Cà Mau giải bài toán nâng tầm giá trị hạt gạo: Kết nối sản xuất – tiêu thụ theo chuỗi giá trị bền vững

Ngày 26/4, tỉnh Cà Mau tổ chức Hội thảo kết nối sản xuất, tiêu thụ ngành hàng lúa gạo với sự tham dự có ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh; lãnh đạo HĐND - UBMTTQ Việt Nam tỉnh; đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, thành; Viện Lúa ĐBSCL; Trường Chính sách công và Phát triển Nông thôn; cùng các doanh nghiệp, hợp tác xã trong và ngoài tỉnh.

Nhận diện rõ những điểm nghẽn trong chuỗi giá trị lúa gạo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Lê Văn Sử cho biết, Cà Mau là địa phương có nhiều tiềm năng phát triển ngư – nông – lâm nghiệp. Hiện diện tích lúa toàn tỉnh đạt hơn 185.000 ha, trong đó khoảng 50% diện tích là mô hình lúa – tôm, với sản lượng tương đương 1,8 triệu tấn/năm.

Tuy nhiên, diện tích thực hiện liên kết sản xuất – tiêu thụ mới đạt khoảng 16,7% sản lượng. Tình trạng phá vỡ hợp đồng, hợp tác còn lỏng lẻo, thiếu tính pháp lý vẫn diễn ra phổ biến. Bên cạnh đó, hạ tầng logistics, cơ giới hóa phục vụ sản xuất và tiêu thụ lúa gạo chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả toàn chuỗi giá trị.

Việc triển khai các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, lúa an toàn, lúa hữu cơ và đặc biệt là lúa giảm phát thải theo Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Tỉnh Cà Mau đăng ký thực hiện 54.680 ha đến năm 2030, tuy nhiên hiện mới triển khai khoảng 1.380 ha, quy mô còn hạn chế và liên kết tiêu thụ trong mô hình chưa ổn định.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, việc liên kết tiêu thụ sản phẩm giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân giúp giảm phụ thuộc vào thương lái, giảm chi phí trung gian, tăng lợi nhuận cho các bên tham gia, đồng thời tạo điều kiện để người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm nông sản an toàn, có nguồn gốc rõ ràng.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là tình trạng phá vỡ hợp đồng khi giá thị trường biến động, trong khi số lượng doanh nghiệp đầu tư sâu vào chuỗi liên kết còn ít.

Hạ tầng phục vụ sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp, đặc biệt tại khu vực phía Nam tỉnh, vẫn chưa đồng bộ; nhiều công trình thủy lợi, giao thông nội đồng đã xuống cấp hoặc cần đầu tư mới nhằm bảo đảm chủ động tưới tiêu, kiểm soát xâm nhập mặn và tạo thuận lợi cho cơ giới hóa.

Liên kết chuỗi giá trị – lời giải căn cơ cho phát triển bền vững

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung phân tích nhiều điểm nghẽn quan trọng như: thực hiện hợp đồng liên kết; khó khăn về tín dụng; năng lực quản trị của hợp tác xã; dự báo thị trường nông sản; vai trò của doanh nghiệp đầu tàu; cũng như tiềm năng phát triển thị trường tín chỉ carbon trong sản xuất lúa phát thải thấp.

Các ý kiến đề xuất tập trung vào những nhóm giải pháp trọng tâm như: hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị; nâng cao năng lực tổ chức sản xuất và quản trị của hợp tác xã; thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng nguyên liệu; đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, tiêu thụ; phát triển các mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh.

Tiến sĩ Trần Minh Hải - Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định, trong nhiều năm qua, nông nghiệp Việt Nam vẫn phải đối mặt với nghịch lý “được mùa, rớt giá”, chi phí đầu vào tăng cao và rủi ro từ thiên tai, dịch bệnh. Nguyên nhân chủ yếu là do sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, thiếu liên kết và chưa gắn chặt với tín hiệu thị trường.

Trong bối cảnh đó, phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị với sự tham gia của nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp được xem là xu thế tất yếu, là giải pháp căn cơ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển nông nghiệp bền vững.

Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua, “cha đẻ” của giống gạo ST24, ST25, cho rằng việc đăng ký bảo hộ thương hiệu có ý nghĩa sống còn đối với ngành lúa gạo. Theo ông, thương hiệu không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là “lá chắn pháp lý” bảo vệ uy tín và nguồn gốc sản phẩm, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

“Nếu không đăng ký bảo hộ tại các thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp có thể mất quyền sử dụng chính thương hiệu của mình ở nước ngoài — một thực tế đã từng xảy ra với nhiều nông sản. Điều này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia” - ông Hồ Quang Cua nhấn mạnh.

Hướng tới ngành lúa gạo hiện đại, chất lượng cao

Phát biểu kết luận Hội thảo, ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau khẳng định, Hội thảo đã đánh giá toàn diện thực trạng liên kết sản xuất và tiêu thụ ngành hàng lúa gạo trên địa bàn tỉnh.

Hoạt động liên kết thời gian qua đã có bước phát triển tích cực; diện tích liên kết ngày càng mở rộng, số lượng doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia tăng lên, góp phần nâng cao giá trị sản xuất và từng bước ổn định đầu ra cho nông dân.

Tỉnh Cà Mau xác định phát triển ngành lúa gạo theo hướng bền vững, chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu.

Trọng tâm là đẩy mạnh mô hình sản xuất sinh thái, đặc biệt là mô hình tôm – lúa; tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số; xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, bảo đảm truy xuất nguồn gốc.

Một trong những nhiệm vụ then chốt là thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị với sự tham gia của “4 nhà”: Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp – nông dân. Trong đó, hợp tác xã giữ vai trò cầu nối tổ chức sản xuất, doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường, còn nông dân là chủ thể sản xuất.

Thời gian tới, tỉnh Cà Mau sẽ tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu; đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ cơ chế, chính sách nhằm phát triển ngành hàng lúa gạo theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Tại Hội thảo, đại diện các doanh nghiệp và hợp tác xã đã ký kết nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác và hợp đồng bao tiêu sản phẩm, tạo tiền đề quan trọng để mở rộng liên kết sản xuất – tiêu thụ lúa gạo trong thời gian tới./.