành văn bản”.