Bộ Chính trị yêu cầu quản lý chặt khoáng sản chiến lược theo chuỗi giá trị, hạn chế xuất khẩu thô

Thay mặt Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Kết luận số 83-KL/TW ngày 8/8/2026 về phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam.

Theo Kết luận, để thúc đẩy ngành công nghiệp vật liệu phát triển nhanh, bền vững, Bộ Chính trị yêu cầu thống nhất nhận thức công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, có yếu tố quyết định năng lực tự chủ chiến lược, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng làm chủ các công nghệ lõi.

Đây cũng là yếu tố đầu vào, điều kiện tiên quyết để phát triển các lĩnh vực thiết yếu và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Bộ Chính trị xác định phát triển công nghiệp vật liệu là nhiệm vụ chiến lược của quốc gia, góp phần thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường.

Công nghiệp vật liệu phải được phát triển có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, manh mún; tập trung nguồn lực vào những khâu, lĩnh vực then chốt, nền tảng, có khả năng lan tỏa, dẫn dắt các ngành, lĩnh vực khác.

Quá trình phát triển phải gắn với nhu cầu thị trường, chuyển đổi theo hướng xanh, tái chế, tuần hoàn, giảm phát thải, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên và năng lượng; đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Bộ Chính trị yêu cầu chuyển từ khai thác lợi thế tài nguyên sang làm chủ công nghệ vật liệu; từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; từ tham gia chuỗi cung ứng sang từng bước làm chủ những công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bộ Chính trị yêu cầu quản lý thống nhất, chặt chẽ theo chuỗi giá trị, từ thăm dò, điều tra cơ bản, quy hoạch, khai thác, tinh chế, sản xuất vật liệu ứng dụng đến tái chế và dự trữ chiến lược. "Hạn chế tối đa xuất khẩu khoáng sản thô; bảo đảm khai thác, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và bền vững tài nguyên quốc gia", Kết luận nêu rõ.

Bộ Chính trị đồng thời yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật liên quan, nhất là pháp luật về khoáng sản, chuyển giao công nghệ, đầu tư, đất đai và môi trường theo hướng hiện đại, hội nhập, minh bạch, ổn định; tạo môi trường thuận lợi, an toàn cho đầu tư, kinh doanh trong lĩnh vực công nghiệp vật liệu.

Trong năm 2026, Việt Nam sẽ xây dựng và ban hành Chiến lược quốc gia phát triển công nghiệp vật liệu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Năm 2027, hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về ngành vật liệu; hoàn thiện, liên thông dữ liệu về địa chất, khoáng sản.

Đến năm 2028, phấn đấu hình thành tối thiểu 3-5 trung tâm nghiên cứu vật liệu quốc gia. Đến năm 2030, làm chủ một số công nghệ chế biến sâu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu pin; phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa một số vật liệu chiến lược đạt 50%.

Kết luận định hướng phát triển đồng bộ công nghiệp vật liệu theo 3 nhóm gồm vật liệu cơ bản, vật liệu chiến lược và vật liệu tương lai.

Đối với vật liệu cơ bản, cần giữ vững năng lực sản xuất, ổn định nguồn cung, nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh; ưu tiên hiện đại hóa, nâng cao hiệu quả, hình thành các chuỗi cung ứng nguyên liệu ổn định, bền vững.

Đối với vật liệu chiến lược, huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước, đồng thời thu hút mạnh mẽ nguồn lực khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài để từng bước tiếp cận, làm chủ công nghệ và chuỗi cung ứng các vật liệu như bán dẫn, điện tử, đất hiếm, vật liệu pin và lưu trữ năng lượng, vật liệu từ tính, hợp kim đặc chủng và vật liệu phục vụ các ngành công nghệ cao.

Đối với vật liệu tương lai, Bộ Chính trị yêu cầu chủ động nghiên cứu, chuẩn bị từ sớm, từ xa; làm chủ khoa học, công nghệ nền tảng và từng bước thương mại hóa các nhóm vật liệu mới như nano, vật liệu hai chiều, vật liệu lượng tử, vật liệu sinh học, vật liệu thông minh, vật liệu tự phục hồi, vật liệu siêu dẫn và các vật liệu tiên tiến khác.

Bộ Chính trị cũng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực chủ yếu thúc đẩy phát triển công nghiệp vật liệu.

Trong đó, doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp tư nhân, là trung tâm, chủ thể chính trong thương mại hóa công nghệ, tổ chức sản xuất và tham gia chuỗi cung ứng.

Nhà nước đồng thời tăng cường quản lý, giám sát hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản, nhất là khoáng sản chiến lược; loại bỏ, chấm dứt hoạt động của các cơ sở sử dụng công nghệ lạc hậu, gây lãng phí, thất thoát tài nguyên và ô nhiễm môi trường.

Kết luận yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, ứng dụng công nghệ số, dữ liệu vệ tinh trong giám sát sản lượng khai thác và chất lượng môi trường; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về khoáng sản, môi trường, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm trong quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên.